{"id":112445,"date":"2026-06-03T15:31:01","date_gmt":"2026-06-03T12:31:01","guid":{"rendered":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/truri-pastrohet-gjate-gjumit-si-largohen-toksinat-qe-lidhen-me-alzheimerin\/"},"modified":"2026-06-03T15:31:01","modified_gmt":"2026-06-03T12:31:01","slug":"truri-pastrohet-gjate-gjumit-si-largohen-toksinat-qe-lidhen-me-alzheimerin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/truri-pastrohet-gjate-gjumit-si-largohen-toksinat-qe-lidhen-me-alzheimerin\/","title":{"rendered":"Truri \u201cpastrohet\u201d gjat\u00eb gjumit: Si largohen toksinat q\u00eb lidhen me Alzheimerin"},"content":{"rendered":"<figure class=\"post-featured-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/image-5-1.jpg\" alt=\"Truri \u201cpastrohet\u201d gjat\u00eb gjumit: Si largohen toksinat q\u00eb lidhen me Alzheimerin\"\/><\/figure>\n<p>Gjat\u00eb gjumit t\u00eb thell\u00eb, truri aktivizon nj\u00eb sistem natyral pastrimi q\u00eb largon proteinat e d\u00ebmshme dhe mund t\u00eb ul\u00eb rrezikun nga demenca dhe s\u00ebmundjet neurodegjenerative<\/p>\n<p>Derisa flem\u00eb, truri yn\u00eb nuk pushon vet\u00ebm nga aktivitetet e dit\u00ebs. P\u00ebrkundrazi, gjat\u00eb nat\u00ebs aktivizohet nj\u00eb sistem i nd\u00ebrlikuar \u201cpastrimi\u201d, i cili largon substancat e d\u00ebmshme t\u00eb grumbulluara gjat\u00eb dit\u00ebs. Studiuesit tani besojn\u00eb se pik\u00ebrisht ky proces mund t\u00eb ket\u00eb rol ky\u00e7 n\u00eb mbrojtjen nga demenca dhe s\u00ebmundjet e tjera neurodegjenerative.<\/p>\n<p>Pse gjumi \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr se pushim?<\/p>\n<p>Nj\u00eb analiz\u00eb e re shkencore, e publikuar n\u00eb revist\u00ebn Science, tregon se \u00e7rregullimet e gjumit, stresi kronik, depresioni, s\u00ebmundjet kardiovaskulare dhe plakja kan\u00eb nj\u00eb ve\u00e7ori t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt: ato mund t\u00eb prishin ritmet natyrore t\u00eb trurit q\u00eb, gjat\u00eb gjumit, mund\u00ebsojn\u00eb largimin e mbetjeve metabolike.<\/p>\n<p>Prej koh\u00ebsh dihet se t\u00eb rriturve u nevojiten mesatarisht shtat\u00eb deri n\u00eb tet\u00eb or\u00eb gjum\u00eb p\u00ebr t\u00eb ruajtur sh\u00ebndetin fizik dhe mendor. Megjithat\u00eb, gjetjet e reja tregojn\u00eb se gjumi nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm periudh\u00eb rikuperimi p\u00ebr organizmin.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb fazave t\u00eb thella t\u00eb gjumit, truri aktivizon t\u00eb ashtuquajturin sistem glimfatik, nj\u00eb rrjet i ngarkuar me largimin e proteinave t\u00eb d\u00ebmshme dhe produkteve t\u00eb tjera t\u00eb mbeturinave q\u00eb grumbullohen gjat\u00eb koh\u00ebs kur jemi zgjuar.<\/p>\n<p>Sipas autores s\u00eb studimit, neurologes dr. Maiken Nedergaard nga University of Rochester Medical Center, gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb prova tregojn\u00eb se \u00e7rregullimi i k\u00ebtij sistemi mund t\u00eb jet\u00eb faktor i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb zhvillimin e s\u00ebmundjeve neurodegjenerative, transmeton Telegrafi.<\/p>\n<p>Si \u201cpastrohet\u201d truri gjat\u00eb nat\u00ebs?<\/p>\n<p>Gjat\u00eb dit\u00ebs, neurotransmetues t\u00eb ndrysh\u00ebm, p\u00ebrfshir\u00eb noradrenalin\u00ebn, serotonin\u00ebn, dopamin\u00ebn dhe acetilkolin\u00ebn, veprojn\u00eb relativisht t\u00eb pavarur dhe ndihmojn\u00eb n\u00eb ruajtjen e v\u00ebmendjes, humorit dhe funksioneve njoh\u00ebse.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb gjumit, situata ndryshon. K\u00ebto substanca kimike fillojn\u00eb t\u00eb veprojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb sinkronizuar, duke krijuar modele ritmike q\u00eb nxisin procesin e pastrimit t\u00eb trurit. R\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb kan\u00eb fazat e gjumit jo REM, p\u00ebrkat\u00ebsisht gjumi i thell\u00eb, t\u00eb cilin aplikacionet p\u00ebr monitorimin e gjumit shpesh e sh\u00ebnojn\u00eb si \u201ccore\u201d ose \u201cdeep sleep\u201d.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb k\u00ebtyre fazave ndodhin shp\u00ebrthime t\u00eb shkurtra t\u00eb aktivitetit t\u00eb trurit, t\u00eb njohura si mikrozgjime. Edhe pse personi mbetet n\u00eb gjum\u00eb, k\u00ebto ngjarje t\u00eb shkurtra nxisin nj\u00eb varg ndryshimesh fiziologjike.<\/p>\n<p>Ato shkaktojn\u00eb zgjerimin dhe tkurrjen e en\u00ebve t\u00eb vogla t\u00eb gjakut, duke nxitur l\u00ebvizjen e l\u00ebngut cerebrospinal n\u00ebp\u00ebr indin e trurit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb nga truri largohen proteina potencialisht t\u00eb d\u00ebmshme, nd\u00ebr t\u00eb cilat beta amiloidi dhe proteina tau, q\u00eb konsiderohen nd\u00ebr shenjat kryesore t\u00eb s\u00ebmundjes s\u00eb Alzheimerit.<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb ndodh kur gjumi \u00ebsht\u00eb i dob\u00ebt?<\/p>\n<p>Kur gjumi \u00ebsht\u00eb i nd\u00ebrprer\u00eb ose i pamjaftuesh\u00ebm, ritmet natyrore t\u00eb trurit \u00e7rregullohen. Pasoja \u00ebsht\u00eb largimi m\u00eb pak efikas i mbetjeve, t\u00eb cilat me kalimin e koh\u00ebs mund t\u00eb grumbullohen.<\/p>\n<p>Sot ekspert\u00ebt flasin gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr lidhjen e dyanshme mes gjumit dhe demenc\u00ebs. Nga nj\u00ebra an\u00eb, gjumi i dob\u00ebt mund t\u00eb p\u00ebrshpejtoj\u00eb grumbullimin e proteinave neurotoksike dhe t\u00eb nxis\u00eb procese inflamatore n\u00eb tru. Nga ana tjet\u00ebr, ndryshimet e hershme t\u00eb lidhura me s\u00ebmundjet neurodegjenerative shpesh e prishin vet\u00eb struktur\u00ebn e gjumit.<\/p>\n<p>K\u00ebshtu krijohet nj\u00eb rreth vicioz, ku gjumi i \u00e7rregulluar p\u00ebrkeq\u00ebson edhe m\u00eb shum\u00eb proceset q\u00eb \u00e7ojn\u00eb drejt d\u00ebmtimit t\u00eb qelizave t\u00eb trurit.<\/p>\n<p>Rrahjet e zemr\u00ebs si tregues i ri i sh\u00ebndetit t\u00eb trurit?<\/p>\n<p>Nj\u00eb nga p\u00ebrfundimet m\u00eb interesante t\u00eb hulumtimit lidhet me ndryshueshm\u00ebrin\u00eb e ritmit t\u00eb zemr\u00ebs gjat\u00eb gjumit. B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr dallimet e vogla n\u00eb intervalin kohor nd\u00ebrmjet dy rrahjeve t\u00eb nj\u00ebpasnj\u00ebshme t\u00eb zemr\u00ebs.<\/p>\n<p>Studiuesit kan\u00eb v\u00ebrejtur se ky paramet\u00ebr \u00ebsht\u00eb ngusht\u00eb i lidhur me ritmet e ngadalta fiziologjike q\u00eb koordinojn\u00eb proceset e pastrimit t\u00eb trurit.<\/p>\n<p>Sipas tyre, ndryshueshm\u00ebria m\u00eb e madhe e ritmit t\u00eb zemr\u00ebs gjat\u00eb gjumit mund t\u00eb tregoj\u00eb gjum\u00eb m\u00eb cil\u00ebsor t\u00eb thell\u00eb dhe funksionim m\u00eb efikas t\u00eb sistemit glimfatik.<\/p>\n<p>N\u00ebse hulumtimet e ardhshme e konfirmojn\u00eb k\u00ebt\u00eb lidhje, monitorimi i thjesht\u00eb i ritmit t\u00eb zemr\u00ebs mund t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb e qasshme dhe joinvazive p\u00ebr identifikimin e hersh\u00ebm t\u00eb personave me rrezik t\u00eb shtuar p\u00ebr r\u00ebnie njoh\u00ebse dhe demenc\u00eb.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, ekspert\u00ebt paralajm\u00ebrojn\u00eb se nevojiten hulumtime shtes\u00eb, pasi n\u00eb ndryshueshm\u00ebrin\u00eb e ritmit t\u00eb zemr\u00ebs ndikojn\u00eb shum\u00eb faktor\u00eb, p\u00ebrfshir\u00eb stresin, kondicionin fizik, barnat dhe s\u00ebmundjet e zemr\u00ebs.<\/p>\n<p>Si t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsohen ritmet e nat\u00ebs t\u00eb trurit?<\/p>\n<p>Edhe pse shkenca ende po hulumton t\u00eb gjitha holl\u00ebsit\u00eb e k\u00ebtij procesi t\u00eb nd\u00ebrlikuar, ekspert\u00ebt theksojn\u00eb se rekomandimet p\u00ebr ruajtjen e sh\u00ebndetit t\u00eb trurit jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb ngjashme me k\u00ebshillat e p\u00ebrgjithshme p\u00ebr gjum\u00eb cil\u00ebsor.<\/p>\n<p>Shkuarja n\u00eb gjum\u00eb dhe zgjimi n\u00eb orare p\u00ebraf\u00ebrsisht t\u00eb nj\u00ebjta, koh\u00ebzgjatja e mjaftueshme e gjumit, aktiviteti i p\u00ebrditsh\u00ebm fizik dhe kontrolli i stresit jan\u00eb hapat baz\u00eb drejt gjumit m\u00eb t\u00eb sh\u00ebndetsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Po ashtu rekomandohet shmangia e stimuluesve n\u00eb or\u00ebt e mbr\u00ebmjes, si dhe ulja e ekspozimit ndaj drit\u00ebs s\u00eb fort\u00eb t\u00eb ekraneve para gjumit.<\/p>\n<p>Gjumi si mbrojtje natyrale e trurit<\/p>\n<p>Gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb hulumtime konfirmojn\u00eb se gjumi cil\u00ebsor nuk \u00ebsht\u00eb luks, por nevoj\u00eb biologjike q\u00eb ndikon drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb sh\u00ebndetin e trurit.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb nat\u00ebs, sistemi yn\u00eb nervor kryen nj\u00eb pun\u00eb t\u00eb nd\u00ebrlikuar: largon substanca t\u00eb d\u00ebmshme q\u00eb, n\u00ebse grumbullohen, mund t\u00eb kontribuojn\u00eb n\u00eb zhvillimin e demenc\u00ebs.<\/p>\n<p>Prandaj, ekspert\u00ebt vler\u00ebsojn\u00eb se ruajtja e zakoneve t\u00eb sh\u00ebndetshme t\u00eb gjumit mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb nga m\u00ebnyrat m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme dhe m\u00eb t\u00eb qasshme p\u00ebr ruajtjen afatgjat\u00eb t\u00eb funksioneve njoh\u00ebse dhe uljen e rrezikut nga s\u00ebmundjet neurodegjenerative.<\/p>\n<hr style=\"margin:30px 0\"\/>\n<p style=\"font-size:13px;color:#666\">Burimi: <strong>mesazhi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gjat\u00eb gjumit t\u00eb thell\u00eb, truri aktivizon nj\u00eb sistem natyral pastrimi q\u00eb largon proteinat e d\u00ebmshme dhe mund t\u00eb ul\u00eb rrezikun nga demenca dhe s\u00ebmundjet neurodegjenerative Derisa flem\u00eb, truri yn\u00eb nuk pushon vet\u00ebm nga aktivitetet e dit\u00ebs. P\u00ebrkundrazi, gjat\u00eb nat\u00ebs aktivizohet nj\u00eb sistem i nd\u00ebrlikuar \u201cpastrimi\u201d, i cili largon substancat e d\u00ebmshme t\u00eb grumbulluara gjat\u00eb dit\u00ebs. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":112444,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-112445","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-shendetesi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112445","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=112445"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112445\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/112444"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=112445"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=112445"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=112445"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}