{"id":27783,"date":"2016-10-29T17:17:21","date_gmt":"2016-10-29T15:17:21","guid":{"rendered":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/?p=27783"},"modified":"2017-03-19T20:23:56","modified_gmt":"2017-03-19T19:23:56","slug":"e-drejta-historike-e-lugines-per-liri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/e-drejta-historike-e-lugines-per-liri\/","title":{"rendered":"E drejta historike e Lugin\u00ebs p\u00ebr Liri!"},"content":{"rendered":"
\"Skender

Skender JASHARI & Bardhyl JASHARI<\/b><\/p><\/div>\n

Lugina e Preshev\u00ebs, si nocion gjeografik dhe politik q\u00eb p\u00ebrfshin\u00eb komunat Shqip\u00ebtare, ende t\u00eb mbetura n\u00ebn okupimin e Serbis\u00eb, kan\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn historike, gjeografike, etnike-komb\u00ebtare, juridike, politike, ekonomike etj, q\u00eb t\u00eb aspirojn\u00eb Lirin\u00eb. Liri q\u00eb n\u00ebnkupton Bashkim me trungun amtar\u00eb- Kosov\u00ebn, pjes\u00eb e s\u00eb cil\u00ebs ishte historikisht, politikisht( para okupimit serb\u00eb), gjeografik, etnik-komb\u00ebtar, juridik etj. K\u00ebtu do trajtohet vet\u00ebm nga koha e pushtimit serb\u00eb, e jo m\u00eb p\u00ebrpara!<\/p>\n

N\u00eb vitin 1863-1865, nd\u00ebrtohet nga Perandoria Osmane, rruga e quajtur \u201cXhadeja e re e Mithat Pashait\u201d, e cila kalonte nga Vranja, Bujanovci, Presheva dhe kalonte p\u00ebr n\u00eb Gryk\u00eb t\u00eb Vardarit.<\/p>\n

Perandoria Osmane, n\u00eb vitet 1866-1869, u d\u00ebshmu q\u00eb ishte af\u00ebr r\u00ebnijes s\u00eb saj, nd\u00ebrsa n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr tashm\u00eb n\u00eb vendet sllave t\u00eb Ballkanit kishte fillu t\u00eb shp\u00ebrthenin idet\u00eb nacionaliste t\u00eb frym\u00ebzuara nga Revolucioni Francez i 1789.<\/p>\n

Traktati i V\u00ebslaut, i cili u lidh n\u00eb mes Serbis\u00eb dhe Greqis\u00eb, m\u00eb 26 korrik 1867, q\u00eb ishte p\u00ebrfaq\u00ebsu nga Ministri grek Petros Zanos dhe ministri serb\u00eb Jovan Ristiq, Milan Petronijeviq dhe Ilija Garashanini. Ky njihet edhe si traktati i par\u00eb ballkanik kund\u00ebr Perandoris\u00eb Osmane, q\u00eb do p\u00ebrfshiheshin n\u00eb luft\u00eb tok\u00ebsore kund\u00ebr saj. Princi Serb\u00eb Mihal Obrenoviqi k\u00ebrkoi n\u00eb marr\u00ebveshje q\u00eb t\u00eb merrte Bosnje dhe Hercegovin\u00ebn, \u201cSerbin\u00eb e Vjet\u00ebr\u201d( q\u00eb p\u00ebrfshin\u00eb edhe Kosov\u00ebn, dhe Maqedonin\u00eb pra nga Drini, deri n\u00eb lumin Iskra n\u00eb Bullgari!). Grek\u00ebt k\u00ebrkuan q\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshinin Thesalin, Epirin, Maqedonin\u00eb n\u00eb mes Thesalis\u00eb dhe Detit, Thrak\u00ebn dhe malet Ballkan, e q\u00eb ky propozim u pranu n\u00eb fund.<\/p>\n

Nd\u00ebrsa m\u00eb 28 shkurt 1868, k\u00ebto dy vende n\u00ebnshkruan edhe nj\u00eb konvent\u00eb ushtarake, mir\u00ebpo m\u00eb 10 qershor 1868, mbreti i Serbis\u00eb, ishte vrar\u00eb, e nga kjo mbarr\u00ebveshjet mbet\u00ebn n\u00eb let\u00ebr!
\nMir\u00ebpo me shp\u00ebrthimin e luft\u00ebs ku Serbia shpalli pavar\u00ebsin\u00eb m\u00ebt 30 qershor 1876 n\u00eb luft\u00eb kund\u00ebr Perandoris\u00eb Osmane. Forcat Serbe u shkat\u00ebrruan keqa, mir\u00ebpo pastaj m\u00eb 13 dhjetor 1877 dhe 5 shkurt 1878 u rigrupuan forcat serbe, t\u00eb mb\u00ebshtetura edhe nga Rusia, si dhe 3 mars 1878, q\u00eb iu bashku edhe Mbret\u00ebria e Malit t\u00eb zi, derisa Rusia luftonte kund\u00ebr Perandoris\u00eb Osmane nga 24 prill 1877 deri m\u00eb 3 mars 1878, n\u00eb kaukaz edhe n\u00eb Ballkan( ku kishte p\u00ebrfshir\u00eb edhe Bullgarin\u00eb, Rumanin\u00eb, Malin e Zi dhe Serbin\u00eb)!<\/p>\n

N\u00eb k\u00ebt\u00eb faz\u00eb ndodhi tragjedia, ngaq\u00eb tashm\u00eb trupat osmane p\u00ebsuan humbje, nd\u00ebrsa forcat serbe mor\u00ebn Nishin, Pirotin, Leskocin dhe Vranj\u00ebn. Kryengritja bullgare, lufta e Malit t\u00eb Zi dhe n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr lufta ruso-turke, shkaktoi Kriz\u00ebn e Madhe Lindore t\u00eb vitit 1875-1878. Edhe pse Mali i zi, n\u00ebn mb\u00ebshtetjen e Rusis\u00eb, i kishte shpallur luft\u00eb Perandoris\u00eb Osmane, q\u00eb m\u00eb 1 korrik 1876.<\/p>\n

Mir\u00ebpo derisa zhvillohej lufta Ruso-turke( dmth 1 jav\u00eb pas fillimit t\u00eb saj), Austro-Hungaria me Rusin\u00eb, b\u00ebri nj\u00eb marr\u00ebveshje t\u00eb fsheht\u00eb, m\u00eb 8 korrik 1876, e njohur si Marr\u00ebveshja e Reichstadt t\u00eb Bohemis\u00eb, p\u00ebr t\u00eb rregullu-coptu gadishullin Ballkanik sipas interesave t\u00eb Fuqive t\u00eb M\u00ebdha. Me k\u00ebt\u00eb marr\u00ebveshje p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb, nga Fuqit\u00eb e M\u00ebdha, u trajtu- gjymtu \u00c7\u00ebshtja Shqip\u00ebtare, Rusia t\u00ebr\u00ebsisht mohonte k\u00ebt\u00eb, nd\u00ebrsa Austro-Hungaria plot\u00ebsisht kund\u00ebrshtonte k\u00ebt\u00eb. Nd\u00ebrsa m\u00eb 15 janar 1877, Rusia u detyru t\u00eb hynte n\u00eb Marr\u00ebveshje sekrete me Austro-Hungarin\u00eb, e njohur si Marr\u00ebveshja e Budapeshtit, ishte mbi platform\u00ebn e Marr\u00ebveshjes s\u00eb Reichstadt, e q\u00eb u plot\u00ebsu edhe me nj\u00eb marr\u00ebveshje shtes\u00eb t\u00eb 18 mars 1877, ku theksohej q\u00eb Austro-Hungaria do q\u00ebndronte neutrale n\u00eb luft\u00ebn Ruso-Turke, e si shp\u00ebrblim do mund ta pushtonte Bosnj\u00ebn dhe Hercegovin\u00ebn, nd\u00ebrsa Sanxhaku i Novi Pazarit do p\u00ebrcaktohej me nj\u00eb marr\u00ebveshje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb. Nd\u00ebrsa Austro-Hungaria, zotohej t\u00eb mos e prekte Serbin\u00eb, Rumanin\u00eb, Bullgarin\u00eb dhe Malin e Zi, t\u00eb cilat Rusia i kishte si territore t\u00eb influenc\u00ebs s\u00eb saj. Nd\u00ebrsa do shembej plot\u00ebsisht Perandoria Osmane, thuhej q\u00eb do b\u00ebheshin t\u00eb pavarura Bullgaria, Rumania dhe Shqip\u00ebria. Kjo luft\u00eb mbaroi me gjunj\u00ebzimin e Perandoris\u00eb Otomane, e q\u00eb u n\u00ebnshkru Traktati i Sh\u00ebn Stefanit m\u00eb 3 mars 1878.<\/p>\n

Traktati i Sh\u00ebn Stefanit, n\u00eb nenin 1, trajtonte Malin e Zi, q\u00eb i jepej Nikshiqi, Podgorica dhe Tivari, nd\u00ebrsa nenin 2 i njihej pavarsia e Malit t\u00eb Zi. N\u00eb nenin 3 i jepeshin Serbis\u00eb qytetet si Nishi, Leskoci dhe e ashtuquajtura Serbia moraviane dhe do b\u00ebhej shtet i pavarur( Vllasin\u00eb, Vushtrri, Mitrovic\u00eb) – shih fig 1. Neni 6, rregullonte Bullgarin\u00eb si vasale t\u00eb Perandoris\u00eb Osmane, me q\u00ebveri krishtere, q\u00eb do p\u00ebrfshinte territorin nga Danubi, malet Ballkan, p\u00ebrgjat maleve t\u00eb vjetra( Stara Planina), Sofjen, Pirotin, Vranj\u00ebn me lugin\u00ebn e Morav\u00ebs,( dmth ku p\u00ebrfshihet edhe Lugin\u00ebn e Preshev\u00ebs), Thrak\u00ebn veriore, pjes\u00ebn e Thrak\u00ebs Lindore af\u00ebrsisht t\u00ebr\u00eb Maqedonin\u00eb -shih fig 2.<\/p>\n

Nga ky zgjerim i Rusis\u00eb, sidomos duke shtri influenc\u00ebn e saj n\u00eb Ballkan, ishte shum\u00eb e pak\u00ebnaqur sidomos Britania e Madhe, e q\u00eb kryeministri i saj Benjamin Disraeli kishte reagu. Edhe Serbia kishte shfaqur frik\u00ebn nga Bullgaria e Madhe, q\u00eb mund t\u2019i d\u00ebmtonte interesat e saj n\u00eb territoret e mbetura t\u00eb Perandoris\u00eb Osmane. Rumania ishte shum\u00eb e d\u00ebshp\u00ebruar, po ashtu edhe Austro-Hungaria ishte e d\u00ebshp\u00ebruar q\u00eb nuk p\u00ebrfitoi Bosnje dhe Hercegovin\u00ebn. Nd\u00ebrsa territoret tjera Shqip\u00ebtare mbet\u00ebn ende n\u00ebn Perandorin\u00eb Osmane,e hap\u00ebsira t\u00eb m\u00ebdha ishin okupu tashm\u00eb. P\u00ebr k\u00ebto arsye fuqit\u00eb e m\u00ebdha k\u00ebrkuan t\u00eb mblidhej nj\u00eb kongres, ku do rishikohej Traktati i Sh\u00ebn Stefanit- ky kongres do quhej Kongresi i Berlinit e nga do dal edhe Traktati i Berlinit.<\/p>\n

Konferenca Nd\u00ebrkomb\u00ebtare e Londr\u00ebs, e n\u00ebnshkruar n\u00eb nj\u00eb protokoll, n\u00eb mars 1877, fare nuk e trajtoi \u00e7\u00ebshtjen Shqip\u00ebtare si komb i ve\u00e7ant\u00eb! Ky protokoll rregullonte bullgarin\u00eb, e cila p\u00ebrfshinte edhe territoret Shqip\u00ebtare si krahinat e Ka\u00e7anikun, Tetov\u00ebn, Gostivarit, K\u00ebr\u00e7ov\u00ebs, Dibr\u00ebs deri n\u00eb Drin.<\/p>\n

Shqip\u00ebtar\u00ebt edhe pse shum\u00eb kryengritje kishin b\u00ebr\u00eb, madje edhe n\u00eb Lugin\u00eb t\u00eb Preshev\u00ebs n\u00eb vitet 1843, e m\u00eb pas po ashtu, nuk ishin t\u00eb organizuar mir\u00ebfilli p\u00ebr \u00c7lirim Komb\u00ebtar, por m\u00eb shum\u00eb b\u00ebnin lloj kryengritjesh, madje edhe duke k\u00ebrku bashkimin e Vilajeteve Shqip\u00ebtare brenda Perandoris\u00eb Osmane! <\/p>\n

Nd\u00ebrsa Komiteti i Janin\u00ebs u formu n\u00eb maj 1877, n\u00eb krye t\u00eb t\u00eb cilit ishte Abdyl Frash\u00ebri, ku biseduan me Greqin\u00eb, q\u00eb t\u00eb krijonin aleanc\u00eb- e cila nuk u arrit\u00eb shkaku i q\u00ebllimeve ekspansioniste greke. Nga ky komitet, lind edhe idea p\u00ebr \u00c7lirim t\u00eb Kombit Shqip\u00ebtar- e q\u00eb jo pak nga turkofil\u00ebt u kund\u00ebrshtu!<\/p>\n

Nd\u00ebrsa n\u00eb 18 dhjetor 1877, n\u00eb Stamboll, u kriju Komiteti Qendror p\u00ebr Mbrojtjen e t\u00eb Drejtave t\u00eb Komb\u00ebsis\u00eb Shqiptare- shkurt quhej Komiteti i Stambollit, k\u00ebrkonte s\u00ebrish nj\u00eb shtet Shqip\u00ebtar\u00eb n\u00ebn vasalitetin e Sulltanit- derisa Greqia tashm\u00eb ishte nga 1832 si shtet i pavarur, kurse 1867 asnj\u00eb ushtar turk nuk mbeti n\u00eb Serbi.<\/p>\n

Nd\u00ebrsa m\u00eb 10 qershor 1878, formohet Lidhja e Prizrenit, n\u00eb t\u00eb cilin u miratu Kanuni- Akti i Vendimeve( Kararnameja) dhe Urdh\u00ebresa ( Talimati), m\u00eb 17 qershor 1878.
\nNeni 1 i Kararnames\u00eb, theksonte se q\u00ebllimi i Lidhjes s\u00eb Prizrenit ishte mbrojtja e t\u00ebr\u00ebsis\u00eb tok\u00ebsore t\u00eb Perandoris\u00eb Osmane. N\u00eb nenin 2 thuhej q\u00eb Lidhja e Prizrenit do e shihte si armik \u00e7dok\u00eb q\u00eb do p\u00ebrpiqej ta dob\u00ebsonte autoritetin e qeveris\u00eb osmane!Nd\u00ebrsa n\u00eb nenin 6, thuhej q\u00eb Lidhja e Prizrenit kund\u00ebrshtonte vet\u00ebm l\u00ebshimin e tokave Bullgaris\u00eb, Serbis\u00eb dhe Malit t\u00eb Zi. N\u00eb nenin 14, Lidhja e Prizrenit e veshte veten me autoritete q\u00eb e dob\u00ebsonin autoritetin e qeveris\u00eb s\u00eb Perandoris\u00eb Osmane.<\/p>\n

Nd\u00ebrsa m\u00eb 13 qershor deri m\u00eb 13 korrik 1878, u mbajt Kongresi i Berlinit, ku p\u00ebrfaq\u00ebsoheshin Fuqit\u00eb e M\u00ebdha: Britania e Madhe, Rusia, Franca, Austro-Hungaria, Italia, Gjermania dhe Perandoria Osmane, si dhe 4 shtetet ballkanike Greqia, Serbia, Romania dhe Mali i zi, nd\u00ebrsa Shqip\u00ebtar\u00ebt nuk p\u00ebrfaq\u00ebsoheshim, porse d\u00ebrguan me dhjetra peticione. Edhe Bullgaria ishte p\u00ebrjashtu nga p\u00ebrfaq\u00ebsimi edhe pse Rusia k\u00ebmb\u00ebngulte p\u00ebr t\u00eb! Nj\u00ebashtu as Maqedonia nuk p\u00ebrfillej! N\u00eb Kongresin e Berlinit nuk u mor\u00ebn parasysh aspak t\u00eb drejtat e popujve, por u sheshuan interesat e Fuqive t\u00eb M\u00ebdha, ku Britania, Austro-Hungaria tentonin ta minimizonin influenc\u00ebn ruse n\u00eb Ballkan, kurse Gjermania e mb\u00ebshteste Austro-Hungarin\u00eb, nd\u00ebrsa Franc\u00ebs i interesonte vet\u00ebm izolimi i Gjermanis\u00eb, kurse Italia d\u00ebshironte zvog\u00eblimin e influenc\u00ebs s\u00eb Austro-Hungaris\u00eb.<\/p>\n

N\u00eb Traktatin e Berlinit n\u00eb nenin 1, theksohej Bullgaria n\u00ebn vazalitetin e Sulltanit, me qeverisje t\u00eb krishtere dhe milici komb\u00ebtare, nd\u00ebrsa n\u00eb nenin 2, definohej territori i saj, i cili ishte duksh\u00ebm m\u00eb i vog\u00ebl, p\u00ebrfshinte af\u00ebrsisht territorin e sot\u00ebm q\u00eb ka- pra nuk e p\u00ebrfshinte Lugin\u00ebn e Preshev\u00ebs dhe as territore t\u00eb tjera Shqip\u00ebtare! N\u00eb nenin 26, i njihej Pavar\u00ebsia Malit t\u00eb zi, nd\u00ebrsa n\u00eb nenin 27 siguroheshin vet\u00ebm lirit\u00eb fetare n\u00eb Malin e Zi. N\u00eb nenin 28 Malit t\u00eb zi definohej vija kufitare, ku p\u00ebrfshiheshin edhe territoret Shqip\u00ebtare. N\u00eb nenin 29, p\u00ebrmendej tivari q\u00eb i jepej Malit t\u00eb zi! Nd\u00ebrsa n\u00eb nenin 35 rregulloheshin t\u00eb drejtat fetare dhe politike n\u00ebn Serbi, nd\u00ebrsa n\u00eb nenin 36 kufizohej territori i shtetit serb\u00eb, q\u00eb p\u00ebrfshinte mes tyre deri n\u00eb malet e Kopaonikut, n\u00eb malet Merdar mes lumit Ib\u00ebr dhe Sitnica,\u2026 pastaj dalja n\u00eb Medvegj\u00eb\u2026, q\u00eb s\u00ebrish mbetej e Lir\u00eb Lugina e Preshev\u00ebs( p\u00ebrjashto Medvegj\u00ebn) nga okupimi i Serbis\u00eb, nd\u00ebrsa kufiri ishte tek mali Sh\u00ebn Ilia! Nd\u00ebrsa n\u00eb nenin 39, trajtohej \u00e7\u00ebshtja e pron\u00ebsis\u00eb s\u00eb muslimanve n\u00eb territoret e okupuara nga Serbia, nd\u00ebrsa askund aspak nuk trajtohet \u00e7\u00ebshtje t\u00eb Shqip\u00ebtarve!
\nN\u00eb Kongresin e Berlinit, krahina e Vranj\u00ebs, Nishit, iu dhan\u00eb Serbis\u00eb, derisa me Traktatin e Sh\u00ebn Stefanit ato i ishin premtu Bullgaris\u00eb s\u00eb Madhe, madje iu dha edhe Medvegja, deri af\u00ebr Bujanocit ( tek Mali Sh\u00ebn Ilia)!
\nNga ky rast niset t\u00eb rrjedh\u00eb koha, prej kur ishte pushtu nga Serbia komuna e Medvegj\u00ebs.<\/p>\n

Shqip\u00ebtar\u00ebt q\u00eb shp\u00ebrnguleshin nga shteti serb\u00eb, n\u00eb vitet p\u00ebrpara Kongresin t\u00eb Berlinit, cil\u00ebsoheshin si turq, madje edhe nga faktori nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb, regjistroheshin si musliman! K\u00ebta nga Sanxhaku i Nishit, Leskocit, Prokuples, Vranj\u00ebs etj shp\u00ebrnguleshin plot\u00ebsisht, duke ushtru plot\u00ebsisht akt gjenocidi, spastrimi etnik( prej nga edhe lind\u00ebn k\u00ebto nocione e institucione juridike)! Refugjat\u00ebt e shp\u00ebrngulur nj\u00eb pjes\u00eb kaluan n\u00ebp\u00ebr Lugin\u00eb p\u00ebr t\u00eb vazhdu ikjen p\u00ebr n\u00eb Turqi, e ca u vendos\u00ebn n\u00ebp\u00ebr Lugin\u00eb apo n\u00eb pjes\u00ebt tjera t\u00eb Trojeve Shqip\u00ebtare!<\/p>\n

Nga viti 1878 deri 1912, Serbia nuk okupoi m\u00eb territore- por gjat\u00eb t\u00ebr\u00eb k\u00ebsaj kohe, nixste, financonte Shqip\u00ebtar\u00eb p\u00ebr kryengritje kund\u00ebr Perandoris\u00eb Osmane, q\u00eb maksimalisht t\u00eb dob\u00ebsoheshin forcat luftarake Shqip\u00ebatare, q\u00eb n\u00eb nj\u00eb t\u00eb ardhme pastaj t\u00eb arrinte t\u00eb okuponte territoret ton\u00eb m\u00eb me leht\u00ebsi-gj\u00eb edhe si\u00e7 ndodhi realisht!-shih fig 4. Gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe Shqip\u00ebtar\u00ebt zhvillonin kryengritje kund\u00ebr Perandoris\u00eb osmane! N\u00eb Trojet tona( Shqip\u00ebtare), vet\u00ebm n\u00eb vitet 1896-1897 e k\u00ebndej, filluan L\u00ebvizjet p\u00ebr autonomi, pasiq\u00eb n\u00eb Ballkan kishin mbetur vet\u00ebm Shqip\u00ebtar\u00ebt dhe \u00e7\u00ebshtja e Maqedonve, ishte po ashtu e njejt\u00eb, si n\u00eb aren\u00ebn rajonale ashtu edhe bot\u00ebrore, pasiq\u00eb fqinj\u00ebt tentonin t\u00eb coptonin p\u00ebr vete, sa m\u00eb shum\u00eb q\u00eb mundnin nga k\u00ebto territore. Derisa tashm\u00eb njihet q\u00eb n\u00eb Trojet tona, filloi rilindja komb\u00ebtare n\u00eb vitet e 80 t\u00eb shekullit t\u00eb XIX, e ve\u00e7mas kjo u kristalizu gjat\u00eb viteve 1905 derisa kulmoi me Shpalljen e Pavarsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb Londineze.<\/p>\n

Periudha n\u00eb mes viteve 1878 deri 1912, n\u00eb Trojet tona Shqip\u00ebtare, u zhvilluan me qindra e qindra kyrengritje kund\u00ebr Perandoris\u00eb Osmane, q\u00eb nga gusht-shtator 1878, menj\u00ebher\u00eb filluan konfrontimet ushtarake. Derisa edhe n\u00eb Janar 1879, b\u00ebhej mbrojtja e Prevez\u00ebs, q\u00eb po ashtu nga Kongresi i Berlinit, Perandoria Osmane ia falte Greqis\u00eb! Ngaq\u00eb edhe Perandoria Osmane tentonte me forc\u00ebn ushtarake, t\u2019ia falte tokat Shqip\u00ebtare si Plav\u00ebn, Gusin\u00eb, Grud\u00ebn, Hotin, Kelmendin etj Malit t\u00eb Zi ( Tetor 1879- janar 1880), t\u00eb njejtin fat pati edhe Ulqini gjat\u00eb gusht-n\u00ebntor 1880, p\u00ebr t\u2019ia dh\u00ebn\u00eb-dor\u00ebzu Malit t\u00eb zi, beteja e Slivov\u00ebs( 1881), Bes\u00eblidhja Shqiptare e vitit 1897, Lidhja e Pejs\u00ebs, kryengritja Shqiptare e 1904, Komiteti p\u00ebr Lirin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb dhe lufta e armatosur e \u00e7etave 1905-1908, revolucioni xhonturk si dhe kund\u00ebr-revolucioni, kryengritjet Shqip\u00ebtare t\u00eb viteve 1909, e pasuar me kryengritjen e 1910 po ashtu edhe n\u00eb kryengritjen e p\u00ebrgjithshme t\u00eb vitit 1912 etj. E q\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha k\u00ebto p\u00ebrpjekje, edhe Shqip\u00ebtar\u00ebt e Lugin\u00ebs s\u00eb Preshev\u00ebs ishin p\u00ebrfshi.<\/p>\n

Lugina e Preshev\u00ebs, pra Presheva dhe Bujanoci, mbet\u00ebn deri m\u00eb Luft\u00ebn e par\u00eb Ballkanike n\u00ebn okupimin e Perandoris\u00eb osmane, tashm\u00eb Medvegja ishte n\u00ebn okupimin serb\u00eb q\u00eb nga Kongresi i Berlinit!<\/p>\n

Derisa n\u00eb 29 shtator 1911, Italia i kishte shpall luft\u00eb Perandoris\u00eb Osmane n\u00eb Libi( q\u00eb ishte territor i okupuar), po ashtu edhe ishujt Dodekanez i kishte pushtu tashm\u00eb Italia, n\u00eb rrethana t\u00eb k\u00ebtilla t\u00eb favorshme, s\u2019do e linin t\u2019i humbiste, pa e shfryt\u00ebzu edhe sllav\u00ebt e jugut p\u00ebr interesat e veta. Lidhja Ballkanike, u b\u00eb, me marr\u00ebveshje sekrete n\u00eb mes t\u00eb Greqis\u00eb q\u00eb i propozoi Bullgaris\u00eb q\u00eb n\u00eb tetor 1910, nd\u00ebrsa gjat\u00eb luft\u00ebs Italo-Osmane, n\u00eb shtator 1911 filluan negociatat mes Bullgaris\u00eb dhe Serbis\u00eb, q\u00eb u n\u00ebnshkru n\u00eb 29 shkur dhe m\u00eb 13 mars 1912 nga monarkia Bullgare, respektivisht ajo serbe, mir\u00ebpo marr\u00ebveshja mes Bullgaris\u00eb dhe Greqis\u00eb u realizu jav\u00ebn e fundit t\u00eb shkurtit 1912, e q\u00eb u n\u00ebnshkru m\u00eb 29 maj 1912,edhe mbreti i Malit t\u00eb Zi, Nikolla, i shtyr\u00eb nga propozimi p\u00ebr ndihm\u00ebn ruse, q\u00eb pran\u00eb mesit t\u00eb prillit 1912 n\u00ebnshkroi marr\u00ebveshje me Bullgarin\u00eb, derisa marr\u00ebveshjen me Serbin\u00eb e kishte m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, e q\u00eb u arrit n\u00eb fund t\u00eb majit 1912 me nd\u00ebrmjet\u00ebsimin e zyrtarve bullgar, me k\u00ebt\u00eb njihet edhe si formim i Lidhjes s\u00eb ballkanit. Lidhja Ballkanike mes vete n\u00ebnshkruan edhe nj\u00eb konvent\u00eb ushtarake sekrete kund\u00ebr Perandoris\u00eb Osmane( gj\u00eb q\u00eb realisht ishte m\u00eb e d\u00ebmshme p\u00ebr Trojet Shqip\u00ebtare sesa p\u00ebr Perandorin\u00eb Osmane)!
\nN\u00eb tetor 1912, derisa Perandoria Osmane e pa me vones\u00eb organizimet-aleancat e Lidhjes Ballkanike, iu imponu t\u00eb pranonte paqe me Itali, e k\u00ebt\u00eb e n\u00ebnshkroi m\u00eb 18 tetor 1912, n\u00eb Lozan t\u00eb Zvicrr\u00ebs.<\/p>\n

Edhe ne, Shqip\u00ebtar\u00ebt, e shfryt\u00ebzuam k\u00ebt\u00eb rast, por jo n\u00eb koh\u00ebn e duhur( u nis p\u00ebrpara vendeve tjera ballkanike dhe n\u00eb \u00e7astin q\u00eb e nis\u00ebn luft\u00ebn vendet tjera sllave t\u00eb Ballkanit, shumica e Luft\u00ebtarve Shqip\u00ebtar\u00eb, ishin kthy n\u00ebp\u00ebr sht\u00ebpit\u00eb e tyre!).
\nKryengritja shp\u00ebrtheu m\u00eb 7 mars 1912, derisa dy batalione turke bashk\u00eb me ministrin truk kalonin nga Peja p\u00ebr n\u00eb Gjakov\u00eb, u sulmuan nga Shqip\u00ebtar\u00ebt, af\u00ebr fshatit Strellc. Derisa kjo kryengritje u zgjeru, derisa nga 31 maj-qershor 1912, ndodhi Kryengritja e P\u00ebrgjithshme edhe n\u00eb t\u00eb gjitha Trevat tjera, mes tyre edhe n\u00eb Lugin\u00ebn e Preshev\u00ebs, por edhe n\u00eb Vilajetet tjera Shqip\u00ebtare. Derisa u \u00e7liruan territore t\u00eb shumta Shqip\u00ebtare, nga thundrra osmane gjat\u00eb korrikut 1912 Qeveria e Stambollit, tradh\u00ebtoi pal\u00ebn Shqip\u00ebtare, duke pranu kinse marr\u00ebveshje, ku do i plot\u00ebsoheshin k\u00ebrkesat Shqip\u00ebtare derisa luftimet \u00e7uan edhe n\u00eb \u00c7lirimin e Kryeqytetit t\u00eb Shqip\u00ebtarve ( Shkupit) m\u00eb 11 gusht 1912. M\u00eb 18 gusht 1912, u firmos, nj\u00eb marr\u00ebveshje Shqiptaro-turke, e q\u00eb edhe k\u00ebt\u00eb marr\u00ebveshje autoritetet turke e shtremb\u00ebruan duke e mashtru pal\u00ebn Shqip\u00ebtare! Kryengrit\u00ebsit Shqip\u00ebtar, pas marr\u00ebveshjes, u kthyen n\u00ebp\u00ebr sht\u00ebpit\u00eb e tyre, nd\u00ebrsa Ushtri t\u00eb Rregullt Shqip\u00ebtare, nuk kishte, madje as nuk kishte mendime p\u00ebr nj\u00eb organizim serioz t\u00eb till\u00eb!( ushtri t\u00eb vog\u00ebl, q\u00eb nga Lidhja e Prizrenit pretendohej, madje edhe vullnetare!).<\/p>\n

Serb\u00ebt dhe Malazez\u00ebt, tashm\u00eb edhe historiografia jon\u00eb, flet hapur, qart\u00eb madje edhe me emra dhe mbiemra konkret, q\u00eb kishte nxitur shp\u00ebrthimin e parakohsh\u00ebm t\u00eb Kryengritjes Shqip\u00ebtare t\u00eb vitit 1912, me q\u00ebllim t\u00eb shterrjes s\u00eb forc\u00ebs luftarake t\u00eb Kombit Shqip\u00ebtar\u00eb, si dhe dob\u00ebsimit sa m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb forc\u00ebs ushtarake t\u00eb Perandoris\u00eb Osmane, duke e ruajtur pastaj p\u00ebr vete k\u00ebto vende( sllav\u00ebt e Ballkanit),q\u00eb ta korrnin fitoren( n\u00eb aspektin ushtarak, sllav\u00ebt v\u00ebrtet\u00eb ia arrit\u00ebn ta realizonin k\u00ebt\u00eb skenar)!-shih Fig 5.
\nLufta e Par\u00eb Ballkanike, shp\u00ebrtheu m\u00eb 8 tetor nga Mali i zi, m\u00eb 17 tetor Serbia dhe Bullgaria, kurse m\u00eb 18 tetor edhe Greqia. Derisa Shkupi, m\u00eb 16 tetor 1912, iu ishte dor\u00ebzu Fuqive t\u00eb huaja.<\/p>\n

Mbreti Serb, Pjetri, pasi kishte dh\u00ebn arm\u00eb p\u00ebr popullsin\u00eb serb\u00eb, si n\u00eb Kosov\u00eb, Ilirid\u00eb( Maqedoni), kishte shpallur edhe nj\u00eb dekret ku th\u00ebrriste q\u00eb ushtris\u00eb serbe q\u00eb t\u2019i bashkoheshin edhe Shqip\u00ebtar\u00ebt, e q\u00eb k\u00ebt\u00eb ushtri, most a shikonin si pushtuese, por si \u00e7lirimtare nga thundrra Osmane! M\u00eb 15 tetor ushtria serbe kishte msy, n\u00eb rajonin e Vranj\u00ebs, nd\u00ebrsa m\u00eb 18 tetor t\u00ebr\u00eb 286.000 ushtar\u00ebt serb\u00eb( numri total i ushtris\u00eb ishte 318.000 ushtar dhe 450 topa) ishin n\u00eb sulm n\u00eb drejtimin Nish-Manastir-Elbasan, Nish-Manastir-Selanik, Kurshumli-Prizren-Durr\u00ebs, Rashk\u00eb-Mitrovic\u00eb-Pej\u00eb dhe Javor-Prijepole. Si ushtria serbe, ashtu edhe ajo Malazeze kishin sulmu vet\u00ebm Trojet Shqip\u00ebtare, nd\u00ebrsa edhe nj\u00eb pjes\u00eb e ushtris\u00eb greke kishte sulmu Trojet jugore Shqip\u00ebtare!
\nM\u00eb 14-16 tetor n\u00eb Gryk\u00ebn e Merdarit u zhvilluan luftimet, m\u00eb 20 tetor u sulmu Prishtina, m\u00eb 23 tetor Mitrovica dhe Vushtria!<\/p>\n

N\u00eb Zon\u00ebn e Karadakut, Idriz Seferi, prij\u00ebs tashm\u00eb i mir\u00ebnjohur p\u00ebr udh\u00ebheqjen epike t\u00eb luft\u00ebs n\u00eb Gryk\u00eb t\u00eb Ka\u00e7anikut kund\u00ebr hordhive barbare Otomane, grumbulloi 6000 luft\u00ebtar\u00eb. Me k\u00ebto forca i p\u00ebrballoi sulmet e ushtris\u00eb s\u00eb III serbe( i komanduar nga gjeneral Bozhidar Jankoviqi, me 72.800 ushtar dhe 96 topa), n\u00eb drejtimin e Vranj\u00ebs, nga 15 tetori deri m\u00eb 22 tetor, kur u detyru t\u00eb t\u00ebrhiqej! P\u00ebrmes lugin\u00ebs s\u00eb Morav\u00ebs, ushtria e III serbe, synonte t\u00eb kalonte n\u00eb lugin\u00ebn e Vardarit. Nd\u00ebrsa m\u00eb 24 tetor pushtoi Gjilanin, derisa me 23 tetor pushtuan Vushtrrin\u00eb dhe Mitrovic\u00ebn.<\/p>\n

Ushtria e III serbe, msyu n\u00eb drejtim t\u00eb Kumanov\u00ebs, po ashtu edhe ushtria I serbe nga Kosova kaloi n\u00eb Kumanov\u00eb, ku m\u00eb 22-24 tetor u zhvillu beteja m\u00eb e madhe, ku ushtria I serbe kishte 126.000 ushtar\u00eb, nd\u00ebrsa ushtria turke kishte rreth 50.000 ushtar, mes tyre mij\u00ebra ishin Shqip\u00ebtar\u00eb, m\u00eb 26 tetor u pushtu Kumanova, e q\u00eb u pushtu pa luftime dhe Shkupi( ushtrit\u00eb turke ishin dekompozu plot\u00ebsisht tashm\u00eb)! N\u00eb k\u00ebt\u00eb betej\u00eb u vra i t\u00ebr\u00eb batalioni i Shqip\u00ebtarve t\u00eb Gjilanit. Nd\u00ebrsa shifrat e Shqip\u00ebtarve t\u00eb vrar\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb betej\u00eb ishin deri 10.000 veta! Me pushtimin e Shkupit njihet si fund i faz\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb luft\u00ebs s\u00eb I ballkanike. Ushtar\u00ebt turq braktisnin frontin, derisa ushtar\u00ebt Shqip\u00ebtar vazhdonin t\u00eb luftonin kund\u00ebr ushtrive t\u00eb Lidhjes Ballkanike!<\/p>\n

Edhe pse Shqip\u00ebtar\u00ebt q\u00eb ishin ushtar n\u00eb Ushtrin\u00eb Osmane, braktis\u00ebn k\u00ebt\u00eb ushtri, nd\u00ebrsa vazhdonin luft\u00ebn. Kjo dukuri n\u00eb aspektin ushtarak kuptohet qart\u00eb, mos kordinim, organizim t\u00eb duhur, b\u00ebri q\u00eb t\u00eb p\u00ebsonim edhe m\u00eb shum\u00eb n\u00eb jet\u00ebt e ushtarve ton\u00eb, si n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb Atdheut dhe t\u00eb atyre q\u00eb i sh\u00ebrbyen Perandoris\u00eb Osmane( pushtuesit t\u00eb vjet\u00ebr)!-shih Fig 6.
\nMenj\u00ebher\u00eb pas mbarimit t\u00eb faz\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb luft\u00ebs s\u00eb I Ballkanike, mediet sllave madje edhe n\u00eb mediet nd\u00ebrkomb\u00ebtare filosllave, dol\u00ebn propaganda denigruese p\u00ebr Shqip\u00ebtar\u00ebt si \u201cfise ende t\u00eb egra\u201d, \u201cbarbare, t\u00eb paaft\u00eb p\u00ebr t\u00eb formu shtet t\u00eb tyre! Po k\u00ebto propaganda u shoq\u00ebruan edhe me gjenocid, spastrime etnike, terror, masakra brutale.
\nNga kjo periudh\u00eb historike, pra n\u00eb tetor 1912, Lugina e Preshev\u00ebs( Bujanovci dhe Presheva, nd\u00ebrsa Medvegja q\u00eb nga Kongresi i Berlinit, 1878) u pushtuan ushtarakisht nga Serbia, n\u00eb kund\u00ebrshtim me \u00e7do ligj vendor. Si\u00e7 do quhej sot, agresion ushtarak nj\u00eb veprim i till\u00eb!-shih fig 7.<\/p>\n

T\u00eb gjith\u00eb e dijm\u00eb, se si u shpall Pavar\u00ebsia e Shqip\u00ebris\u00eb Londineze, pjesa m\u00eb e madhe e territorit t\u00eb saj t\u00eb pushtuar tashm\u00eb nga vendet sllavo-ortodokse t\u00eb Ballkanit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb ngjarje historike, s\u00ebrish nuk munguan as luft\u00ebtar\u00eb e as personalitete t\u00eb shquara edhe nga Lugina e Preshev\u00ebs.<\/p>\n

Lufta e dyt\u00eb Ballkanike nuk kishte asnj\u00eb ndryshim okupator\u00ebsh mbi Trojet Shqip\u00ebtare, n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast as mbi Lugin\u00ebn e Preshev\u00ebs. Sepse kjo luft\u00eb kishte t\u00eb b\u00ebnte mes Serbis\u00eb-Greqis\u00eb dhe Bullgaris\u00eb! E cila mbaroi me Traktatin e Bukureshtit t\u00eb 19 gusht 1913.
\nFuqit\u00eb e m\u00ebdha duke e pa, realitetin e ndryshuar n\u00eb Ballkan, k\u00ebrkuan mbledhje t\u00eb nj\u00eb Konference t\u00eb re, ku u ftuan an\u00ebtar\u00ebt e Lidhjes Ballkanike( Serbia, Greqia, Mali i Zi dhe Bullgaria) si dhe Perandoria Osmane, kurse Fuqit\u00eb e m\u00ebdha, p\u00ebrfaq\u00ebsoheshin nga Britania e Madhe, Gjermania, Rusia, Austro-Hungaria dhe Italia. Konferenca filloi m\u00eb 2 dhjetor 1912, trajtohej :<\/p>\n

A)\tterritori i pushtuar i Shqip\u00ebris\u00eb Londineze nga Serbia, Mali i zi dhe Greqia
\nB)\tstatusi i sanxhakut t\u00eb Tregut t\u00eb ri q\u00eb ishte formalisht nga Kongresi i Berlinit n\u00ebn protektoratin e Austro-Hungaris\u00eb, si dhe
\nC)\tstatusin e territoreve tjera t\u00eb pushtuara si Kosov\u00ebs, Maqedonis\u00eb, Thrak\u00ebs etj
\nAustro-Hungaria dhe Italia mbronin Pavar\u00ebsin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb Londineze, Gjermania dhe Britania e Madhe mbet\u00ebn neutrale,Rusia mb\u00ebshteste Serbin\u00eb dhe Malin e Zi, q\u00eb t\u00eb coptonin edhe Shqip\u00ebrin\u00eb Londineze mes aleat\u00ebve t\u00eb Lidhjes Ballkanike.<\/p>\n

Traktati i londr\u00ebs, njohu kufijt e Shqip\u00ebris\u00eb Londineze, nd\u00ebrsa n\u00eb nenin 6 Serbis\u00eb i k\u00ebrkohet t\u00eb ratifikoj kufirin me Bullgarin, mir\u00ebpo askund aspak nuk trajtohet kufiri mes Serbis\u00eb dhe Okupatorit Otoman, q\u00eb ishte vendosur n\u00eb Kongresin e Berlinit( 1878), ku vet\u00ebm Medvegja ishte e pushtuar nga Serbia. Nd\u00ebrsa n\u00eb k\u00ebt\u00eb Konferenc\u00eb, Serbia, pos q\u00eb pushtoi Lugin\u00ebn e Preshev\u00ebs, ajo u zgjeru territorialisht deri duke pushtu edhe territoret e Shqip\u00ebris\u00eb Londineze-shih fig 6 dhe 7.<\/p>\n

Periudha historike, e fatkeq\u00ebsis\u00eb Komb\u00ebtare Shqip\u00ebtare, e n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast edhe p\u00ebr Lugin\u00ebn e Preshev\u00ebs, m\u00eb konkretisht p\u00ebr Medvegj\u00ebn, sanxhakun e Nishit, Vranj\u00ebn, Leskocin etj ishte Kongresi i Berlinit i qershorit 1878, kurse p\u00ebr Preshev\u00ebn, Bujanocin, por edhe p\u00ebr territorin e sot\u00ebm t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb Londineze, Ilirid\u00ebs( dhe Maqedonis\u00eb si t\u00ebrsi) etj, ishte lufta e I Ballkanike, m\u00eb sakt muaji tetor 1912.<\/p>\n

SHTOJC\u00cb- HARTAT<\/em><\/p>\n

Figure 1: Harta e Bullgaris\u00eb s\u00eb Madhe sipas Traktatit t\u00eb Sh\u00ebn Stefanit.
\n\"fig1\"<\/p>\n

Figure 2: Harta e Serbis\u00eb, sipas Traktatit t\u00eb Sh\u00ebn Stefanit.
\n\"fig2\"<\/p>\n

Figure 3: Kujift sipas Traktatit t\u00eb Berlinit.
\n\"fig3\"<\/p>\n

Figure 4: Harta gjeografike e Gadishullit Ballkanik p\u00ebrpara shp\u00ebrthimit t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb I Ballkanike.
\n\"fig4\"<\/p>\n

Figure 5: Drejtimet e sulmit t\u00eb Forcave t\u00eb Aleanc\u00ebs Ballkanike, n\u00eb luft\u00ebn e I Ballkanike.
\n\"fig5\"<\/p>\n

Figure 6: Territori i Trojeve Shqip\u00ebtare i pushtuar n\u00eb Luft\u00ebn e I Ballkanike.
\n\"fig6\"<\/p>\n

Figure 7: Harta q\u00eb tregon modifikimin e territoreve si pasoj\u00eb e Luft\u00ebs s\u00eb I Ballkanike.
\n\"fig7\"<\/p>\n

Bashk\u00ebshkruar nga:
\n1.Skender Jashari- Master n\u00eb drejt\u00ebsi dhe shkollim joformal ushtark
\n2.Bardhyl Jashari – Student n\u00eb Fakultetin juridik<\/em><\/p>\n

*Opinionet e autor\u00ebve nuk paraqesin domosdoshm\u00ebrisht edhe opinionin e Prizren Post.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lugina e Preshev\u00ebs, si nocion gjeografik dhe politik q\u00eb p\u00ebrfshin\u00eb komunat Shqip\u00ebtare, ende t\u00eb mbetura n\u00ebn okupimin e Serbis\u00eb, kan\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn historike, gjeografike, etnike-komb\u00ebtare, juridike, politike, ekonomike etj, q\u00eb t\u00eb aspirojn\u00eb Lirin\u00eb. Liri q\u00eb n\u00ebnkupton Bashkim me trungun amtar\u00eb- Kosov\u00ebn, pjes\u00eb e s\u00eb cil\u00ebs ishte historikisht, politikisht( para okupimit serb\u00eb), gjeografik, etnik-komb\u00ebtar, juridik etj. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":27791,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-27783","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinione"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27783","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=27783"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27783\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/27791"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=27783"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=27783"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=27783"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}