{"id":116205,"date":"2026-08-09T17:31:06","date_gmt":"2026-08-09T14:31:06","guid":{"rendered":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/pese-vende-sekrete-qe-qeverite-dhe-shkencetaret-ia-fshehin-publikut\/"},"modified":"2026-08-09T17:31:06","modified_gmt":"2026-08-09T14:31:06","slug":"pese-vende-sekrete-qe-qeverite-dhe-shkencetaret-ia-fshehin-publikut","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/pese-vende-sekrete-qe-qeverite-dhe-shkencetaret-ia-fshehin-publikut\/","title":{"rendered":"Pes\u00eb vende sekrete q\u00eb qeverit\u00eb dhe shkenc\u00ebtar\u00ebt ia fshehin publikut"},"content":{"rendered":"<figure class=\"post-featured-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/tajno-mjesto-juli-2026-pexels-1.webp\" alt=\"Pes\u00eb vende sekrete q\u00eb qeverit\u00eb dhe shkenc\u00ebtar\u00ebt ia fshehin publikut\"\/><\/figure>\n<p>\u00cbsht\u00eb e natyrshme t\u00eb jemi kurioz\u00eb p\u00ebr vendet ku na \u00ebsht\u00eb ndaluar t\u00eb hyjm\u00eb. Por shpesh ka arsye t\u00eb mira pse ato na mbajn\u00eb larg tyre.<\/p>\n<p>Nga vendet ku ruhen materiale t\u00eb rrezikshme deri te vendet ku ndodhen objekte t\u00eb vlefshme, Science Focus sjell sfondin shkencor n\u00eb disa nga zonat m\u00eb t\u00eb mbrojtura dhe t\u00eb kufizuara n\u00eb Tok\u00eb.<\/p>\n<p>E njohur si nj\u00eb nga objektet m\u00eb radioaktive n\u00eb histori, K\u00ebmba e Elefantit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb cop\u00ebz dy ton\u00ebshe materiali t\u00eb shkrir\u00eb e vendosur n\u00ebn Reaktorin 4 t\u00eb termocentralit b\u00ebrthamor t\u00eb \u00c7ernobilit n\u00eb Ukrain\u00eb.<\/p>\n<p>Ai p\u00ebrb\u00ebhet nga nj\u00eb material i rrall\u00eb i quajtur \u201ckorium\u201d \u2013 nj\u00eb p\u00ebrzierje e karburantit b\u00ebrthamor dhe b\u00ebrtham\u00ebs s\u00eb shkrir\u00eb t\u00eb reaktorit.<\/p>\n<p>Kur u zbulua n\u00eb vitin 1986, tet\u00eb muaj pas aksidentit b\u00ebrthamor t\u00eb \u00c7ernobilit, ishte aq radioaktiv saq\u00eb t\u00eb qenit af\u00ebr tij mund t\u00eb vriste nj\u00eb person n\u00eb vet\u00ebm tre minuta.<\/p>\n<p>Zb\u00ebrthimi radioaktiv do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb rreziku zvog\u00eblohet me kalimin e koh\u00ebs, por prap\u00eb nuk do t\u00eb donit t\u00eb q\u00ebndronit pran\u00eb tij p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb. Struktura t\u00eb m\u00ebdha \u00e7eliku dhe betoni u nd\u00ebrtuan rreth termocentralit t\u00eb braktisur p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmbajtur rrezatimin, dhe qasja n\u00eb vend \u00ebsht\u00eb e kufizuar.<\/p>\n<p>Kjo kasafort\u00eb e sigurt n\u00ebntok\u00ebsore \u00ebsht\u00eb sht\u00ebpia e disa prej mostrave m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme biologjike n\u00eb Tok\u00eb.<\/p>\n<p>E varrosur n\u00ebn ngric\u00ebn e p\u00ebrhershme, brenda nj\u00eb mali n\u00eb ishullin Spitsbergen n\u00eb arkipelagun Svalbard, Kasaforta Globale e Farave strehon m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb milion mostra far\u00ebrash, t\u00eb cilat mbahen t\u00eb ky\u00e7ura.<\/p>\n<p>Q\u00ebllimi i saj \u00ebsht\u00eb t\u00eb mbroj\u00eb materialin gjenetik t\u00eb t\u00eb korrave tona, bim\u00ebve t\u00eb kultivuara dhe specieve t\u00eb egra, duke ofruar nj\u00eb rezerv\u00eb n\u00eb rast se bankat e tjera t\u00eb far\u00ebrave n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn d\u00ebmtohen nga d\u00ebshtimi i pajisjeve, lufta, s\u00ebmundjet ose fatkeq\u00ebsit\u00eb natyrore.<\/p>\n<p>N\u00eb jug t\u00eb Franc\u00ebs, ekziston nj\u00eb vend arkeologjik aq i vlefsh\u00ebm sa vet\u00ebm disa persona t\u00eb autorizuar lejohen ta vizitojn\u00eb at\u00eb. Shpellat Lascaux p\u00ebrmbajn\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 600 vizatime shpellash q\u00eb datojn\u00eb nga periudha e Paleolitit t\u00eb Sip\u00ebrm, rreth 17,000 vjet m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n<p>Rrjeti i shpellave fillimisht ishte i hapur p\u00ebr publikun, por mij\u00ebra vizitor\u00eb n\u00eb dit\u00eb pat\u00ebn nj\u00eb efekt shkat\u00ebrrues n\u00eb artin prehistorik.<\/p>\n<p>Frym\u00ebmarrja e tyre rriti nivelin e dioksidit t\u00eb karbonit n\u00eb aj\u00ebr, dhe nxeht\u00ebsia e trupit t\u00eb tyre ngrohu brend\u00ebsin\u00eb e shpellave, duke krijuar mjedisin e p\u00ebrsosur p\u00ebr rritjen e k\u00ebrpudhave dhe likeneve.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1963, shpellat u mbyll\u00ebn p\u00ebr publikun dhe ruajt\u00ebsit e trash\u00ebgimis\u00eb instaluan nj\u00eb sistem ajri t\u00eb kondicionuar p\u00ebr t\u00eb mbrojtur at\u00eb q\u00eb kishte mbetur nga arti i shpellave.<\/p>\n<p>E shtrir\u00eb n\u00eb mbi 1,200 kilometra katror\u00eb (463 milje katror\u00eb) n\u00eb Franc\u00ebn verilindore, Zona e Kuqe ka qen\u00eb e mbyllur p\u00ebr publikun q\u00eb nga Lufta e Par\u00eb Bot\u00ebrore.<\/p>\n<p>K\u00ebto ish-fush\u00ebbeteja jan\u00eb t\u00eb mbushura me municione t\u00eb pashp\u00ebrthyera, dhe toka \u00ebsht\u00eb e kontaminuar me merkur dhe arsenik q\u00eb kan\u00eb rrjedhur nga arm\u00ebt e braktisura.<\/p>\n<p>N\u00eb zonat m\u00eb t\u00eb goditura, toka p\u00ebrmban deri n\u00eb 300 predha p\u00ebr hektar. Ekipi p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr pastrimin e vendit vler\u00ebson se do t\u00eb duhen t\u00eb pakt\u00ebn 300 vjet p\u00ebr ta pastruar plot\u00ebsisht zon\u00ebn.<\/p>\n<p>Vet\u00ebm nj\u00eb grusht shkenc\u00ebtar\u00ebsh lejohen t\u00eb shkelin n\u00eb k\u00ebt\u00eb ishull t\u00eb pabanuar n\u00eb Oqeanin Atlantik.<\/p>\n<p>I vendosur n\u00eb jug t\u00eb Island\u00ebs, u formua n\u00eb vitin 1963 kur shp\u00ebrtheu nj\u00eb vullkan n\u00ebnujor dhe \u00ebsht\u00eb studiuar me kujdes q\u00eb at\u00ebher\u00eb. Arsyeja p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00ebsht\u00eb se \u00ebsht\u00eb nj\u00eb eksperiment unik natyror n\u00eb studimin e biokolonizimit.<\/p>\n<p>Shkenc\u00ebtar\u00ebt regjistruan mb\u00ebrritjen e qindra llojeve t\u00eb bim\u00ebve dhe kafsh\u00ebve dhe ky eksperiment vazhdon edhe sot. \/tesheshi.com\/<\/p>\n<hr style=\"margin:30px 0\"\/>\n<p style=\"font-size:13px;color:#666\">Burimi: <strong>tesheshi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cbsht\u00eb e natyrshme t\u00eb jemi kurioz\u00eb p\u00ebr vendet ku na \u00ebsht\u00eb ndaluar t\u00eb hyjm\u00eb. Por shpesh ka arsye t\u00eb mira pse ato na mbajn\u00eb larg tyre. Nga vendet ku ruhen materiale t\u00eb rrezikshme deri te vendet ku ndodhen objekte t\u00eb vlefshme, Science Focus sjell sfondin shkencor n\u00eb disa nga zonat m\u00eb t\u00eb mbrojtura dhe t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":116204,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-116205","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknologji"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/116205","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=116205"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/116205\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/116204"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=116205"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=116205"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=116205"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}