{"id":13047,"date":"2015-04-22T23:27:58","date_gmt":"2015-04-22T21:27:58","guid":{"rendered":"http:\/\/prizrenpost.com\/al\/?p=13047"},"modified":"2019-02-05T12:09:26","modified_gmt":"2019-02-05T11:09:26","slug":"historianet-nderkombetar-nuk-mund-te-kemi-qasje-ne-arkivat-armene","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/historianet-nderkombetar-nuk-mund-te-kemi-qasje-ne-arkivat-armene\/","title":{"rendered":"Historian\u00ebt nd\u00ebrkomb\u00ebtar: Nuk mund t\u00eb kemi qasje n\u00eb arkivat armene"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2015\/04\/arkivat-armene.jpg\" alt=\"\" width=\"100%\" height=\"\" class=\"alignleft size-full wp-image-52694\" srcset=\"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2015\/04\/arkivat-armene.jpg 625w, https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2015\/04\/arkivat-armene-300x204.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 625px) 100vw, 625px\" \/><\/p>\n<p><strong>Lond\u00ebr &#8211; Historian\u00ebt nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb cil\u00ebt kryejn\u00eb studime n\u00eb lidhje me pretendimet e armen\u00ebve p\u00ebr ngjarjet e vitit 1915, duke u ankuar se refuzohen k\u00ebrkesat e tyre p\u00ebr qasjen n\u00eb arkivat armene, ata ndajn\u00eb mendimin e tyre se Turqia deri tani ka b\u00ebr\u00eb \u00e7mos p\u00ebr normalizimin e marr\u00ebdh\u00ebnieve me Armenin\u00eb, raporton Anadolu Agency.<\/strong><\/p>\n<p>Historiani francez, Maxime Gauin i cili \u00ebsht\u00eb nj\u00eb studiues n\u00eb Qendr\u00ebn e Studimeve Euro-Aziatike (AV\u0130M) e cila kryen hulumtime mbi ngjarjet e 1915 n\u00eb nj\u00eb deklarat\u00eb p\u00ebr gazetarin e AA-s\u00eb u shpreh se: &#8220;Turqia deri tani ka b\u00ebr\u00eb \u00e7mos p\u00ebr normalizimin e marr\u00ebdh\u00ebnieve me Armenin\u00eb. Tani \u00ebsht\u00eb koha q\u00eb qeveria armene t\u00eb b\u00ebj\u00eb di\u00e7ka. Por mendoj se qeveria e Armenis\u00eb nuk d\u00ebshiron normalizimin e marr\u00ebdh\u00ebnieve. Sepse Presidenti armen, Serj Sarkisyan e ka shprehur gjithmon\u00eb se k\u00ebrkon territor tok\u00ebsor. Kjo \u00e7\u00ebshtje p\u00ebr Armenin\u00eb ka qen\u00eb gjithmon\u00eb edhe tem\u00eb e k\u00ebrkes\u00ebs s\u00eb terrenit tok\u00ebsor, edhe \u00e7\u00ebshtje e ekzistenc\u00ebs&#8221;.<\/p>\n<p>Gauin, i cili \u00ebsht\u00eb diplomuar n\u00eb deg\u00ebn e Historis\u00eb n\u00eb Universitetin e Sorbon\u00ebs dhe i cili thekson se ngjarjet e 1915 duhet t\u00eb hulumtohen nga m\u00eb shum\u00eb akademik\u00eb dhe historian\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb  tha se: &#8220;Sa her\u00eb q\u00eb k\u00ebrkoj t\u00eb shikoj arkivat armene n\u00eb SHBA apo n\u00eb Franc\u00eb, gjithmon\u00eb kam hasur me p\u00ebrgjigjen \u2018kjo nuk \u00ebsht\u00eb e mundur\u2019 ose nuk kam marr\u00eb p\u00ebrgjigje fare. Nd\u00ebrsa n\u00eb arkivat turke nuk ka nj\u00eb problem t\u00eb till\u00eb, mund t\u00eb arrini leht\u00ebsisht sa her\u00eb q\u00eb d\u00ebshironi&#8221;.<\/p>\n<p>&#8211; &#8220;Ato q\u00eb jan\u00eb p\u00ebrjetuar jan\u00eb tragjedi edhe p\u00ebr musliman\u00ebt&#8221;<\/p>\n<p>Edhe historiani irlandez Dr. Patrick Walsh duke theksuar se p\u00ebrkujtimi i atyre q\u00eb kan\u00eb humbur jet\u00ebn n\u00eb Anadoll gjat\u00eb dhe pas ngjarjeve t\u00eb 1915 do t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb hap i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr normalizimin e marr\u00ebdh\u00ebnieve Turqi-Armeni u shpreh se &#8220;ato q\u00eb jan\u00eb p\u00ebrjetuar jan\u00eb tragjedi edhe p\u00ebr t\u00eb krishter\u00ebt edhe p\u00ebr musliman\u00ebt. Por n\u00ebse \u00e7\u00ebshtjen do ta p\u00ebrqendrojm\u00eb n\u00eb shprehjen \u2018gjenocid\u2019, asnj\u00ebher\u00eb nuk do t\u00eb arrim\u00eb p\u00ebrparime. N\u00eb themel t\u00eb k\u00ebtyre ngjarjeve e din\u00eb t\u00eb gjith\u00eb se shtrihen fuqit\u00eb e m\u00ebdha si Rusia&#8221;.<\/p>\n<p>Walsh i cili t\u00ebrheq v\u00ebmendjen n\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e hapave p\u00ebr konsensus q\u00eb Turqia ka hedhur, ka theksuar se n\u00eb ngjarjet e 1915 viktima nuk kan\u00eb qen\u00eb vet\u00ebm armen\u00ebt, por gjithashtu kan\u00eb qen\u00eb viktima edhe turqit dhe kurd\u00ebt.<\/p>\n<p>Wlash i cili pretendon se armen\u00ebt kan\u00eb luajtur kumar n\u00eb vitin 1915 ai ka theksuar se disa armen\u00eb t\u00eb cil\u00ebt jetonin n\u00eb Perandorin\u00eb Osmane jan\u00eb kryengritur n\u00ebn ndikimin e shteteve aleate dhe se synonin t\u00eb krijonin shtetin armen. Walsh pohon se &#8220;nuk mund t\u00eb ishte e mundur nj\u00eb shtet armen, sepse popullsia armene ishte n\u00eb pakic\u00eb n\u00eb lindje t\u00eb Anadollit. Shtetet aleate i p\u00ebrdor\u00ebn me shum\u00eb men\u00e7uri armen\u00ebt. Nd\u00ebrsa armen\u00ebt luajt\u00ebn kumar duke iu besuar shteteve aleate&#8221;.<\/p>\n<p>Patrick Walsh, i cili krahas ndikimit t\u00eb Rusis\u00eb ka cituar edhe ndikimin e Britanis\u00eb n\u00eb ngjarjet e 1915, ku ai mbrojti iden\u00eb se Britania ka qen\u00eb shkaktare p\u00ebr destabilizimin e rajonit q\u00eb nga fillimi i shekullit t\u00eb 20-t\u00eb. Walsh, duke theksuar se Britania e cila k\u00ebrkonte t\u00eb fitonte ndaj Gjermanis\u00eb, me marr\u00ebveshjen q\u00eb b\u00ebri me Rusin\u00eb n\u00eb vitin 1907 ka ndikuar n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb rajonin, ku n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb k\u00ebsaj marr\u00ebveshjeje u ndez &#8220;drita jeshile&#8221;p\u00ebr hyrjen e Rusis\u00eb n\u00eb Perandorin\u00eb Osmane. Walsh i cili u shpreh m\u00eb tej se armen\u00ebt k\u00ebt\u00eb e komentuan se &#8220;Perandoria Osmane do t\u00eb eliminohet dhe se do t\u00eb kishin tokat e tyre&#8221;, ai thekson m\u00eb tej se &#8220;p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye mendoj se nj\u00eb nga faktor\u00ebt shkaktar\u00eb t\u00eb ngjarjeve t\u00eb 1915, jan\u00eb ndryshimet e p\u00ebrjetuara n\u00eb politik\u00ebn e jashtme t\u00eb Britanis\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb shekullit t\u00eb 20-t\u00eb&#8221;.<\/p>\n<p>Si p\u00ebrfundim Walsh ka pohuar se ka shkruar nj\u00eb lib\u00ebr me titull &#8220;Kryengritja Armene&#8221; dhe se \u00ebsht\u00eb duke kryer doktoratur\u00ebn n\u00eb lidhje me \u00e7\u00ebshtjen n\u00eb universitetin Queen&#8217;s n\u00eb Belfast. Ai ka deklaruar m\u00eb tej se gjat\u00eb hulumtimeve mundej t\u00eb arrinte t\u00eb qasej n\u00eb arkivat osmane, nd\u00ebrsa nuk mund t\u00eb b\u00ebhej fjal\u00eb p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gj\u00eb n\u00eb arkivat armene.<\/p>\n<p>&#8211; \u00c7far\u00eb ndodhi n\u00eb vitin 1915?-<\/p>\n<p>Nacionalist\u00ebt armen\u00eb t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebrfituan nga rasti i pjes\u00ebmarrjes n\u00eb an\u00eb t\u00eb ndryshme me Rusin\u00eb t\u00eb shtetit Osman n\u00eb Luft\u00ebn e Par\u00eb Bot\u00ebrore e cila nisi m\u00eb 1914, me q\u00ebllim p\u00ebr t\u00eb krijuar shtetin e pavarur armen ata bashk\u00ebpunuan me forcat ruse.<\/p>\n<p>Ushtria ruse, kur pushtoi Anadollin Lindor pati nj\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb madhe nga vullnetar\u00ebt osman\u00eb dhe armen\u00ebt rus\u00eb. Edhe disa armen\u00eb q\u00eb ishin me detyr\u00eb n\u00eb ushtrin\u00eb osmane iu bashkuan ushtris\u00eb ruse. Trupat (\u00e7etat) e p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga armen\u00ebt duke shkat\u00ebrruar kanalet e logjistik\u00ebs s\u00eb ushtris\u00eb nd\u00ebrsa ngadal\u00ebsuan p\u00ebrparimin e ushtris\u00eb osmane, edhe \u00e7etat armene nd\u00ebrmor\u00ebn masakra dhe mizori ndaj civil\u00ebve n\u00eb rajonet q\u00eb ata pushtuan.<\/p>\n<p>Qeveria osmane p\u00ebr t\u00eb parandaluar k\u00ebto akte  u mundua t\u00eb binde p\u00ebrfaq\u00ebsuesit armen\u00eb dhe udh\u00ebheq\u00ebsit. Por nuk pati sukses n\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebrpjekje. Pas rritjes s\u00eb sulmeve t\u00eb komiteteve armene, qeveria m\u00eb 24 prill 1915 vendosi mbylljen e disa komiteteve revolucionare armene dhe arrestimin e disa udh\u00ebheq\u00ebsve armen\u00eb dhe internimin e tyre. M\u00eb pas, do t\u00eb zgjidhej kjo dat\u00eb p\u00ebr t\u00eb zhvilluar aktivitete p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrkujtuar \u00e7do vit ngjarjet e vitit 1915.<\/p>\n<p>Pavar\u00ebsisht masave t\u00eb marra sulmet vazhduan dhe m\u00eb pas m\u00eb 27 maj 1915 u mor vendimi p\u00ebr zhvendosjen e popullat\u00ebs armene q\u00eb ndodheshin n\u00eb rajonin e luft\u00ebs dhe t\u00eb atyre q\u00eb bashk\u00ebpunuan me ushtrin\u00eb pushtuese ruse.<\/p>\n<p>Qeveria osmane, edhe pse planifikoi nisma p\u00ebr nevojat humanitare t\u00eb t\u00eb zhvendosurve, nj\u00eb num\u00ebr i madh i armen\u00ebve humbi jet\u00ebn p\u00ebr shkak t\u00eb kushteve t\u00eb luft\u00ebs, konflikteve t\u00eb brendshme, grupeve lokale t\u00eb cil\u00ebt k\u00ebrkonin hakmarrje, banditizmit, uria dhe s\u00ebmundjet epidemike.<\/p>\n<p>Dokumentet historike, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb qart\u00eb tregojn\u00eb se qeveria ashtu si\u00e7 nuk ka patur synimin e p\u00ebrjetimit t\u00eb ngjarjeve tragjike n\u00eb fjal\u00eb, gjithashtu tregojn\u00eb se jan\u00eb nd\u00ebshkuar ata q\u00eb kan\u00eb kryer krime ndaj armen\u00ebve n\u00eb emigrim. K\u00ebshtu, pa mbaruar akoma lufta ata q\u00eb u gjet\u00ebn fajtor duke u p\u00ebrzier gjat\u00eb tragjedis\u00eb njer\u00ebzore t\u00eb p\u00ebrjetuar pasi u gjykuan u d\u00ebnuan me vdekje.<\/p>\n<p>&#8211; Nevoja p\u00ebr memorie t\u00eb drejt\u00eb dhe ndjeshm\u00ebr &#8211;<\/p>\n<p>Pritshm\u00ebrit\u00eb e p\u00ebrgjithshme t\u00eb Armenis\u00eb dhe t\u00eb diaspor\u00ebs armene, jan\u00eb q\u00eb Turqia t\u00eb njoh\u00eb si gjenocid dhe t\u00eb dhe t\u00eb paguaj\u00eb kompensim p\u00ebr p\u00ebrjetimet gjat\u00eb zhvendosjes n\u00eb vitin 1915.<\/p>\n<p>Koncepti \u201cgjenocid\u201d, n\u00eb Konvent\u00ebn e vitit 1948 mbi Parandalimin dhe D\u00ebnimin e Krimit t\u00eb Gjenocidit p\u00ebrcaktohet si akt p\u00ebr eliminimin pjes\u00ebrisht ose plot\u00ebsisht t\u00eb nj\u00eb grupi komb\u00ebtar, racor, etnik apo fetar.<\/p>\n<p>Turqia e t\u00ebrheq v\u00ebmendjen se ngjarjet n\u00eb fjal\u00eb nuk mund t\u00eb p\u00ebrcaktohen si gjenocid. Ajo nga pik\u00ebpamja e t\u00eb dyja pal\u00ebve i cil\u00ebson ngjarjet e vitit 1915 si nj\u00eb \u201ctragjedi\u201d. Turqia larg nga subjekti i konfliktit politik, duke mos e par\u00eb historin\u00eb vet\u00ebm nga nj\u00eb an\u00eb, thekson se duhet nj\u00eb zgjidhje ku pal\u00ebt t\u00eb kuptojn\u00eb se \u00e7far\u00eb ka ngjar\u00eb mes tyre dhe t\u00eb respektohen memoriet e nj\u00ebri tjetrit me perspektiv\u00ebn duke i p\u00ebrmbledhur n\u00eb \u201cnj\u00eb memorie t\u00eb drejt\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Turqia, krahas kryerjes s\u00eb k\u00ebrkimeve n\u00eb arkivat e pal\u00ebve dhe n\u00eb arkivat e vendeve t\u00eb treta n\u00eb lidhje me ngjarjet e 1915 propozon ngritjen e nj\u00eb komisioni t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt historik t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga historian\u00ebt turq\u00eb dhe armen\u00eb dhe gjithashtu edhe nga ekspert\u00ebt e tjer\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb.<\/p>\n<p>&#8211; Nuk u shfryt\u00ebzua mend\u00ebsia e normalizimit t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve &#8211;<\/p>\n<p>Zhvillimi m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr normalizimin e marr\u00ebdh\u00ebnieve mes dy vendeve ishte n\u00eb tetor 2009. Pal\u00ebt n\u00eb Zyrih t\u00eb Zvicr\u00ebs n\u00ebnshkruan dy protokolle t\u00eb ve\u00e7anta p\u00ebr rind\u00ebrtimin e marr\u00ebdh\u00ebnieve diplomatike dhe zhvillimin e marr\u00ebdh\u00ebnieve dypal\u00ebshe.<\/p>\n<p>N\u00eb protokollet p\u00ebr nd\u00ebrtimin e besimit t\u00eb nd\u00ebrsjell\u00eb dhe zgjidhjen e problemeve aktuale duke i dh\u00ebn\u00eb vend shqyrtimit shkencor t\u00eb \u00e7\u00ebshtjeve nga burime historike dhe arkivat e paanshme parashikohej gjithashtu dhe njohja reciproke t\u00eb kufijve dhe hapjen e kufijve t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt.<\/p>\n<p>Qeveria Turke p\u00ebr t\u00eb miratuar protokollin e d\u00ebrgoi at\u00eb direkt n\u00eb Parlamentin Komb\u00ebtar. Nd\u00ebrsa qeveria Armene ia paraqiti Gjykat\u00ebs Kushtetuese p\u00ebr shqyrtimin e teksteve. Gjykata vendosi se protokollet nuk p\u00ebrshtaten me frym\u00ebn dhe formulimin e Kushtetut\u00ebs.<\/p>\n<p>Qeveria e Armenis\u00eb n\u00eb vitin 2010 deklaroi se ka ngrir\u00eb t\u00eb gjitha procedurat e miratimeve t\u00eb marr\u00ebveshjeve protokollare, nd\u00ebrkoh\u00eb ajo u t\u00ebrhoq nga ky vendim n\u00eb shkurt t\u00eb vitit 2014<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Lond\u00ebr &#8211; Historian\u00ebt nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb cil\u00ebt kryejn\u00eb studime n\u00eb lidhje me pretendimet e armen\u00ebve p\u00ebr ngjarjet e vitit 1915, duke u ankuar se refuzohen k\u00ebrkesat e tyre p\u00ebr qasjen n\u00eb arkivat armene, ata ndajn\u00eb mendimin e tyre se Turqia deri tani ka b\u00ebr\u00eb \u00e7mos p\u00ebr normalizimin e marr\u00ebdh\u00ebnieve me Armenin\u00eb, raporton Anadolu Agency. Historiani francez, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":52694,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[3956,310],"class_list":["post-13047","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kulture","tag-armenia","tag-turqia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13047","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13047"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13047\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/52694"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13047"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13047"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13047"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}