{"id":18813,"date":"2015-12-26T14:17:12","date_gmt":"2015-12-26T13:17:12","guid":{"rendered":"http:\/\/prizrenpost.com\/al\/?p=18813"},"modified":"2017-04-01T10:45:18","modified_gmt":"2017-04-01T08:45:18","slug":"shteti-i-pare-nacionalist-shqiptar-dhe-historia-moderne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/shteti-i-pare-nacionalist-shqiptar-dhe-historia-moderne\/","title":{"rendered":"Shteti i par\u00eb nacionalist shqiptar dhe historia moderne"},"content":{"rendered":"
\"Roald

Roald HYSA<\/p><\/div>\n

(Kush e ngriti shtetin e par\u00eb shqiptar, kjo do t\u00eb ishte nj\u00eb pyetje me vend p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb shqiptar\u00ebt, n\u00ebse do t\u00eb flisnim p\u00ebr nj\u00eb nga temat e historis\u00eb q\u00eb kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb rishikim historik objektiv t\u00eb historian\u00ebve. Gjithashtu kush ishin protagonist\u00ebt dhe kush i ftoi n\u00eb k\u00ebt\u00eb kauz\u00eb t\u00eb gjith\u00eb ata!)<\/p>\n

Nj\u00eb nga temat m\u00eb t\u00eb rrahura dhe m\u00eb t\u00eb p\u00ebrfolura koh\u00ebt e fundit mbi rishikimin objektiv t\u00eb historis\u00eb \u00ebsht\u00eb ajo e figur\u00ebs s\u00eb Sk\u00ebnderbeut, e cila n\u00eb thelbin e saj si figur\u00eb pothuajse nuk \u00ebsht\u00eb prekur pavar\u00ebsisht nga pretendimet e atyre q\u00eb po e mbrojn\u00eb figur\u00ebn e heroit ton\u00eb komb\u00ebtar nga sulmet e jashtme. Nd\u00ebrkaq nj\u00eb studim objektiv i vet\u00eb shqiptar\u00ebve p\u00ebr elementin musliman dhe kontributin e tyre n\u00eb ngritjen e shtetit t\u00eb par\u00eb shqiptar t\u00eb vitit t\u00eb trazuar 1912 ende nuk mund t\u00eb thuhet se ka. Pavar\u00ebsisht se elementi musliman p\u00ebrb\u00ebn shumic\u00ebn d\u00ebrrmuese t\u00eb trojeve tona ndikimi i tij n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrditshme shqiptare nuk \u00ebsht\u00eb theksuar sa duhet nga studiuesit. Nj\u00eb nga ndjenjat q\u00eb ka kontribuuar m\u00eb shum\u00eb n\u00eb mosmarrjen e nism\u00ebs n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb \u00ebsht\u00eb ajo e inferioritetit karshi komuniteteve t\u00eb tjera, si dhe ngritja e nj\u00eb doktrine nacionaliste mbi baz\u00ebn e th\u00ebnies s\u00eb Vaso Pash\u00ebs: \u201cFeja e Shqiptarit \u00ebsht\u00eb Shqiptaria\u201d. Po ashtu duke qen\u00eb se elementi musliman nacionalist n\u00eb themel t\u00eb L\u00ebvizjes Komb\u00ebtare nuk vuri dallimin fetar, por u mundua q\u00eb t\u00eb mos b\u00ebj\u00eb diferencime n\u00eb asnj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb. Duke p\u00ebrfituar nga ky moment elementi i krishter\u00eb u mundua t\u00eb fitoj\u00eb terren dhe zuri pozicione t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb qeverisjen e par\u00eb shqiptare pas ngritjes s\u00eb flamurit komb\u00ebtar n\u00eb Vlor\u00eb. Pavar\u00ebsisht nga kund\u00ebrshtimet dhe v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb q\u00eb hasi qeveria e Vlor\u00ebs mund t\u00eb themi se politikan\u00ebt protagonist\u00eb q\u00eb zun\u00eb postet qeveritare ishin njer\u00ebz me shum\u00eb influenc\u00eb n\u00eb popull dhe kishin nj\u00eb t\u00eb shkuar t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme si funksionar\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb administrat\u00ebs osmane dhe me nj\u00eb t\u00eb kaluar tep\u00ebr aktive si politikan\u00eb, administrator\u00eb, ushtarak\u00eb e diplomat\u00eb osman\u00eb. Meqen\u00ebse ishin t\u00eb angazhuar n\u00eb jet\u00ebn politike osmane n\u00eb forma t\u00eb ndryshme kuptohet qart\u00eb se ishin edhe t\u00eb azhurnuar me ndryshimet politike t\u00eb koh\u00ebs, e p\u00ebr pasoj\u00eb ky grup njer\u00ebzish me influenc\u00eb arrit\u00ebn n\u00eb p\u00ebrfundimin se ngritja e flamurit komb\u00ebtar dhe shpallja e pavar\u00ebsis\u00eb ishte nj\u00eb imperativ i koh\u00ebs kur po jetonin.<\/p>\n

\"ngritja<\/p>\n

Gjithashtu p\u00ebrqindja muslimane n\u00eb qeverisjen e Ismail Qemalit ishte shum\u00eb e lart\u00eb dhe n\u00eb qeverisjen zinin poste t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme Luigj Gurakuqi si katolik dhe Lef Nosi si ortodoks. Nd\u00ebrsa n\u00eb t\u00eb gjitha nivelet e tjera t\u00eb qeverisjes mbizot\u00ebronte gjer\u00ebsisht elementi musliman. Po ashtu edhe gjat\u00eb gjendjes transitore deri n\u00eb ngritjen e shtetit shqiptar nga Sulejman bej Delvina ishin paria lokale muslimane s\u00eb bashku me kast\u00ebn e hoxhallar\u00ebve dhe t\u00eb shejler\u00ebve ajo q\u00eb mori n\u00eb dor\u00eb fatet e vendit dhe e ruajti at\u00eb nga d\u00ebmet q\u00eb mund t\u2019i vinin nga t\u00eb gjitha an\u00ebt e mundshme n\u00eb ato koh\u00eb t\u00eb trazuara lufte dhe paqart\u00ebsish nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Gjithsesi neve na duhet t\u2019i jemi mir\u00ebnjoh\u00ebs p\u00ebrpjekjeve titanike t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb patriot\u00ebve shqiptar\u00eb brenda trojeve etnike, si dhe atyre t\u00eb diaspor\u00ebs shqiptare ballkanike, evropiane e m\u00eb gjer\u00eb deri edhe n\u00eb Amerik\u00eb, q\u00eb dhan\u00eb kontributin e tyre politik e financiar n\u00eb kalimin e kriz\u00ebs s\u00eb Luft\u00ebs I Bot\u00ebrore. Konsolidimi i Shtetit Shqiptar gjat\u00eb periudh\u00ebs 1920-1929 e vuri elementin musliman p\u00ebrpara nj\u00eb zgjedhje t\u00eb pap\u00eblqyeshme, ku n\u00eb shum\u00eb raste laicizmi i shtetit u interpretua si ateiz\u00ebm megjith\u00ebse problemet u trajtuan me kujdes, si dhe klasa e bejler\u00ebve musliman\u00eb u atakua si e prapambetur politikisht e shoq\u00ebrisht konfrontuar me reformat evropianizuese q\u00eb k\u00ebrkoheshin. Nj\u00eb ndikim t\u00eb madh n\u00eb k\u00ebto zhvillime pati edhe doktrina kemaliste, q\u00eb vinte nga nj\u00eb ringritje e nj\u00eb shteti turk me t\u00eb cilin deri dje kishim pasur lidhje t\u00eb ngushta, jo vet\u00ebm shtet\u00ebrore, por edhe shpirt\u00ebrore. N\u00eb k\u00ebto \u00e7aste e r\u00ebnd\u00ebsishme ishte edhe ngritja e Komunitetit Musliman Shqiptar n\u00eb vitin 1923 n\u00ebn drejtimin e Haxhi Vebi Dibr\u00ebs nj\u00eb nga figurat m\u00eb t\u00eb shquara n\u00eb ngritjen e flamurit komb\u00ebtar n\u00eb Vlor\u00eb s\u00eb bashku me Ismail bej Qemalin. Gjithashtu gjat\u00eb nj\u00eb periudhe mungese tre-mujore, gjat\u00eb nj\u00eb turi evropian t\u00eb Ismail bej Qemalit ishte Haxhi Vebi Dibra ai q\u00eb e z\u00ebvend\u00ebsoi at\u00eb dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht u b\u00eb organizatori kryesor i rezistenc\u00ebs shqiptare n\u00eb trojet tona n\u00eb verilindje t\u00eb vendit. Nj\u00eb rol shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb ruajtjen e ekuilibrave t\u00eb brendsh\u00ebm ka pasur edhe institucioni i K\u00ebshillit t\u00eb Nalt\u00eb t\u00eb Gjyqit t\u00eb Sheriatit i bazuar n\u00eb Mexhelen\u00eb, nj\u00eb konstitucion, i cili u z\u00ebvend\u00ebsua vet\u00ebm n\u00eb vitin 1930 pas reformave t\u00eb thella shtet\u00ebrore t\u00eb nd\u00ebrmarra nga administrata e re e mbretit Ahmet Zogu. Ky institucion u drejtua p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb nga rilind\u00ebsi i shquar Hafiz Ali Kor\u00e7a. Reformat e viteve 1930 e sidomos ato t\u00eb pas viteve 1945, ku \u00e7do gj\u00eb fillonte me PKSH-n\u00eb e mbaronte me at\u00eb p\u00ebrfunduan q\u00eb ndikimi i elementit musliman n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrditshme dhe politike u shua gradualisht. Nd\u00ebrkaq askush nuk mund t\u00eb thot\u00eb se ndikimi i tij ka qen\u00eb i vog\u00ebl dhe vazhdon t\u00eb jet\u00eb i till\u00eb. Studimet n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim nuk duhen l\u00ebn\u00eb pas dore dhe vazhdimisht do v\u00ebn\u00eb theksi, sidomos deri n\u00eb vitin 1967, koh\u00eb deri kur komunitetet fetare luanin nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb jet\u00ebn shoq\u00ebrore e politike e q\u00eb m\u00eb pas u ndaluan me ligj t\u00eb ushtrojn\u00eb ndikimin e tyre n\u00eb jet\u00ebn fetare dhe shoq\u00ebrore t\u00eb vendit ton\u00eb.<\/p>\n

\n

*Opinionet e autor\u00ebve nuk paraqesin domosdoshm\u00ebrisht edhe opinionin e Prizren Post.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

(Kush e ngriti shtetin e par\u00eb shqiptar, kjo do t\u00eb ishte nj\u00eb pyetje me vend p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb shqiptar\u00ebt, n\u00ebse do t\u00eb flisnim p\u00ebr nj\u00eb nga temat e historis\u00eb q\u00eb kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb rishikim historik objektiv t\u00eb historian\u00ebve. Gjithashtu kush ishin protagonist\u00ebt dhe kush i ftoi n\u00eb k\u00ebt\u00eb kauz\u00eb t\u00eb gjith\u00eb ata!) Nj\u00eb nga […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":26106,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-18813","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18813","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18813"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18813\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/26106"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18813"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18813"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18813"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}