{"id":117311,"date":"2026-08-31T15:51:06","date_gmt":"2026-08-31T12:51:06","guid":{"rendered":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/jo-te-gjithe-pemet-permiresojne-cilesine-e-ajrit-pse-disa-mund-ta-perkeqesojne-ndotjen\/"},"modified":"2026-08-31T15:51:06","modified_gmt":"2026-08-31T12:51:06","slug":"jo-te-gjithe-pemet-permiresojne-cilesine-e-ajrit-pse-disa-mund-ta-perkeqesojne-ndotjen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/jo-te-gjithe-pemet-permiresojne-cilesine-e-ajrit-pse-disa-mund-ta-perkeqesojne-ndotjen\/","title":{"rendered":"Jo t\u00eb gjith\u00eb pem\u00ebt p\u00ebrmir\u00ebsojn\u00eb cil\u00ebsin\u00eb e ajrit: pse disa mund ta p\u00ebrkeq\u00ebsojn\u00eb ndotjen"},"content":{"rendered":"<figure class=\"post-featured-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/AdobeStock_851995697.jpeg\" alt=\"Jo t\u00eb gjith\u00eb pem\u00ebt p\u00ebrmir\u00ebsojn\u00eb cil\u00ebsin\u00eb e ajrit: pse disa mund ta p\u00ebrkeq\u00ebsojn\u00eb ndotjen\"\/><\/figure>\n<p>Arsyetimi duket kaq i thjesht\u00eb sa tashm\u00eb merret thuajse si i mir\u00ebqen\u00eb: pem\u00ebt thithin CO\u2082 dhe substanca t\u00eb tjera t\u00eb d\u00ebmshme, nd\u00ebrsa \u00e7lirojn\u00eb oksigjen.<\/p>\n<p>P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, mbjellja e sa m\u00eb shum\u00eb pem\u00ebve n\u00eb qytete konsiderohet nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb e natyrshme p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar cil\u00ebsin\u00eb e ajrit.<\/p>\n<p>Nj\u00eb studim i ri i publikuar n\u00eb revist\u00ebn Science Advances nuk e kund\u00ebrshton k\u00ebt\u00eb parim, por tregon se kur planifikohet gjelb\u00ebrimi urban, duhet t\u00eb merren parasysh edhe faktor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb. Kjo sepse edhe pem\u00ebt prodhojn\u00eb dhe \u00e7lirojn\u00eb n\u00eb atmosfer\u00eb disa substanca q\u00eb, n\u00eb kushte t\u00eb caktuara, mund t\u00eb kontribuojn\u00eb n\u00eb ndotjen e ajrit.<\/p>\n<p>Studimi, i kryer nga studiues t\u00eb Universitetit Jinan n\u00eb Kin\u00eb, u p\u00ebrqendrua te t\u00eb ashtuquajturat p\u00ebrb\u00ebrje organike t\u00eb paq\u00ebndrueshme me origjin\u00eb biologjike, t\u00eb njohura si BVOC. Ato krijohen p\u00ebrmes proceseve biologjike dhe pem\u00ebt jan\u00eb nj\u00eb prej burimeve t\u00eb tyre kryesore.<\/p>\n<p>Substanca t\u00eb ngjashme \u00e7lirohen edhe nga aktivitetet njer\u00ebzore, si p\u00ebrdorimi i tret\u00ebsve, boj\u00ebrave dhe produkteve t\u00eb pastrimit, dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast quhen p\u00ebrb\u00ebrje organike t\u00eb paq\u00ebndrueshme me origjin\u00eb antropogjene.<\/p>\n<p>Problemi q\u00ebndron te m\u00ebnyra se si k\u00ebto substanca reagojn\u00eb n\u00eb atmosfer\u00eb. N\u00eb prani t\u00eb drit\u00ebs s\u00eb diellit dhe oksideve t\u00eb azotit, ato mund t\u00eb shkaktojn\u00eb reaksione kimike q\u00eb \u00e7ojn\u00eb n\u00eb formimin e ozonit pran\u00eb sip\u00ebrfaqes s\u00eb tok\u00ebs.<\/p>\n<p>Ozoni n\u00eb shtresat e larta t\u00eb atmosfer\u00ebs \u00ebsht\u00eb i dobish\u00ebm, sepse na mbron nga rrezatimi ultravjollc\u00eb. Por kur grumbullohet pran\u00eb tok\u00ebs, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ndot\u00ebs i rreziksh\u00ebm.<\/p>\n<p>Ekspozimi ndaj niveleve t\u00eb larta t\u00eb ozonit mund t\u00eb shkaktoj\u00eb probleme t\u00eb frym\u00ebmarrjes, t\u00eb d\u00ebmtoj\u00eb sistemin kardiovaskular dhe t\u00eb ket\u00eb pasoja t\u00eb tjera p\u00ebr sh\u00ebndetin.<\/p>\n<p>Pik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, gjat\u00eb dekadave t\u00eb fundit jan\u00eb kufizuar gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb burimet njer\u00ebzore t\u00eb p\u00ebrb\u00ebrjeve q\u00eb kontribuojn\u00eb n\u00eb formimin e ozonit.<\/p>\n<p>Por studiuesit kinez\u00eb ngrit\u00ebn nj\u00eb pyetje tjet\u00ebr: a mund t\u00eb zbehet nj\u00eb pjes\u00eb e k\u00ebtij p\u00ebrfitimi nga vet\u00eb pem\u00ebt, n\u00ebse mbillen specie q\u00eb \u00e7lirojn\u00eb sasi t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb k\u00ebtyre substancave?<\/p>\n<p>P\u00ebr ta kuptuar k\u00ebt\u00eb, studiuesit analizuan n\u00eb koh\u00eb reale p\u00ebrb\u00ebrjen kimike t\u00eb ajrit n\u00eb Pekin, duke analizuar \u201cfrym\u00ebmarrjen\u201d e qytetit gjat\u00eb periudh\u00ebs nga maji deri n\u00eb korrik t\u00eb vitit 2021.<\/p>\n<p>Analiza e t\u00eb dh\u00ebnave zgjati rreth pes\u00eb vjet dhe rezultatet treguan se zgjedhja e llojit t\u00eb pem\u00ebs mund t\u00eb ket\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi m\u00eb t\u00eb madhe nga sa mendohej.<\/p>\n<p>P\u00ebrb\u00ebrjet e \u00e7liruara nga bim\u00ebsia p\u00ebrb\u00ebnin vet\u00ebm rreth 10 p\u00ebr qind t\u00eb totalit t\u00eb p\u00ebrb\u00ebrjeve organike t\u00eb paq\u00ebndrueshme t\u00eb pranishme n\u00eb aj\u00ebr, por ato ishin shum\u00eb m\u00eb reaktive se substancat me origjin\u00eb artificiale.<\/p>\n<p>Mes tyre, m\u00eb problematiku ishte izopreni, nj\u00eb p\u00ebrb\u00ebrje q\u00eb luan rol ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb madh n\u00eb reaksionet kimike q\u00eb \u00e7ojn\u00eb n\u00eb formimin e ozonit.<\/p>\n<p>Kur studiuesit analizuan bim\u00ebsin\u00eb e Pekinit, zbuluan se disa prej pem\u00ebve m\u00eb t\u00eb p\u00ebrdorura n\u00eb qytet, p\u00ebrfshir\u00eb shelgjet dhe plepat, jan\u00eb nd\u00ebr \u00e7liruesit m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb izoprenit.<\/p>\n<p>Kjo do t\u00eb thot\u00eb se nj\u00eb pem\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb e dobishme n\u00eb shum\u00eb aspekte p\u00ebr mjedisin, por n\u00eb nj\u00eb qytet me nivele t\u00eb larta t\u00eb ndotjes mund t\u00eb kontribuoj\u00eb pa dashje edhe n\u00eb krijimin e nj\u00eb ndot\u00ebsi tjet\u00ebr.<\/p>\n<p>Krahasimi me qytetet evropiane e b\u00ebri m\u00eb t\u00eb duksh\u00ebm k\u00ebt\u00eb fenomen. N\u00eb shum\u00eb prej tyre, speciet e pem\u00ebve m\u00eb t\u00eb p\u00ebrhapura nuk \u00e7lirojn\u00eb izopren n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn m\u00ebnyr\u00eb, nd\u00ebrsa nivelet e ozonit pran\u00eb tok\u00ebs jan\u00eb m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta se n\u00eb Pekin.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, studiuesit nuk thon\u00eb se duhet t\u00eb ndalojm\u00eb mbjelljen e pem\u00ebve apo t\u00eb presim pem\u00ebt ekzistuese vet\u00ebm sepse i p\u00ebrkasin nj\u00eb specie t\u00eb caktuar.<\/p>\n<p>P\u00ebrkundrazi, p\u00ebrfundimi \u00ebsht\u00eb m\u00eb praktik: nuk mjafton t\u00eb mbjell\u00ebsh pem\u00eb; duhet t\u00eb zgjedh\u00ebsh pem\u00ebt e duhura p\u00ebr vendin e duhur.<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht e r\u00ebnd\u00ebsishme kur planifikohen parqe t\u00eb reja, korridore t\u00eb gjelbra dhe hap\u00ebsira publike, por edhe kur nj\u00eb pem\u00eb e vjet\u00ebr ose e d\u00ebmtuar duhet z\u00ebvend\u00ebsuar.<\/p>\n<p>N\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr ndotjes s\u00eb ajrit, gjelb\u00ebrimi urban mbetet nj\u00eb aleat i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, por shkenca po tregon se edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast sasia nuk mjafton: r\u00ebnd\u00ebsi ka edhe lloji i gjelb\u00ebrimit q\u00eb zgjedhim. tesheshi.com<\/p>\n<hr style=\"margin:30px 0\"\/>\n<p style=\"font-size:13px;color:#666\">Burimi: <strong>tesheshi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Arsyetimi duket kaq i thjesht\u00eb sa tashm\u00eb merret thuajse si i mir\u00ebqen\u00eb: pem\u00ebt thithin CO\u2082 dhe substanca t\u00eb tjera t\u00eb d\u00ebmshme, nd\u00ebrsa \u00e7lirojn\u00eb oksigjen. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, mbjellja e sa m\u00eb shum\u00eb pem\u00ebve n\u00eb qytete konsiderohet nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb e natyrshme p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar cil\u00ebsin\u00eb e ajrit. Nj\u00eb studim i ri i publikuar n\u00eb revist\u00ebn Science [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":117310,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-117311","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknologji"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117311","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=117311"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117311\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/117310"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=117311"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=117311"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=117311"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}