{"id":111784,"date":"2026-05-29T18:45:24","date_gmt":"2026-05-29T15:45:24","guid":{"rendered":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/fundi-i-nje-historie-horror-ne-brazil\/"},"modified":"2026-05-29T18:45:24","modified_gmt":"2026-05-29T15:45:24","slug":"fundi-i-nje-historie-horror-ne-brazil","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/fundi-i-nje-historie-horror-ne-brazil\/","title":{"rendered":"Fundi i nj\u00eb historie horror n\u00eb Brazil\u2026"},"content":{"rendered":"<figure class=\"post-featured-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Colonia-de-Barbacena.jpg\" alt=\"Fundi i nj\u00eb historie horror n\u00eb Brazil\u2026\"\/><\/figure>\n<p><em>Mbyllet ish-spitali psikiatrik i Barbacen\u00ebs, ku humb\u00ebn jet\u00ebn rreth 60.000 pacient\u00eb<br \/>\n<\/em><br \/>\nBrazili ka mbyllur p\u00ebrfundimisht Spitalin-Col\u00f4nia de Barbacena, nj\u00eb nga institucionet psikiatrike m\u00eb fam\u00ebkeqe n\u00eb historin\u00eb e vendit, ku besohet se rreth 60.000 njer\u00ebz humb\u00ebn jet\u00ebn gjat\u00eb shekullit XX.<\/p>\n<p>Mbyllja e tij simbolizon fundin e nj\u00eb epoke t\u00eb err\u00ebt t\u00eb trajtimit \u00e7njer\u00ebzor ndaj njer\u00ebzve t\u00eb konsideruar \u201ct\u00eb pad\u00ebshiruar\u201d nga shoq\u00ebria. Pacient\u00ebt e fundit, 14 t\u00eb moshuar me probleme t\u00eb r\u00ebnda fizike dhe psikologjike, jan\u00eb transferuar n\u00eb sht\u00ebpi komunitare n\u00eb zon\u00ebn rurale t\u00eb Barbacen\u00ebs.<\/p>\n<p>Shumica prej tyre kishin kaluar dekada t\u00eb t\u00ebra n\u00eb institucion dhe nuk kishin m\u00eb familje apo aft\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb jetuar t\u00eb pavarur. Autoritetet braziliane e quajt\u00ebn k\u00ebt\u00eb nj\u00eb \u201ckorrigjim historik\u201d dhe nj\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u2019u rikthyer dinjitetin viktimave.<\/p>\n<p>Nj\u00ebri nga t\u00eb mbijetuarit, i identifikuar me emrin Marcos, u d\u00ebrgua n\u00eb azil kur ishte vet\u00ebm 10 vje\u00e7. Pas dekadash izolimi dhe neglizhence, ai nuk flet, nuk toleron prekjen dhe refuzon t\u00eb vesh\u00eb rroba apo k\u00ebpuc\u00eb. Gjendja e tij pasqyron pasojat e traum\u00ebs s\u00eb thell\u00eb t\u00eb p\u00ebrjetuar n\u00eb institucion.<\/p>\n<p>Spitali-Col\u00f4nia u themelua n\u00eb vitin 1903. Fillimisht synonte t\u00eb trajtonte pacient\u00eb me probleme mendore, por me kalimin e viteve u shnd\u00ebrrua n\u00eb nj\u00eb vend ku d\u00ebrgoheshin njer\u00ebz q\u00eb shoq\u00ebria nuk i pranonte. Shum\u00eb prej tyre nuk kishin s\u00ebmundje mendore.<\/p>\n<p>Mes tyre kishte alkoolik\u00eb, epileptik\u00eb, homoseksual\u00eb, prostituta, gra beqare, vajza \u201crebele\u201d apo persona q\u00eb thjesht konsideroheshin problematik\u00eb nga familjet ose autoritetet. P\u00ebr dekada me radh\u00eb pacient\u00ebt jetuan n\u00eb kushte \u00e7njer\u00ebzore.<\/p>\n<p>Ata flinin n\u00eb dysheme ose n\u00eb oborre, shpesh lakuriq, pa uj\u00eb t\u00eb pijsh\u00ebm dhe pa ushqim t\u00eb mjaftuesh\u00ebm. N\u00eb dim\u00ebr mblidheshin s\u00eb bashku p\u00ebr t\u2019u ngrohur. Institucioni kishte munges\u00eb mjek\u00ebsh dhe infermier\u00ebsh; shumic\u00ebn e koh\u00ebs kujdesi kontrollohej nga roje.<\/p>\n<p>Elektroshoku, lobotomia dhe nd\u00ebshkimet fizike p\u00ebrdoreshin si metoda \u201ctrajtimesh\u201d. Ushqimi ishte aq i keq sa shum\u00eb pacient\u00eb humbnin dh\u00ebmb\u00ebt nga kequshqyerja.<\/p>\n<p>Numri i vdekjeve ishte aq i madh sa spitali kishte varrezat e veta. Megjithat\u00eb, jo t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb vdekurit varroseshin. Rreth 2,000 trupa u shit\u00ebn universiteteve p\u00ebr studime anatomike. Koh\u00ebt e fundit, universitete braziliane k\u00ebrkuan falje publike p\u00ebr k\u00ebt\u00eb praktik\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1979, psikiatri italian Franco Basaglia vizitoi Barbacen\u00ebn dhe e krahasoi at\u00eb me nj\u00eb kamp p\u00ebrqendrimi nazist. Deklarata e tij shkaktoi tronditje dhe ndihmoi n\u00eb nisjen e reformave psikiatrike n\u00eb Brazil.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, historia e plot\u00eb e mizorive mbeti pak e njohur deri kur gazetarja Daniela Arbex botoi librin \u201cHolokausto Brasileiro\u201d, i cili dokumentoi d\u00ebshmit\u00eb e t\u00eb mbijetuarve dhe zbuloi dimensionin e tragjedis\u00eb.<\/p>\n<p>Sipas Arbex, shumica e pacient\u00ebve nuk ishin t\u00eb s\u00ebmur\u00eb mendor\u00eb dhe nj\u00eb pjes\u00eb e madhe ishin njer\u00ebz me ngjyr\u00eb, \u00e7ka tregon se diskriminimi social dhe racor luajti rol t\u00eb madh n\u00eb institucionalizimin e tyre.<\/p>\n<p>Pas reformave, shum\u00eb t\u00eb mbijetuar u transferuan gradualisht n\u00eb rezidenca terapeutike dhe komunitete t\u00eb vogla ku marrin kujdes m\u00eb human. N\u00eb territorin e ish-spitalit \u00ebsht\u00eb krijuar Muzeu i \u00c7menduris\u00eb, q\u00eb ruan kujtes\u00ebn e asaj q\u00eb ndodhi aty dhe sh\u00ebrben si paralajm\u00ebrim q\u00eb histori t\u00eb tilla t\u00eb mos p\u00ebrs\u00ebriten m\u00eb.<\/p>\n<p>Mbyllja e Spitalit-Col\u00f4nia nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm fundi i nj\u00eb institucioni, por edhe nj\u00eb simbol i pranimit t\u00eb gabimeve t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs dhe i p\u00ebrpjekjes s\u00eb Brazilit p\u00ebr t\u00eb trajtuar me m\u00eb shum\u00eb dinjitet personat me probleme mendore dhe grupet e margjinalizuara. tesheshi<\/p>\n<hr style=\"margin:30px 0\"\/>\n<p style=\"font-size:13px;color:#666\">Burimi: <strong>mesazhi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mbyllet ish-spitali psikiatrik i Barbacen\u00ebs, ku humb\u00ebn jet\u00ebn rreth 60.000 pacient\u00eb Brazili ka mbyllur p\u00ebrfundimisht Spitalin-Col\u00f4nia de Barbacena, nj\u00eb nga institucionet psikiatrike m\u00eb fam\u00ebkeqe n\u00eb historin\u00eb e vendit, ku besohet se rreth 60.000 njer\u00ebz humb\u00ebn jet\u00ebn gjat\u00eb shekullit XX. Mbyllja e tij simbolizon fundin e nj\u00eb epoke t\u00eb err\u00ebt t\u00eb trajtimit \u00e7njer\u00ebzor ndaj njer\u00ebzve t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":111783,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24],"tags":[3803],"class_list":["post-111784","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bote","tag-aktuale"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/111784","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=111784"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/111784\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/111783"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=111784"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=111784"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=111784"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}