{"id":117394,"date":"2026-09-04T15:15:58","date_gmt":"2026-09-04T12:15:58","guid":{"rendered":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/a-mund-ti-shpetoje-leshi-i-deleve-akullnajat-shkencetaret-zvicerane-e-vene-ne-prove\/"},"modified":"2026-09-04T15:15:58","modified_gmt":"2026-09-04T12:15:58","slug":"a-mund-ti-shpetoje-leshi-i-deleve-akullnajat-shkencetaret-zvicerane-e-vene-ne-prove","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/a-mund-ti-shpetoje-leshi-i-deleve-akullnajat-shkencetaret-zvicerane-e-vene-ne-prove\/","title":{"rendered":"A mund t\u2019i shp\u00ebtoj\u00eb leshi i deleve akullnajat? Shkenc\u00ebtar\u00ebt zviceran\u00eb e v\u00ebn\u00eb n\u00eb prov\u00eb"},"content":{"rendered":"<figure class=\"post-featured-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/akullnaja.png\" alt=\"A mund t\u2019i shp\u00ebtoj\u00eb leshi i deleve akullnajat? Shkenc\u00ebtar\u00ebt zviceran\u00eb e v\u00ebn\u00eb n\u00eb prov\u00eb\"\/><\/figure>\n<p>Nj\u00eb eksperiment i pazakont\u00eb n\u00eb Alpet zvicerane po teston n\u00ebse leshi i deleve mund t\u00eb ngadal\u00ebsoj\u00eb shkrirjen e akullnajave dhe t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsoj\u00eb mbulesat plastike<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa Zvicra po p\u00ebrpiqet t\u00eb frenoj\u00eb shkrirjen e akullnajave, shkenc\u00ebtar\u00ebt po zhvillojn\u00eb nj\u00eb eksperiment t\u00eb pazakont\u00eb n\u00eb Alpe p\u00ebr t\u00eb par\u00eb n\u00ebse nj\u00eb prej burimeve natyrore m\u00eb pak t\u00eb vler\u00ebsuara t\u00eb vendit mund t\u00eb ndihmoj\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht leshi i deleve.<\/p>\n<p>Prej vitesh, gjat\u00eb muajve t\u00eb ver\u00ebs, zona t\u00eb akullit dhe bor\u00ebs mbulohen me p\u00eblhura sintetike q\u00eb reflektojn\u00eb rrezet e diellit dhe reduktojn\u00eb p\u00ebrthithjen e nxeht\u00ebsis\u00eb. Kjo b\u00ebhet p\u00ebr t\u00eb ngadal\u00ebsuar shkrirjen e akullit, e cila \u00ebsht\u00eb p\u00ebrshpejtuar ndjesh\u00ebm nga ngrohja globale dhe po zhduk gradualisht peizazhet e larta alpine q\u00eb kan\u00eb karakterizuar rajonin p\u00ebr mij\u00ebra vjet.<\/p>\n<p>Por k\u00ebto mbulesa jan\u00eb zakonisht t\u00eb prodhuara nga plastika dhe mund t\u00eb \u00e7lirojn\u00eb mikrofibra ndot\u00ebse.<\/p>\n<p>P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, projekti \u201cKeep It Wool\u201d, i udh\u00ebhequr nga organizata mjedisore Summit Foundation dhe Universiteti i Lozan\u00ebs, po teston leshin si nj\u00eb alternativ\u00eb natyrore p\u00ebr t\u00eb ngadal\u00ebsuar shkrirjen e akullnaj\u00ebs Tsanfleuron, n\u00eb per\u00ebndim t\u00eb Zvicr\u00ebs.<\/p>\n<p>Temperaturat rekord t\u00eb k\u00ebtij viti kan\u00eb b\u00ebr\u00eb q\u00eb bora n\u00eb akullnaja t\u00eb shkrij\u00eb disa jav\u00eb m\u00eb her\u00ebt se zakonisht. Kjo pritet t\u00eb p\u00ebrshpejtoj\u00eb humbjen e akullit, e cila lidhet edhe me rritjen e rrezikut t\u00eb rr\u00ebshqitjeve t\u00eb shk\u00ebmbinjve, si ajo q\u00eb shkat\u00ebrroi fshatin Blatten n\u00eb vitin 2025, si dhe me p\u00ebrmbytje t\u00eb fuqishme, si ajo q\u00eb goditi Himalajet jav\u00ebn e kaluar.<\/p>\n<p>Menaxheri i projektit, Timothee Steiner, tha se ekipi d\u00ebshironte t\u00eb gjente nj\u00eb alternativ\u00eb t\u00eb biodegradueshme ndaj mbulesave sintetike, duke i dh\u00ebn\u00eb nj\u00ebkoh\u00ebsisht nj\u00eb p\u00ebrdorim leshit zviceran, rreth 40-70% e t\u00eb cilit hidhet \u00e7do vit.<\/p>\n<p>Ideja lindi nga kat\u00ebr student\u00eb t\u00eb masterit n\u00eb universitet, t\u00eb cil\u00ebt vendos\u00ebn ta v\u00ebn\u00eb n\u00eb praktik\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb qershor, dy batanije prej materiali leshi, t\u00eb prodhuara nga kompania zvicerane Fisolan, u vendos\u00ebn mbi nj\u00eb sip\u00ebrfaqe prej rreth 200 metrash katror\u00eb n\u00eb akullnaj\u00ebn Tsanfleuron. Gjat\u00eb gjith\u00eb ver\u00ebs, studiuesit krahasuan performanc\u00ebn e tyre me at\u00eb t\u00eb nj\u00eb mbulese tradicionale gjeotekstili.<\/p>\n<p>Rezultatet e para kan\u00eb qen\u00eb m\u00eb t\u00eb mira nga sa pritej. Steiner tha se matjet e kryera \u00e7do dy jav\u00eb treguan se mbulesat prej leshi kufizuan shkrirjen e akullit po aq mir\u00eb sa ato sintetike.<\/p>\n<p>Niklaus Saegesser nga Fisolan tha se ishte i befasuar nga q\u00ebndrueshm\u00ebria e materialit.<\/p>\n<p>\u201cMendoja se nuk do t\u00eb ishte mjaftuesh\u00ebm i q\u00ebndruesh\u00ebm\u201d, tha ai.<\/p>\n<p>Edhe studenti Elliot Gaffiot pranoi se ekipi nuk ishte i sigurt se \u00e7far\u00eb rezultati do t\u00eb merrte.<\/p>\n<p>\u201cTani kemi nj\u00eb rezultat q\u00eb mund ta shohim dhe madje ta prekim. Funksionoi jasht\u00ebzakonisht mir\u00eb\u201d, tha ai.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, drejtuesit e projektit theksojn\u00eb se batanijet prej leshi nuk jan\u00eb nj\u00eb zgjidhje p\u00ebr ngrohjen globale.<\/p>\n<p>Vet\u00ebm rreth 0.02% e sip\u00ebrfaqes s\u00eb akullnajave t\u00eb Zvicr\u00ebs mbulohet aktualisht me materiale mbrojt\u00ebse. Shkenc\u00ebtar\u00ebt theksojn\u00eb se m\u00ebnyra e vetme q\u00eb mund t\u00eb frenoj\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse dhe afatgjat\u00eb humbjen e akullit mbetet ulja e emetimeve t\u00eb gazeve serr\u00eb, t\u00eb cilat n\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe vijn\u00eb nga p\u00ebrdorimi i l\u00ebnd\u00ebve djeg\u00ebse fosile.<\/p>\n<hr style=\"margin:30px 0\"\/>\n<p style=\"font-size:13px;color:#666\">Burimi: <strong>mesazhi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nj\u00eb eksperiment i pazakont\u00eb n\u00eb Alpet zvicerane po teston n\u00ebse leshi i deleve mund t\u00eb ngadal\u00ebsoj\u00eb shkrirjen e akullnajave dhe t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsoj\u00eb mbulesat plastike Nd\u00ebrsa Zvicra po p\u00ebrpiqet t\u00eb frenoj\u00eb shkrirjen e akullnajave, shkenc\u00ebtar\u00ebt po zhvillojn\u00eb nj\u00eb eksperiment t\u00eb pazakont\u00eb n\u00eb Alpe p\u00ebr t\u00eb par\u00eb n\u00ebse nj\u00eb prej burimeve natyrore m\u00eb pak t\u00eb vler\u00ebsuara t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":117393,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-117394","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kuriozitete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117394","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=117394"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/117394\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/117393"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=117394"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=117394"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=117394"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}