{"id":119386,"date":"2026-10-29T12:45:58","date_gmt":"2026-10-29T09:45:58","guid":{"rendered":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/pse-po-fundosen-qytetet-e-medha-te-botes\/"},"modified":"2026-10-29T12:45:58","modified_gmt":"2026-10-29T09:45:58","slug":"pse-po-fundosen-qytetet-e-medha-te-botes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/pse-po-fundosen-qytetet-e-medha-te-botes\/","title":{"rendered":"Pse po fundosen qytetet e m\u00ebdha t\u00eb bot\u00ebs?"},"content":{"rendered":"<figure class=\"post-featured-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/362354-md.jpg\" alt=\"Pse po fundosen qytetet e m\u00ebdha t\u00eb bot\u00ebs?\"\/><\/figure>\n<p>Nga Xhakarta n\u00eb Meksiko Siti, nga Lagos n\u00eb Nju Orleans, qindra qytete po p\u00ebrballen me fundosjen e tok\u00ebs, nj\u00eb fenomen q\u00eb k\u00ebrc\u00ebnon infrastruktur\u00ebn dhe rrit rrezikun e p\u00ebrmbytjeve.<\/p>\n<p>Shkaku kryesor \u00ebsht\u00eb shfryt\u00ebzimi i tepruar i uj\u00ebrave n\u00ebntok\u00ebsore, por ndikojn\u00eb edhe urbanizimi intensiv dhe faktor\u00ebt natyror\u00eb.<\/p>\n<p>Studimet tregojn\u00eb se nd\u00ebrhyrjet e duhura publike mund ta ngadal\u00ebsojn\u00eb ose edhe ta p\u00ebrmbysin k\u00ebt\u00eb proces.<\/p>\n<p>Nj\u00eb studim i publikuar m\u00eb 12 tetor n\u00eb revist\u00ebn shkencore Nature Cities ka analizuar fundosjen e tok\u00ebs n\u00eb 465 qytete me mbi nj\u00eb milion banor\u00eb, t\u00eb shp\u00ebrndara n\u00eb 107 vende.<\/p>\n<p>Sipas k\u00ebrkimit, t\u00eb kryer nga studiues kinez\u00eb, fenomeni \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht shqet\u00ebsues n\u00eb Azin\u00eb Juglindore, Azin\u00eb Qendrore dhe Per\u00ebndimore, si dhe n\u00eb Amerik\u00ebn e Veriut.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, ai prek edhe qytete n\u00eb Amerik\u00ebn e Jugut, Afrik\u00eb dhe Rusi.\u00a0P\u00ebr t\u00eb vler\u00ebsuar p\u00ebrmasat e problemit, studiuesit analizuan t\u00eb dh\u00ebnat satelitore t\u00eb periudh\u00ebs 2014-2023, t\u00eb siguruara nga konstelacioni Sentinel-1 i Agjencis\u00eb Evropiane t\u00eb Hap\u00ebsir\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb shumic\u00ebn e rasteve, fundosja shkaktohet nga nxjerrja e tep\u00ebrt e uj\u00ebrave n\u00ebntok\u00ebsore, q\u00eb \u00e7on n\u00eb ngjeshjen e tok\u00ebs. Ndikojn\u00eb gjithashtu pesha e nd\u00ebrtesave dhe proceset natyrore.<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, toka nuk ulet nj\u00ebtrajt\u00ebsisht. Ritmi i fundosjes mund t\u00eb ndryshoj\u00eb ndjesh\u00ebm edhe brenda s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs zon\u00eb urbane.<\/p>\n<p>Sipas gjeologut Jesse Kearse, nga Universiteti Victoria i Uellingtonit n\u00eb Zeland\u00ebn e Re, ky fenomen rrit ndjesh\u00ebm rrezikun e p\u00ebrmbytjeve, t\u00eb cilat po b\u00ebhen m\u00eb t\u00eb shpeshta edhe p\u00ebr shkak t\u00eb rritjes s\u00eb nivelit t\u00eb detit dhe reshjeve m\u00eb intensive, t\u00eb lidhura me ndryshimet klimatike.<\/p>\n<p>Nj\u00eb nga shembujt m\u00eb shqet\u00ebsues \u00ebsht\u00eb Xhakarta, kryeqyteti i Indonezis\u00eb, me rreth 42 milion\u00eb banor\u00eb.<\/p>\n<p>Disa zona t\u00eb metropolit ndodhen tashm\u00eb n\u00ebn nivelin e detit, nd\u00ebrsa pjes\u00ebt bregdetare po fundosen me ritme q\u00eb arrijn\u00eb shtat\u00eb centimetra n\u00eb vit.<\/p>\n<p>E nd\u00ebrtuar n\u00eb nj\u00eb delt\u00eb tropikale me lart\u00ebsi t\u00eb ul\u00ebt, qyteti ka qen\u00eb gjithmon\u00eb i ekspozuar ndaj p\u00ebrmbytjeve nga lumenjt\u00eb dhe baticat. Megjithat\u00eb, fundosja e tok\u00ebs e ka p\u00ebrkeq\u00ebsuar situat\u00ebn.<\/p>\n<p>N\u00eb zon\u00ebn portuale Muara Angke, ku jetojn\u00eb komunitete t\u00eb cenueshme, p\u00ebrmbytjet ndodhin pothuajse \u00e7do dy dit\u00eb.<\/p>\n<p>Autoritetet indoneziane kan\u00eb ngritur diga, argjinatura, sisteme pompimi dhe struktura t\u00eb tjera mbrojt\u00ebse, nd\u00ebrsa planifikojn\u00eb edhe nd\u00ebrtimin e nj\u00eb muri gjigant p\u00ebrgjat\u00eb bregdetit verior t\u00eb ishullit Java.<\/p>\n<p>Por k\u00ebto masa mund t\u00eb mos mjaftojn\u00eb pa nj\u00eb planifikim urban m\u00eb t\u00eb mir\u00eb dhe kontroll t\u00eb shfryt\u00ebzimit t\u00eb uj\u00ebrave n\u00ebntok\u00ebsore.<\/p>\n<p>Kufizimet e para p\u00ebr nxjerrjen e tyre u vendos\u00ebn vet\u00ebm n\u00eb vitin 2021, megjith\u00ebse problemi ishte i njohur prej m\u00eb shum\u00eb se tri dekadash.<\/p>\n<p>Mungesa e nj\u00eb rrjeti t\u00eb besuesh\u00ebm t\u00eb furnizimit me uj\u00eb i detyron shum\u00eb nd\u00ebrtesa rezidenciale dhe tregtare t\u00eb p\u00ebrdorin burimet n\u00ebntok\u00ebsore.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb, qeveria indoneziane ka konfirmuar zhvendosjen e kryeqytetit n\u00eb Nusantara, nj\u00eb qytet i ri q\u00eb po nd\u00ebrtohet n\u00eb ishullin Borneo.<\/p>\n<p>Nj\u00eb tjet\u00ebr rast kritik \u00ebsht\u00eb Meksiko Siti, i nd\u00ebrtuar mbi tok\u00ebn e but\u00eb argjilore t\u00eb liqenit t\u00eb dikursh\u00ebm Texcoco. Shfryt\u00ebzimi intensiv i uj\u00ebrave n\u00ebntok\u00ebsore dhe pesha e nd\u00ebrtimeve kan\u00eb shkaktuar ngjeshjen e tok\u00ebs prej m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb shekulli.<\/p>\n<p>N\u00eb disa zona, matjet e kryera p\u00ebr periudh\u00ebn tetor 2025-janar 2026 treguan fundosje prej m\u00eb shum\u00eb se dy centimetra n\u00eb muaj.<\/p>\n<p>N\u00eb fund t\u00eb shekullit t\u00eb kaluar, disa pjes\u00eb t\u00eb qytetit u fundos\u00ebn me afro 35 centimetra n\u00eb vit, duke d\u00ebmtuar infrastruktur\u00ebn, p\u00ebrfshir\u00eb metron\u00eb. Problemi p\u00ebrkeq\u00ebsohet nga fundosja e pabarabart\u00eb, e cila krijon \u00e7arje n\u00eb nd\u00ebrtesa, rrug\u00eb dhe tubacione.<\/p>\n<p>Situata k\u00ebrc\u00ebnon edhe furnizimin me uj\u00eb. Rreth gjysma e nevojave t\u00eb kryeqytetit meksikan mbulohen ende nga uj\u00ebrat n\u00ebntok\u00ebsore, nd\u00ebrsa d\u00ebmtimi i tubacioneve shkakton humbjen e rreth 40 p\u00ebr qind t\u00eb ujit.<\/p>\n<p>That\u00ebsirat e viteve t\u00eb fundit e shtojn\u00eb rrezikun e nj\u00eb krize t\u00eb furnizimit. Nd\u00ebrkoh\u00eb, shenjat e fundosjes jan\u00eb t\u00eb dukshme edhe te monumentet historike. Pran\u00eb Kolon\u00ebs s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb jan\u00eb shtuar 14 shkall\u00eb p\u00ebr t\u00eb kompensuar ndryshimin e nivelit t\u00eb rrug\u00ebs, nd\u00ebrsa katedralja e qytetit \u00ebsht\u00eb anuar duksh\u00ebm.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, studimi tregon se procesi mund t\u00eb frenohet. Osaka, n\u00eb Japoni, pasi kufizoi nxjerrjen e uj\u00ebrave n\u00ebntok\u00ebsore dhe p\u00ebrdori burime alternative, ka kaluar nga fundosja n\u00eb ngritjen e tok\u00ebs me rreth kat\u00ebr milimetra n\u00eb vit.<\/p>\n<p>P\u00ebrmir\u00ebsime jan\u00eb regjistruar edhe n\u00eb qytetet kineze t\u00eb boshtit Pekin-Tianjin, fal\u00eb nj\u00eb projekti t\u00eb nisur n\u00eb vitin 2002 p\u00ebr transportimin e ujit nga rajonet jugore dhe kufizimin e pompimit n\u00eb zonat e prekura.<\/p>\n<p>K\u00ebto raste d\u00ebshmojn\u00eb se politikat publike dhe administrimi i q\u00ebndruesh\u00ebm i burimeve ujore mund t\u00eb japin rezultate konkrete. N\u00eb Itali, nd\u00ebr qytetet m\u00eb t\u00eb njohura p\u00ebr problemin e fundosjes jan\u00eb Venecia dhe Ravenna, ku ndikojn\u00eb si aktivitetet njer\u00ebzore, ashtu edhe faktor\u00ebt natyror\u00eb.<\/p>\n<p>Sipas Institutit t\u00eb Lart\u00eb p\u00ebr Mbrojtjen dhe K\u00ebrkimin Mjedisor (ISPRA), fenomeni prek rreth 18 p\u00ebr qind t\u00eb bashkive italiane. \/tesheshi.com\/<\/p>\n<hr style=\"margin:30px 0\"\/>\n<p style=\"font-size:13px;color:#666\">Burimi: <strong>tesheshi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Xhakarta n\u00eb Meksiko Siti, nga Lagos n\u00eb Nju Orleans, qindra qytete po p\u00ebrballen me fundosjen e tok\u00ebs, nj\u00eb fenomen q\u00eb k\u00ebrc\u00ebnon infrastruktur\u00ebn dhe rrit rrezikun e p\u00ebrmbytjeve. Shkaku kryesor \u00ebsht\u00eb shfryt\u00ebzimi i tepruar i uj\u00ebrave n\u00ebntok\u00ebsore, por ndikojn\u00eb edhe urbanizimi intensiv dhe faktor\u00ebt natyror\u00eb. Studimet tregojn\u00eb se nd\u00ebrhyrjet e duhura publike mund ta ngadal\u00ebsojn\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":119385,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-119386","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknologji"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119386","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=119386"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/119386\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/119385"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=119386"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=119386"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=119386"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}