{"id":108994,"date":"2026-05-10T00:30:16","date_gmt":"2026-05-09T21:30:16","guid":{"rendered":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/balenat-nje-specie-e-vecante-zemra-qe-degjohet-3-km-larg-dhe-misteret-e-saj\/"},"modified":"2026-05-10T00:30:16","modified_gmt":"2026-05-09T21:30:16","slug":"balenat-nje-specie-e-vecante-zemra-qe-degjohet-3-km-larg-dhe-misteret-e-saj","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/balenat-nje-specie-e-vecante-zemra-qe-degjohet-3-km-larg-dhe-misteret-e-saj\/","title":{"rendered":"Balenat, nj\u00eb specie e ve\u00e7ant\u00eb! Zemra q\u00eb d\u00ebgjohet 3 km larg dhe misteret e saj"},"content":{"rendered":"<figure class=\"post-featured-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/image-38-1024x682-1.png\" alt=\"Balenat, nj\u00eb specie e ve\u00e7ant\u00eb! Zemra q\u00eb d\u00ebgjohet 3 km larg dhe misteret e saj\"\/><\/figure>\n<p>Balena Timmy ose Hope \u00ebsht\u00eb tashm\u00eb drejt liris\u00eb n\u00eb uj\u00ebrat e Detit t\u00eb Veriut.<\/p>\n<p>Nj\u00eb rast q\u00eb t\u00ebrhoqi v\u00ebmendjen e mbar\u00eb opinionit publik, kur nj\u00eb balen\u00eb ngeci n\u00eb uj\u00ebra t\u00eb cek\u00ebta n\u00eb brigjet gjermane t\u00eb Detit Baltik. Operacioni p\u00ebr shp\u00ebtimin e saj ishte mjaft i v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb kompleksitetit n\u00eb t\u00ebrheqjen dhe zhvendosjen e \u2018gjigantit\u2019 t\u00eb detit, p\u00ebr t\u00eb mos e l\u00ebnduar, por edhe p\u00ebr shkak t\u00eb p\u00ebrmasave, si dhe problematikave fillestare n\u00eb kontekst politik dhe impaktit t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm social.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><\/figure>\n<div class=\"bnr-wrapper dfp-ad-wrapper ng-star-inserted is-ready\">\n<div class=\"dfp-ad-shell\">\n<div class=\"dfp-ad-slot\">\n<div class=\"ng-star-inserted\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Interesi i madh shoq\u00ebror p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar gjitarin e oqeaneve rezultoi i suksessh\u00ebm.<\/p>\n<p>Lidhja e njeriut me balenat \u00ebsht\u00eb e lasht\u00eb. Pavar\u00ebsisht dimensioneve t\u00eb jasht\u00ebzakonshme, ato nuk jan\u00eb aspak t\u00eb rrezikshme p\u00ebr ne, por e kund\u00ebrta po. Ushqehen me krijesa t\u00eb vogla q\u00eb quhen krill, t\u00eb cilat jan\u00eb krustace deti shum\u00eb, shum\u00eb t\u00eb vegj\u00ebl, t\u00eb cil\u00ebt i konsumojn\u00eb me tonelata.<\/p>\n<p>Nd\u00ebr speciet e tyre, balena blu \u00ebsht\u00eb krijesa m\u00eb e madhe q\u00eb ka ekzistuar ndonj\u00ebher\u00eb n\u00eb Tok\u00eb. Ajo arrin deri n\u00eb 33 metra gjat\u00ebsi dhe ka nj\u00eb pesh\u00eb rreth 170 ton.<\/p>\n<p>Jan\u00eb kafsh\u00eb mjaft interesante dhe nd\u00ebr gjitar\u00ebt m\u00eb jet\u00ebgjat\u00eb, ku nj\u00eb specie mund t\u00eb arrij\u00eb deri n\u00eb 200 vite.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><\/figure>\n<p>N\u00eb kultur\u00ebn njer\u00ebzore, balena simbolizon men\u00e7urin\u00eb, misterin dhe forc\u00ebn.<\/p>\n<p>Balenat jan\u00eb thelb\u00ebsore p\u00ebr ekosistemin detar. Sjellja e tyre e t\u00eb ushqyerit ndikon n\u00eb ciklet e oqeanit, dhe ngritja n\u00eb sip\u00ebrfaqe ndikon n\u00eb shp\u00ebrndarjen e hekurit dhe azotit, q\u00eb stimulojn\u00eb rritjen e fitoplanktonit, q\u00eb jan\u00eb baza e zinxhirit ushqimor detar. Gjithashtu fitoplanktoni thith sasi tejet t\u00eb larta t\u00eb CO\u2082, deri n\u00eb 40% t\u00eb prodhuar. K\u00ebta mikroorganizma jan\u00eb nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishmit p\u00ebr ekuilibrin e planetit, pasi gjithashtu prodhojn\u00eb 50% t\u00eb oksigjenit n\u00eb atmosfer\u00eb.<\/p>\n<p>Zemra e nj\u00eb ekzemplari mesatar peshon rreth 180 kg, dhe rrahjet e saj mund t\u00eb d\u00ebgjohen deri n\u00eb nj\u00eb larg\u00ebsi prej 3 km, nd\u00ebrsa gjuha peshon 2.7 ton.<\/p>\n<\/p>\n<p>Kur balena blu hap goj\u00ebn, mund t\u00eb mbaj\u00eb deri n\u00eb 90 ton uj\u00eb dhe ushqim.<\/p>\n<p>Gjithashtu mban rekordin e rrahjeve t\u00eb zemr\u00ebs m\u00eb t\u00eb ngadalta mes gjitar\u00ebve, ku n\u00eb pushim zemra kryen mesatarisht 5-10 rrahje n\u00eb minut\u00eb, nd\u00ebrsa kur zhyten n\u00eb thell\u00ebsit\u00eb e oqeanit arrin n\u00eb vet\u00ebm 2 rrahje n\u00eb minut\u00eb, rit\u00ebm tejet i ul\u00ebt q\u00eb \u00ebsht\u00eb mekaniz\u00ebm p\u00ebr t\u00eb ruajtur oksigjenin teksa kafsha q\u00ebndron n\u00eb zhytje p\u00ebr koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><\/figure>\n<p>Balenat jan\u00eb t\u00eb njohura p\u00ebr gjuh\u00ebn e komunikimit dhe k\u00ebng\u00ebt e tyre, q\u00eb n\u00eb fakt jan\u00eb k\u00ebng\u00eb dashurie, si dhe p\u00ebr daljet jasht\u00eb ujit, hedhjet dhe piruetat n\u00eb sezonin e \u00e7ift\u00ebzimit. Meshkujt gjat\u00eb\u00a0<em>stin\u00ebs s\u00eb dashuris\u00eb\u00a0<\/em>prodhojn\u00eb sekuenca t\u00eb artikuluara dhe komplekse tingujsh q\u00eb kan\u00eb funksion p\u00ebr t\u00eb t\u00ebrhequr femrat, edhe n\u00ebse ndodhen n\u00eb distanca t\u00eb larg\u00ebta prej shum\u00eb kilometrash.<\/p>\n<p>Repertori i tyre akustik p\u00ebrmban k\u00ebng\u00eb, thirrje sociale t\u00eb lidhura me ushqimin apo p\u00ebrkujdesjen ndaj t\u00eb vegj\u00eblve dhe komunikimin e individ\u00ebve.<\/p>\n<p>Sipas studimeve t\u00eb shumta, k\u00ebng\u00ebt e balenave ndjekin rregulla strukturore t\u00eb ngjashme me gjuh\u00ebn njer\u00ebzore, me pjes\u00eb t\u00eb organizuara n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb leht\u00ebsuar t\u00eb nx\u00ebnit dhe transmetimin kulturor mes gjeneratave. Balenat, orkat dhe delfin\u00ebt, jo vet\u00ebm komunikojn\u00eb mes tyre, por zhvillojn\u00eb edhe dialekte q\u00eb variojn\u00eb n\u00eb baz\u00eb t\u00eb grupit social dhe pozicionit gjeografik. Aktualisht \u00ebsht\u00eb vendosur t\u00eb p\u00ebrdoret inteligjenca artificiale p\u00ebr t\u00eb ndihmuar n\u00eb deshifrimin e \u201cfjalorit\u201d t\u00eb gjigant\u00ebve t\u00eb deteve.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><\/figure>\n<p>Pjekuria seksuale e balenave arrin mesatarisht n\u00eb mosh\u00ebn 8-vje\u00e7are dhe zakonisht krijohet nj\u00eb interval prej 2-3 vjet\u00ebsh mes lindjeve. Femrat e species fekondohen n\u00eb dim\u00ebr me nj\u00eb shtatz\u00ebni q\u00eb zgjat rreth nj\u00eb vit.<\/p>\n<p>Shtatz\u00ebnia \u00ebsht\u00eb plot\u00ebsisht e sinkronizuar me migrimin vjetor dhe procesi i lindjes, pas gjetjes s\u00eb mjedisit t\u00eb p\u00ebrshtatsh\u00ebm, \u00ebsht\u00eb mjaft i shpejt\u00eb.<\/p>\n<p>T\u00eb vegjlit n\u00eb lindje jan\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsisht rreth 4 metra t\u00eb gjat\u00eb dhe peshojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 1 ton, nd\u00ebrsa n\u00ebna vijon t\u00eb kujdeset p\u00ebr t\u00eb porsalindurin duke e ushqyer me rreth 550 litra qum\u00ebsht n\u00eb dit\u00eb p\u00ebr muaj t\u00eb t\u00ebr\u00eb. Kur p\u00ebrfundon periudha e gjidh\u00ebnies pas shum\u00eb muajsh, nis edhe migrimi i par\u00eb drejt uj\u00ebrave m\u00eb t\u00eb ftohta, q\u00eb zakonisht kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb ushqim, nd\u00ebrsa n\u00eb uj\u00ebra t\u00eb ngrohta udh\u00ebtimi ndodh p\u00ebr arsye riprodhimi.<\/p>\n<p>K\u00ebto kafsh\u00eb spektakolare q\u00eb popullojn\u00eb gjith\u00eb oqeanet e planetit Tok\u00eb jan\u00eb n\u00eb rrezik zhdukjeje prej shum\u00eb dekadash. Njeriu \u00ebsht\u00eb k\u00ebrc\u00ebnimi i tyre m\u00eb i madh, duke qen\u00eb se gjuetia e balenave \u00ebsht\u00eb tradit\u00eb prej shekujsh. \u00cbsht\u00eb praktik\u00eb e vjet\u00ebr, kryesisht e nisur n\u00eb komunitete bregdetare dhe \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur p\u00ebr ushqim, p\u00ebr vaj dhe materiale p\u00ebr vegla e p\u00ebrdorime t\u00eb ndryshme.<\/p>\n<p>Vaji i balen\u00ebs q\u00eb p\u00ebrftohet nga yndyra apo dhjami i tyre p\u00ebrdorej p\u00ebr ndri\u00e7im me llampa, lubrifikues, si dhe n\u00eb krijimin e sapun\u00ebve, kozmetik\u00ebs dhe parfumeris\u00eb.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><\/figure>\n<p>Shqet\u00ebsimet n\u00eb nivel global p\u00ebr konservimin e species jan\u00eb edhe ndotja mjedisore, ndotja akustike, ndotja nga plastika, aciditeti i oqeaneve, ngecja e tyre n\u00eb uj\u00ebra t\u00eb cek\u00ebta apo p\u00ebrplasja me anije. Deri n\u00eb nisje t\u00eb shekullit XX, balena blu ishte shum\u00eb e p\u00ebrhapur n\u00ebp\u00ebr oqeane. P\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se 40 vite u gjuajt n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb ekstreme, derisa pothuajse preku zhdukjen.<\/p>\n<p>Komuniteti nd\u00ebrkomb\u00ebtar e deklaroi specie t\u00eb mbrojtur n\u00eb vitin 1966 dhe n\u00eb vitin 1982 u vendos nj\u00eb moratorium mbi gjuetin\u00eb e balenave p\u00ebr t\u00eb mbrojtur k\u00ebto specie mjaft t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme.<\/p>\n<p>Sipas nj\u00eb raporti, mendohet se n\u00eb vitin 2002 n\u00eb bot\u00eb ishin gjithsej mes 5,000-12,000 ekzemplar\u00eb. Nd\u00ebrsa para gjuetis\u00eb s\u00eb eg\u00ebr, popullsia m\u00eb e madhe e balenave ishte ajo antarktike, me rreth 239 mij\u00eb individ\u00eb.<\/p>\n<p>Sot popullsit\u00eb e balenave jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb vogla, me grupe prej rreth 2 mij\u00eb ekzemplar\u00ebsh, t\u00eb p\u00ebrqendruar kryesisht n\u00eb Paq\u00ebsor, Atlantik dhe Oqeanin Indian, nd\u00ebrsa popullsi m\u00eb t\u00eb vogla notojn\u00eb n\u00eb hemisfer\u00ebn australe dhe Atlantikun verior.<\/p>\n<hr style=\"margin:30px 0\"\/>\n<p style=\"font-size:13px;color:#666\">Burimi: <strong>mesazhi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Balena Timmy ose Hope \u00ebsht\u00eb tashm\u00eb drejt liris\u00eb n\u00eb uj\u00ebrat e Detit t\u00eb Veriut. Nj\u00eb rast q\u00eb t\u00ebrhoqi v\u00ebmendjen e mbar\u00eb opinionit publik, kur nj\u00eb balen\u00eb ngeci n\u00eb uj\u00ebra t\u00eb cek\u00ebta n\u00eb brigjet gjermane t\u00eb Detit Baltik. Operacioni p\u00ebr shp\u00ebtimin e saj ishte mjaft i v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb kompleksitetit n\u00eb t\u00ebrheqjen dhe zhvendosjen e [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":108993,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-108994","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kuriozitete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/108994","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=108994"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/108994\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/108993"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=108994"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=108994"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=108994"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}