{"id":118808,"date":"2026-10-12T12:22:07","date_gmt":"2026-10-12T09:22:07","guid":{"rendered":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/ia-zberthen-mesazhin-sekret-217-vjecar-te-napoleonit-ne-gjashte-ore-smund-ta-besoja\/"},"modified":"2026-10-12T12:22:07","modified_gmt":"2026-10-12T09:22:07","slug":"ia-zberthen-mesazhin-sekret-217-vjecar-te-napoleonit-ne-gjashte-ore-smund-ta-besoja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/ia-zberthen-mesazhin-sekret-217-vjecar-te-napoleonit-ne-gjashte-ore-smund-ta-besoja\/","title":{"rendered":"IA zb\u00ebrthen mesazhin sekret 217-vje\u00e7ar t\u00eb Napoleonit n\u00eb gjasht\u00eb or\u00eb: \u201cS\u2019mund ta besoja!\u201d"},"content":{"rendered":"<figure class=\"post-featured-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/HTcOvxtWAAAcdIO.png\" alt=\"IA zb\u00ebrthen mesazhin sekret 217-vje\u00e7ar t\u00eb Napoleonit n\u00eb gjasht\u00eb or\u00eb: \u201cS\u2019mund ta besoja!\u201d\"\/><\/figure>\n<p>Nj\u00eb let\u00ebr e koduar me zgjuarsi nga epoka napoleonike, e cila i kishte rezistuar p\u00ebrpjekjeve p\u00ebr ta deshifruar p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se dy shekuj, m\u00eb n\u00eb fund \u00ebsht\u00eb lexuar me ndihm\u00ebn e inteligjenc\u00ebs artificiale (IA).<\/p>\n<p>Inxhinieri i inteligjenc\u00ebs artificiale, Carter Church, p\u00ebrdori modelin GPT-6 Astra t\u00eb OpenAI p\u00ebr t\u00eb deshifruar nj\u00eb mesazh t\u00eb d\u00ebrguar n\u00eb vitin 1809, gjat\u00eb p\u00ebrgatitjeve t\u00eb Napoleonit p\u00ebr luft\u00eb me Austrin\u00eb. Ai thot\u00eb se e t\u00ebra q\u00eb i nevojitej ishte nj\u00eb mesazh i vet\u00ebm dhe nj\u00eb foto e vetme e dokumentit. Rreth gjasht\u00eb or\u00eb m\u00eb von\u00eb, kodi u zbulua.<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb fillim nuk e besova,\u201d tha Church p\u00ebr Live Science. Ndryshe nga shum\u00eb situata n\u00eb t\u00eb cilat IA mund t\u00eb prodhoj\u00eb nj\u00eb zgjidhje bind\u00ebse, por t\u00eb pasakt\u00eb, k\u00ebtu rezultati mund t\u00eb verifikohet mekanikisht dhe t\u00eb krahasohet me burimet historike. Letra u d\u00ebrgua nga djali i adoptuar i Napoleonit, Eug\u00e8ne de Beauharnais, at\u00ebher\u00eb n\u00ebnmbret i Italis\u00eb, te gjenerali francez Auguste de Marmont, i cili ishte i stacionuar n\u00eb bregun lindor t\u00eb detit Adriatik n\u00eb vitin 1809, larg nj\u00ebsive t\u00eb tjera franceze.<\/p>\n<p>Q\u00ebllimi i tij ishte t\u00eb p\u00ebrcillte informacion n\u00eb lidhje me pozicionet e ushtrive franceze dhe aleate n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Evrop\u00ebn. P\u00ebr t\u00eb parandaluar q\u00eb informacioni ushtarak t\u00eb binte n\u00eb duart e armikut n\u00ebse letra do t\u00eb kapej, mesazhi u shkrua n\u00eb nj\u00eb kod kompleks. Dokumenti p\u00ebrmban gjithsej rreth 1,300 karaktere, ose 155 simbole t\u00eb ndryshme. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb kod i ashtuquajtur homofonik, n\u00eb t\u00eb cilin nj\u00eb tingull ose shkronj\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsohet nga simbole t\u00eb ndryshme.<\/p>\n<p>Problemi ishte se vet\u00ebm nj\u00eb regjistrim me cil\u00ebsi t\u00eb dob\u00ebt t\u00eb letr\u00ebs, i botuar n\u00eb nj\u00eb revist\u00eb ushtarake franceze n\u00eb vitin 1969, ishte ruajtur. Ishte kjo fotografi q\u00eb Church i dha GPT-6 Astra. Modeli s\u00eb pari rind\u00ebrtoi tekstin nga imazhi dhe m\u00eb pas gjat\u00eb k\u00ebrkimit gjeti nj\u00eb tabel\u00eb t\u00eb pjesshme simbolesh q\u00eb ishte krijuar m\u00eb par\u00eb nga historiani i kriptografis\u00eb Daniel Tant. Tabela shpjegonte kuptimin e 33 simboleve, rreth nj\u00eb t\u00eb tret\u00ebn e mesazhit, por nuk ishte lidhur m\u00eb par\u00eb me k\u00ebt\u00eb shkronj\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb. Vet\u00eb Astra e lidhi tabel\u00ebn me dokumentin dhe u p\u00ebrpoq ta zbatonte at\u00eb n\u00eb kodin q\u00eb gjeti. Bazuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb, ajo ishte n\u00eb gjendje t\u00eb rind\u00ebrtonte kuptimin e simboleve t\u00eb mbetura dhe t\u00eb p\u00ebrkthente t\u00eb gjith\u00eb mesazhin.<\/p>\n<p>\u201cVet\u00eb Astra e b\u00ebri k\u00ebt\u00eb lidhje gjat\u00eb k\u00ebrkimit,\u201d shpjegoi Church.<\/p>\n<p>Historian\u00ebt e konsideruan rezultatin interesant pik\u00ebrisht sepse teksti q\u00eb rezultoi mund t\u00eb kontrollohej me letra t\u00eb tjera napoleonike. Napoleoni kishte specifikuar tashm\u00eb n\u00eb nj\u00eb korrespondenc\u00eb t\u00eb m\u00ebparshme me Eug\u00e8ne se \u00e7far\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrmbante mesazhi p\u00ebr Marmont, k\u00ebshtu q\u00eb studiuesit kishin nj\u00eb lloj kontrolli t\u00eb pavarur mbi rezultatet.<\/p>\n<p>Michael Rowe, nj\u00eb studiues n\u00eb historin\u00eb evropiane n\u00eb King\u2019s College London, e p\u00ebrshkroi at\u00eb si \u201cnj\u00eb lloj Guri Rossetta\u201d. Ideja \u00ebsht\u00eb e thjesht\u00eb: n\u00ebse nj\u00eb inteligjenc\u00eb artificiale mund t\u00eb deshifroj\u00eb me sukses nj\u00eb tekst, p\u00ebrmbajtja e t\u00eb cilit mund t\u00eb verifikohet tashm\u00eb nga burime t\u00eb tjera historike, ajo rrit besimin e saj n\u00eb aft\u00ebsin\u00eb e saj p\u00ebr t\u2019u marr\u00eb me dokumente, p\u00ebrmbajtja e t\u00eb cilave nuk dihet ende. Megjithat\u00eb, vet\u00eb mesazhi nuk b\u00ebn nj\u00eb zbulim t\u00eb madh historik t\u00eb ri. Ai konfirmon kryesisht at\u00eb q\u00eb historian\u00ebt e dinin tashm\u00eb nga korrespondenca e Napoleonit.<\/p>\n<p>N\u00eb let\u00ebr, Eug\u00e8ne rendit pozicionet e forcave franceze dhe aleate dhe komandant\u00ebt e tyre, dhe i thot\u00eb Marmont t\u00eb mos ket\u00eb frik\u00eb nga kund\u00ebrshtar\u00ebt e tij: \u201cKur t\u00eb merrni urdhrin p\u00ebr t\u00eb marshuar, nuk duhet t\u00eb lejoni veten t\u00eb frik\u00ebsoheni nga disa ushtar\u00eb ose nj\u00eb turm\u00eb njer\u00ebzish.\u201d<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, p\u00ebrmbajtja ngre disa pyetje interesante n\u00eb lidhje me vler\u00ebsimin e Napoleonit p\u00ebr situat\u00ebn p\u00ebrpara fushat\u00ebs s\u00eb tij t\u00eb vitit 1809 kund\u00ebr Austris\u00eb. Historian\u00ebt kan\u00eb v\u00ebn\u00eb re, nd\u00ebr t\u00eb tjera, se letra liston nj\u00eb num\u00ebr shum\u00eb m\u00eb t\u00eb madh ushtar\u00ebsh francez\u00eb sesa ishin n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb dispozicion. Zack White, nj\u00eb historian n\u00eb Universitetin e Portsmouth dhe prezantues i nj\u00eb podkasti rreth Luft\u00ebrave Napoleonike, paralajm\u00ebroi se rezultatet e inteligjenc\u00ebs artificiale duhet t\u00eb shihen n\u00eb nj\u00eb kontekst m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb historik. Me interes t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00ebse \u00e7el\u00ebsi i rind\u00ebrtuar me ndihm\u00ebn e inteligjenc\u00ebs artificiale mund t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb deshifrimin e dokumenteve t\u00eb tjera t\u00eb asaj periudhe.<\/p>\n<p>Shifrat ishin t\u00eb zakonshme n\u00eb koh\u00ebn e Napoleonit. Korrespondenca ushtarake dhe diplomatike udh\u00ebtonte n\u00eb distanca t\u00eb m\u00ebdha dhe mund\u00ebsia e kapjes s\u00eb letrave nga armiqt\u00eb ishte reale. Por p\u00ebrdorimi i tyre nuk kufizohej vet\u00ebm n\u00eb planet e luft\u00ebs. Letrat private ishin gjithashtu t\u00eb koduara, duke p\u00ebrfshir\u00eb korrespondenc\u00ebn midis an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb elit\u00ebs s\u00eb Evrop\u00ebs, dhe mjete t\u00eb tilla nj\u00eb dit\u00eb mund t\u00eb ndihmojn\u00eb n\u00eb zbulimin e detajeve t\u00eb jet\u00ebs private t\u00eb figurave historike. \/tesheshi.com\/<\/p>\n<hr style=\"margin:30px 0\"\/>\n<p style=\"font-size:13px;color:#666\">Burimi: <strong>tesheshi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nj\u00eb let\u00ebr e koduar me zgjuarsi nga epoka napoleonike, e cila i kishte rezistuar p\u00ebrpjekjeve p\u00ebr ta deshifruar p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se dy shekuj, m\u00eb n\u00eb fund \u00ebsht\u00eb lexuar me ndihm\u00ebn e inteligjenc\u00ebs artificiale (IA). Inxhinieri i inteligjenc\u00ebs artificiale, Carter Church, p\u00ebrdori modelin GPT-6 Astra t\u00eb OpenAI p\u00ebr t\u00eb deshifruar nj\u00eb mesazh t\u00eb d\u00ebrguar n\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":118807,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-118808","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknologji"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118808","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=118808"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118808\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/118807"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=118808"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=118808"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=118808"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}