{"id":118672,"date":"2026-10-08T19:59:50","date_gmt":"2026-10-08T16:59:50","guid":{"rendered":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/?p=118672"},"modified":"2026-10-08T20:14:35","modified_gmt":"2026-10-08T17:14:35","slug":"a-u-perhap-krishterimi-me-force-dhe-a-u-perndoqen-iliret-nga-roma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/a-u-perhap-krishterimi-me-force-dhe-a-u-perndoqen-iliret-nga-roma\/","title":{"rendered":"A u p\u00ebrhap krishterimi me forc\u00eb dhe a u p\u00ebrndoq\u00ebn ilir\u00ebt nga Roma pagane?"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/A-U-Perhap-Krishterimi_.png\" alt=\"\" width=\"100%\" height=\"\" class=\"alignnone size-full wp-image-118675\" srcset=\"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/A-U-Perhap-Krishterimi_.png 1672w, https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/A-U-Perhap-Krishterimi_-300x169.png 300w, https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/A-U-Perhap-Krishterimi_-1024x576.png 1024w, https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/A-U-Perhap-Krishterimi_-768x432.png 768w, https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/A-U-Perhap-Krishterimi_-1536x864.png 1536w\" sizes=\"(max-width: 1672px) 100vw, 1672px\" \/><\/p>\n<p><em>Analiz\u00eb historike e paanshme mbi krishterimin n\u00eb Perandorin\u00eb Romake dhe provincat ilire<\/em><\/p>\n<p>P\u00ebrgjigjja historike \u00ebsht\u00eb po p\u00ebr t\u00eb dyja pyetjet, por n\u00eb periudha t\u00eb ndryshme dhe me dallime thelb\u00ebsore. Krishterimi u p\u00ebrhap fillimisht pa mb\u00ebshtetjen e shtetit; m\u00eb von\u00eb pushteti romak i krishter\u00eb p\u00ebrdori edhe masa detyruese kund\u00ebr praktikave t\u00eb tjera fetare.<\/p>\n<p><strong>Tri fazat kryesore<\/strong><\/p>\n<p>\u2022\tShekujt I\u2013III: Krishterimi u p\u00ebrhap pa mb\u00ebshtetjen e shtetit dhe t\u00eb krishter\u00ebt u p\u00ebrndoq\u00ebn n\u00eb periudha t\u00eb caktuara.<br \/>\n\u2022\tShekulli IV: Krishterimi u legalizua dhe m\u00eb pas u favorizua nga pushteti perandorak.<br \/>\n\u2022\tNga fundi i shekullit IV: Shteti romak ndaloi dhe nd\u00ebshkoi disa praktika pagane, duke p\u00ebrdorur detyrimin ligjor dhe, n\u00eb disa raste, dhun\u00ebn.<br \/>\nK\u00ebto zhvillime prek\u00ebn provincat ilire. Megjithat\u00eb, nuk mund t\u2019i quajm\u00eb pa dallim t\u00eb gjith\u00eb ilir\u00ebt \u00abshqiptar\u00eb\u00bb n\u00eb kuptimin komb\u00ebtar t\u00eb sot\u00ebm, as t\u00eb supozojm\u00eb se \u00e7do ligj zbatohej nj\u00ebsoj n\u00eb t\u00eb gjitha provincat.<\/p>\n<p><strong>1. Si u p\u00ebrndoq\u00ebn t\u00eb krishter\u00ebt n\u00eb provincat ilire?<\/strong><\/p>\n<p>Perandoria Romake i p\u00ebrndiqte t\u00eb krishter\u00ebt kryesisht p\u00ebr refuzimin e disa detyrimeve fetare publike, p\u00ebrfshir\u00eb flijimet p\u00ebr per\u00ebndit\u00eb tradicionale dhe kultin perandorak. P\u00ebrndjekjet p\u00ebrfshinin burgime, konfiskime, tortura dhe ekzekutime, por nuk ishin t\u00eb vazhdueshme gjat\u00eb tre shekujve t\u00eb par\u00eb.<br \/>\nNj\u00eb shembull nga territori i Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb sotme \u00ebsht\u00eb Sh\u00ebn Asti, peshkopi i Dyrrahut. Sipas tradit\u00ebs s\u00eb krishter\u00eb, ai u martirizua gjat\u00eb sundimit t\u00eb Trajanit (98\u2013117). D\u00ebshmit\u00eb mb\u00ebshteten kryesisht n\u00eb tekste hagiografike.<\/p>\n<p><strong>2. A u p\u00ebrhap krishterimi me forc\u00eb pas pranimit nga Roma?<\/strong><\/p>\n<p>Po, pushteti romak i krishter\u00eb p\u00ebrdori detyrimin ligjor dhe n\u00eb disa raste dhun\u00ebn kund\u00ebr praktikave fetare tradicionale. Ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme ishin ligjet e viteve 391\u2013392 n\u00ebn Teodosin I, t\u00eb cilat kufizuan ose ndaluan flijime dhe rituale pagane. Ato pasqyrohen n\u00eb Codex Theodosianus, libri XVI.<br \/>\nDuhet dalluar ndalimi i praktikave fetare nga pag\u00ebzimi i detyruesh\u00ebm i \u00e7do individi. Zbatimi i ligjeve ndryshonte sipas vendit, nd\u00ebrsa krishterizimi vazhdoi edhe p\u00ebrmes familjeve, bashk\u00ebsive dhe institucioneve.<\/p>\n<p><strong>3. A u detyruan ilir\u00ebt t\u00eb braktisnin besimet e tyre?<\/strong><\/p>\n<p>D\u00ebshmit\u00eb tregojn\u00eb se popullsit\u00eb e provincave ilire praktikonin besime t\u00eb ndryshme p\u00ebrpara krishterimit dhe se institucionet e krishtera u zhvilluan gjat\u00eb Antikitetit t\u00eb Von\u00eb. <\/p>\n<p><strong>4. \u00c7far\u00eb mund t\u00eb pohojm\u00eb me siguri?<\/strong><\/p>\n<p>Roma pagane p\u00ebrndoqi t\u00eb krishter\u00ebt &#8211; I dokumentuar<br \/>\nP\u00ebrndjekjet prek\u00ebn provincat ballkanike\t&#8211; I dokumentuar<br \/>\nMartirizimi i Sh\u00ebn Astit &#8211; Tradit\u00eb kishtare;<br \/>\nRoma e krishter\u00eb ndaloi disa praktika pagane &#8211; I dokumentuar<br \/>\nKrishterizimi p\u00ebrfshiu edhe presion shtet\u00ebror &#8211; I dokumentuar n\u00eb nivel perandorak<br \/>\nShumica e ilir\u00ebve u konvertuan me forc\u00eb &#8211; Nuk \u00ebsht\u00eb v\u00ebrtetuar<br \/>\nP\u00ebrndjekje kund\u00ebr shqiptar\u00ebve si etni &#8211; Nuk ka d\u00ebshmi<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrfundim<\/strong><\/p>\n<p>Krishterimi fillimisht ishte fe e p\u00ebrndjekur nga pushteti romak. Pasi fitoi mb\u00ebshtetjen e tij, shteti romak i krishter\u00eb p\u00ebrdori masa ligjore nd\u00ebshkuese dhe forma detyrimi kund\u00ebr disa praktikave t\u00eb tjera fetare. N\u00eb trojet ilire ekzistojn\u00eb d\u00ebshmi p\u00ebr bashk\u00ebsi t\u00eb hershme t\u00eb krishtera dhe tradita p\u00ebr martir\u00eb, por dokumentacioni nuk lejon t\u00eb p\u00ebrcaktohet sa banor\u00eb u vran\u00eb p\u00ebr besimin e tyre ose sa u konvertuan me forc\u00eb. P\u00ebrndjekja e t\u00eb krishter\u00ebve, kufizimi i paganizmit dhe krishterizimi i popullsive vend\u00ebse jan\u00eb procese t\u00eb lidhura, por jo identike.<\/p>\n<p><em><strong>Burime orientuese<\/strong><\/em><\/p>\n<p>\u2022\tCodex Theodosianus, libri XVI (ligjet fetare t\u00eb Perandoris\u00eb Romake t\u00eb Von\u00eb).<br \/>\n\u2022\tEusebius of Caesarea, Historia Ecclesiastica (burim antik, p\u00ebr t\u2019u lexuar n\u00eb kontekst kritik).<br \/>\n\u2022\tAfrim Hoti, \u201cT\u00eb dh\u00ebna arkeologjike p\u00ebr krishterimin e hersh\u00ebm n\u00eb Dyrrah (shek. IV\u2013VII)\u201d, Iliria (1996).<br \/>\n\u2022\tStudime bashk\u00ebkohore mbi krishterizimin e Antikitetit t\u00eb Von\u00eb dhe historin\u00eb e provincave ilire.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Analiz\u00eb historike e paanshme mbi krishterimin n\u00eb Perandorin\u00eb Romake dhe provincat ilire P\u00ebrgjigjja historike \u00ebsht\u00eb po p\u00ebr t\u00eb dyja pyetjet, por n\u00eb periudha t\u00eb ndryshme dhe me dallime thelb\u00ebsore. Krishterimi u p\u00ebrhap fillimisht pa mb\u00ebshtetjen e shtetit; m\u00eb von\u00eb pushteti romak i krishter\u00eb p\u00ebrdori edhe masa detyruese kund\u00ebr praktikave t\u00eb tjera fetare. Tri fazat kryesore [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":118675,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6212],"tags":[3803,6045],"class_list":["post-118672","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-editorial","tag-aktuale","tag-editorial"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118672","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=118672"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118672\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":118676,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118672\/revisions\/118676"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/118675"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=118672"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=118672"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=118672"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}