{"id":115335,"date":"2026-07-25T16:15:30","date_gmt":"2026-07-25T13:15:30","guid":{"rendered":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/smund-ta-perjashtojme-shkencetaret-e-covid19-dyshonin-privatisht-se-virusi-mund-te-kishte-dale-nga-laboratori\/"},"modified":"2026-07-25T16:15:30","modified_gmt":"2026-07-25T13:15:30","slug":"smund-ta-perjashtojme-shkencetaret-e-covid19-dyshonin-privatisht-se-virusi-mund-te-kishte-dale-nga-laboratori","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/smund-ta-perjashtojme-shkencetaret-e-covid19-dyshonin-privatisht-se-virusi-mund-te-kishte-dale-nga-laboratori\/","title":{"rendered":"\u201cS\u2019mund ta p\u00ebrjashtojm\u00eb\u201d: Shkenc\u00ebtar\u00ebt e Covid19 dyshonin privatisht se virusi mund t\u00eb kishte dal\u00eb nga laboratori"},"content":{"rendered":"<figure class=\"post-featured-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/15-7.jpg\" alt=\"\u201cS\u2019mund ta p\u00ebrjashtojm\u00eb\u201d: Shkenc\u00ebtar\u00ebt e Covid19 dyshonin privatisht se virusi mund t\u00eb kishte dal\u00eb nga laboratori\"\/><\/figure>\n<p>Shkenc\u00ebtar\u00ebt q\u00eb luajt\u00ebn rol ky\u00e7 n\u00eb hedhjen posht\u00eb t\u00eb teoris\u00eb se Covid-19 mund t\u00eb ket\u00eb rrjedhur nga nj\u00eb laborator, kan\u00eb pranuar n\u00eb biseda private se k\u00ebt\u00eb mund\u00ebsi \u201cnuk mund ta p\u00ebrjashtojm\u00eb\u201d, sipas mesazheve t\u00eb publikuara s\u00eb fundmi, si\u00e7 raporton \u201cThe Telegraph\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb mars t\u00eb vitit 2020, nj\u00eb grup virolog\u00ebsh me ndikim publikuan n\u00eb revist\u00ebn \u201cNature Medicine\u201d nj\u00eb studim ku argumentonin se pandemia ka shum\u00eb gjasa t\u00eb ishte shkaktuar nga kalimi natyror i virusit nga kafsh\u00ebt te njer\u00ebzit.<\/p>\n<p>Artikulli, i njohur si \u201cThe Proximal Origins of Covid\u201d, p\u00ebrfundonte se \u201cnuk besojm\u00eb se ndonj\u00eb skenar q\u00eb p\u00ebrfshin nj\u00eb laborator \u00ebsht\u00eb i besuesh\u00ebm\u201d, duke ndikuar fuqish\u00ebm n\u00eb zbehjen e debatit mbi k\u00ebt\u00eb teori n\u00eb nivel global.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, mesazhet e siguruara dhe t\u00eb publikuara nga senatori amerikan Rand Paul tregojn\u00eb se, n\u00eb prapasken\u00eb, shkenc\u00ebtar\u00ebt shprehnin shqet\u00ebsime se Instituti i Virologjis\u00eb n\u00eb Wuhan (WIV) kishte kryer eksperimente me koronaviruset n\u00eb kushte t\u00eb pamjaftueshme sigurie biologjike.<\/p>\n<p>Virusi u shfaq vet\u00ebm rreth 13 kilometra larg laborator\u00ebve t\u00eb WIV-s\u00eb dhe dukej se ishte tashm\u00eb i p\u00ebrshtatur p\u00ebr t\u00eb infektuar njer\u00ebzit.<\/p>\n<p>Tre muaj pas publikimit t\u00eb studimit, nj\u00ebri nga autor\u00ebt, profesori Kristian Andersen nga Instituti \u201cScripps\u201d n\u00eb Kaliforni, shkroi n\u00eb platform\u00ebn Slack:<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb fund t\u00eb fundit, ne nuk kemi prova t\u00eb forta n\u00eb asnj\u00ebrin drejtim dhe, ve\u00e7an\u00ebrisht duke pasur parasysh disa nga provat e fundit, nuk mund ta p\u00ebrjashtojm\u00eb mund\u00ebsin\u00eb q\u00eb dikush ta ket\u00eb vendosur aty. Kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb se dikush e b\u00ebri, por nuk mund ta p\u00ebrjashtojm\u00eb. Studimi yn\u00eb ishte shum\u00eb i prer\u00eb duke th\u00ebn\u00eb se \u2018nuk ka asnj\u00eb mund\u00ebsi\u2019, por n\u00eb k\u00ebt\u00eb faz\u00eb kam m\u00eb pak besim n\u00eb at\u00eb deklarat\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb artikullin e \u201cNature Medicine\u201d, autor\u00ebt kishin argumentuar se manipulimi i koronaviruseve t\u00eb lakuriq\u00ebve t\u00eb nat\u00ebs kryhej n\u00eb laborator\u00eb n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn dhe se ishte e padrejt\u00eb t\u00eb vihej gishti vet\u00ebm te WIV. Megjithat\u00eb, Andersen pranoi privatisht se kjo nuk ishte e v\u00ebrtet\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cKjo nuk \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb ekskluzivisht n\u00eb WIV\u201d, shkroi ai, duke shtuar se besonte se si origjina natyrore ashtu edhe ajo laboratorike ishin \u201cpo aq t\u00eb mundshme\u201d.<\/p>\n<p>Ai paralajm\u00ebroi gjithashtu se studimi pretendonte se manipulimi i viruseve ishte i v\u00ebshtir\u00eb dhe se virusi nuk mund t\u00eb kishte lindur p\u00ebrmes eksperimenteve t\u00eb evolucionit n\u00eb qeliza, por sipas tij, t\u00eb dyja k\u00ebto argumente ishin d\u00ebshmuar t\u00eb pasakta.<\/p>\n<p>Andersen vler\u00ebsonte se mund\u00ebsia e nj\u00eb rrjedhjeje nga laboratori ishte rreth 30 p\u00ebr qind, nd\u00ebrsa bashk\u00ebautori i tij, profesori Eddie Holmes nga Universiteti i Sidneit, e vler\u00ebsonte at\u00eb mes 10 dhe 20 p\u00ebr qind.<\/p>\n<p>Viscount Ridley, autor i librit \u201cViral: The Search for the Origin of Covid-19\u201d, tha: \u201cK\u00ebto mesazhe konfirmojn\u00eb se autor\u00ebt e \u2018Proximal Origins\u2019 vazhduan t\u00eb besonin se nj\u00eb rrjedhje nga laboratori ishte e mundur. At\u00ebher\u00eb pse nuk e korrigjuan ose t\u00ebrhoq\u00ebn studimin q\u00eb e \u00e7orientoi bot\u00ebn?\u201d<\/p>\n<p>Mesazhet tregojn\u00eb gjithashtu se autor\u00ebt ishin n\u00eb dijeni se Dr. Shi Zhengli, shkenc\u00ebtarja kryesore p\u00ebr viruset e lakuriq\u00ebve t\u00eb nat\u00ebs n\u00eb WIV, ishte edhe vet\u00eb e shqet\u00ebsuar se Covid-19 mund t\u00eb ishte shkaktuar nga nj\u00eb aksident laboratorik.<\/p>\n<p>N\u00eb shtator t\u00eb vitit 2021, Dr. Zhengli kishte aplikuar p\u00ebr nj\u00eb grant p\u00ebr t\u00eb futur nj\u00eb vend prerjeje furine (furin cleavage site \u2013 FCS) n\u00eb koronaviruset e lakuriq\u00ebve t\u00eb nat\u00ebs \u2013 pik\u00ebrisht elementi q\u00eb e b\u00ebri Covid-19 shum\u00eb infektues p\u00ebr njer\u00ebzit.<\/p>\n<p>Edhe pse Agjencia Amerikane p\u00ebr Projekte t\u00eb Avancuara t\u00eb K\u00ebrkimit n\u00eb Mbrojtje (DARPA) e refuzoi grantin duke e konsideruar tep\u00ebr t\u00eb rreziksh\u00ebm, mesazhet n\u00eb Slack tregojn\u00eb se disa shkenc\u00ebtar\u00eb kishin frik\u00eb se puna mund t\u00eb kishte vazhduar gjithsesi.<\/p>\n<p>Profesori Andrew Rambaut nga Universiteti i Edinburgut shkroi: \u201cNuk \u00ebsht\u00eb e pabesueshme q\u00eb dikush t\u00eb ket\u00eb vazhduar dhe t\u00eb ket\u00eb provuar disa nga k\u00ebto eksperimente. Thjesht duhet ta bindim veten p\u00ebrs\u00ebri se \u00ebsht\u00eb rast\u00ebsi\u201d.<\/p>\n<p>Profesori Holmes shtoi se ishte \u201ce habitshme\u201d q\u00eb nj\u00eb koronavirus i prejardhur nga lakuriq\u00ebt e nat\u00ebs me nj\u00eb vend prerjeje furine u shfaq n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin qytet ku nj\u00eb laborator po propozonte eksperimente t\u00eb tilla me koronaviruset e lakuriq\u00ebve t\u00eb nat\u00ebs.<\/p>\n<p>WIV planifikonte k\u00ebt\u00eb k\u00ebrkim n\u00eb bashk\u00ebpunim me organizat\u00ebn \u201cEcoHealth Alliance\u201d, t\u00eb themeluar nga zoologu britanik Peter Daszak dhe virologu amerikan Dr. Ralph Baric nga Universiteti i Karolin\u00ebs s\u00eb Veriut.<\/p>\n<p>Rambaut u shkroi bashkautor\u00ebve se do t\u00eb duhej t\u00eb diskutonin p\u00ebr at\u00eb q\u00eb ai e quajti \u201ckatastrofa Baric\/Daszak\u201d dhe t\u00eb hartonin nj\u00eb strategji \u201cq\u00eb t\u00eb mos lidhemi me k\u00ebta njer\u00ebz\u201d.<\/p>\n<p>Ai paralajm\u00ebroi gjithashtu koleg\u00ebt t\u00eb \u201cq\u00ebndronin larg email-it\u201d ose t\u00eb \u201cp\u00ebrzgjidhnin me kujdes disa email-e\u201d n\u00eb rast se do t\u00eb kishte k\u00ebrkesa p\u00ebr qasje n\u00eb dokumente sipas ligjeve p\u00ebr lirin\u00eb e informimit.<\/p>\n<p>Edhe pse virolog\u00ebt deklaronin publikisht se shumica e shkenc\u00ebtar\u00ebve mb\u00ebshtesnin teorin\u00eb e origjin\u00ebs natyrore t\u00eb pandemis\u00eb, n\u00eb bisedat private pranonin se kjo nuk ishte e v\u00ebrtet\u00eb.<\/p>\n<p>Andersen tha se ishte \u201cmjaft i befasuar\u201d kur m\u00ebsoi se \u201cshumica e shkenc\u00ebtar\u00ebve me t\u00eb cil\u00ebt flas besojn\u00eb se ekziston nj\u00eb lidhje e mundshme me laboratorin\u201d.<\/p>\n<p>Profesori Richard Ebright, biolog molekular n\u00eb Universitetin Rutgers, i cili ka k\u00ebrkuar nj\u00eb hetim t\u00eb plot\u00eb t\u00eb teoris\u00eb s\u00eb rrjedhjes nga laboratori, deklaroi: \u201cPretendimi, i p\u00ebrs\u00ebritur mij\u00ebra her\u00eb nga gazetar\u00ebt, se shumica e shkenc\u00ebtar\u00ebve mb\u00ebshtesnin origjin\u00ebn natyrore t\u00eb Covid-it dhe kund\u00ebrshtonin origjin\u00ebn laboratorike, ka qen\u00eb gjithmon\u00eb nj\u00eb g\u00ebnjesht\u00ebr. Dhe pothuajse gjithmon\u00eb nj\u00eb g\u00ebnjesht\u00ebr e q\u00ebllimshme\u201d.<\/p>\n<p>Sipas mesazheve, shkenc\u00ebtar\u00ebt shpreheshin me p\u00ebr\u00e7mim ndaj gazetar\u00ebve, politikan\u00ebve, komentuesve dhe ekspert\u00ebve q\u00eb mb\u00ebshtesnin teorin\u00eb e rrjedhjes nga laboratori, duke i quajtur ata \u201cidiot\u00eb\u201d, \u201ct\u00eb paditur\u201d, \u201ct\u00eb \u00e7mendur\u201d dhe \u201cbudallenj\u201d, si dhe duke p\u00ebrdorur nofka fyese p\u00ebr disa ekspert\u00eb.<\/p>\n<p>Senatori Rand Paul tha: \u201cPas dyerve t\u00eb mbyllura, shkenc\u00ebtar\u00ebt q\u00eb shkruan studimin \u2018Proximal Origin\u2019 vinin n\u00eb dyshim privatisht p\u00ebrfundimet e tyre. Publikisht, megjithat\u00eb, ata turp\u00ebruan, sulmuan dhe censuruan ata q\u00eb ngrit\u00ebn pyetje legjitime \u2013 gjith\u00e7ka n\u00eb em\u00ebr t\u00eb kontrollit t\u00eb d\u00ebmit. Ne meritojm\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi p\u00ebr \u00e7do p\u00ebrpjekje q\u00eb synoi ta mbante publikun n\u00eb err\u00ebsir\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Gazeta \u201cThe Telegraph\u201d ka kontaktuar shkenc\u00ebtar\u00ebt p\u00ebr koment, por ata nuk kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb ende p\u00ebrgjigje.<\/p>\n<hr style=\"margin:30px 0\"\/>\n<p style=\"font-size:13px;color:#666\">Burimi: <strong>mesazhi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Shkenc\u00ebtar\u00ebt q\u00eb luajt\u00ebn rol ky\u00e7 n\u00eb hedhjen posht\u00eb t\u00eb teoris\u00eb se Covid-19 mund t\u00eb ket\u00eb rrjedhur nga nj\u00eb laborator, kan\u00eb pranuar n\u00eb biseda private se k\u00ebt\u00eb mund\u00ebsi \u201cnuk mund ta p\u00ebrjashtojm\u00eb\u201d, sipas mesazheve t\u00eb publikuara s\u00eb fundmi, si\u00e7 raporton \u201cThe Telegraph\u201d. N\u00eb mars t\u00eb vitit 2020, nj\u00eb grup virolog\u00ebsh me ndikim publikuan n\u00eb revist\u00ebn \u201cNature [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":115334,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-115335","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-shendetesi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/115335","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=115335"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/115335\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/115334"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=115335"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=115335"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=115335"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}