{"id":29225,"date":"2017-01-10T21:37:58","date_gmt":"2017-01-10T20:37:58","guid":{"rendered":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/?p=29225"},"modified":"2017-03-19T14:35:50","modified_gmt":"2017-03-19T13:35:50","slug":"sindromi-i-turmes-vetmia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/sindromi-i-turmes-vetmia\/","title":{"rendered":"Sindromi i turm\u00ebs – Vetmia"},"content":{"rendered":"
\"\"

Prof. Eroll VELIJA<\/p><\/div>\n

Studime t\u00eb thelluara nga filozof\u00eb, psikolog\u00eb, sociolog\u00eb e hulumtues\u00eb t\u00eb profileve t\u00eb tjera, v\u00ebn\u00eb n\u00eb pah se vetmia dhe izolimi nuk jan\u00eb \u00e7\u00ebshtje q\u00eb \u00e7rr\u00ebnjosjen me prezenc\u00eb n\u00eb turm\u00eb. Thjesht\u00eb t\u00eb jesh i rrethuar me njer\u00ebz nuk e ndjek ndjenj\u00ebn e vetmis\u00eb dhe t\u00eb izolimit. Ajo b\u00ebn\u00eb t\u00eb harrohet p\u00ebr nj\u00eb moment vetmia, por nuk e \u00e7rr\u00ebnjos at\u00eb.<\/p>\n

Jetojm\u00eb n\u00eb koh\u00eb t\u00eb shpikjeve t\u00eb p\u00ebrditshme t\u00eb cilat mund\u00ebsojn\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie nd\u00ebrnjer\u00ebzore n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn pa luajtur aspak nga vendi : telefon, celular\u00eb, interneti\u2026 jan\u00eb n\u00eb prani dhe n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb njeriut. Kontakti me familje, ose p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje afariste e profesionale, kudo q\u00eb t\u00eb jen\u00eb, \u00ebsht\u00eb i leht\u00eb dhe i p\u00ebrnj\u00ebhersh\u00ebm. Aft\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb kontaktuar kudo q\u00eb t\u00eb jemi, n\u00eb fush\u00eb, mal, plazh e gjetiu, \u00ebsht\u00eb privilegj i koh\u00ebs dhe gjenerat\u00ebs son\u00eb.<\/p>\n

Jemi d\u00ebshmitar\u00eb t\u00eb nj\u00eb mund\u00ebsije t\u00eb jasht\u00ebzakonshme p\u00ebr lidhje humane. Njeriu i shekujve t\u00eb kaluar nuk pati as p\u00ebrafrisht k\u00ebt\u00eb privilegj tonin. Megjithat\u00eb, studime t\u00eb ndryshme tregojn\u00eb se n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb bashk\u00ebkohore, numri i atyre q\u00eb vuajn\u00eb nga vetmia \u00ebsht\u00eb tejet i madh. Si mund q\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb kur t\u00eb gjith\u00eb jemi t\u00eb lidhur me tel e satelit\u00eb komunikues q\u00eb lundrojn\u00eb mbi kokat tona, t\u00eb krijojm\u00eb varf\u00ebrim marr\u00ebdh\u00ebniesh ? Q\u00eb absurdi t\u00eb jet\u00eb akoma m\u00eb i preksh\u00ebm, e p\u00ebr ilustrim, duhet t\u00eb p\u00ebrmenden edhe mund\u00ebsit\u00eb m\u00eb t\u00eb ngrohta t\u00eb kontaktimit : avion\u00eb, vetura dhe t\u00eb gjitha mjetet tjera p\u00ebr qarkullim, i japin njeriut aft\u00ebsin\u00eb t\u00eb ndjej\u00eb af\u00ebrsin\u00eb fizike t\u00eb atyre q\u00eb d\u00ebshiron n\u00eb momente t\u00eb caktuara.<\/p>\n

Si pra vetmia arriti t\u00eb kaloj n\u00eb \u201cepidemi\u201d ? Duket se begatia teknike q\u00eb leht\u00ebson aq shum komunikimin t\u00eb sh\u00ebndrohet n\u00eb nj\u00eb plog\u00ebshti p\u00ebr af\u00ebrsi m\u00eb ata q\u00eb jan\u00eb gjeografikisht pran\u00eb. N\u00eb vendet m\u00eb t\u00eb zhvilluara industrialisht, kjo dukuri \u00ebsht\u00eb m\u00eb e p\u00ebrhapur se n\u00eb vendet tjera. Studimet tregojn\u00eb se n\u00eb SHBA 60 % t\u00eb rijve nuk din\u00eb emrin e fquit : ata as kan\u00eb p\u00ebrgjigje se ku mund, n\u00eb rast nevoje t\u00eb lypin ndihm\u00eb. Fenomen ky i panjohur n\u00eb shekujt e kaluar.<\/p>\n

N\u00eb bot\u00ebn absurde e moderne : planeta \u00ebsht\u00eb zvog\u00ebluar aq sa njeriut i nevojiten vet\u00ebm disa or\u00eb p\u00ebr t\u00eb shkelur tokat m\u00eb t\u00eb larg\u00ebta t\u00eb saja, por q\u00eb nga ana tjet\u00ebr, i mbeshtjellur me turma njer\u00ebzish, mposhtet nga vetmia dhe izolimi. Ankthi nga vetmia merr p\u00ebrmasa shqet\u00ebsuese, aq m\u00eb tep\u00ebr se ky ankth, \u00e7on n\u00eb izolim, k\u00ebshtu q\u00eb tani preket sh\u00ebndeti n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi. Zvog\u00eblohen aft\u00ebsit\u00eb p\u00ebr zgjidhje t\u00eb \u00e7\u00ebshtjeve t\u00eb p\u00ebrditshme, zvog\u00eblohet hap\u00ebsira p\u00ebr informim e me k\u00ebt\u00eb ngushtohen rrug\u00ebdaljet nga gjendja e ankthit dhe pezmatimeve tjera shpirt\u00ebrore. Njeriu ka nevoj\u00eb p\u00ebr t\u00eb shtr\u00ebnguar dor\u00ebn e tjetrit, ka nevoj\u00eb p\u00ebr buz\u00ebqeshje, p\u00ebr nd\u00ebrrim fjal\u00ebsh. Keni v\u00ebrejtur fytyrat e njer\u00ebzve kur ia shtr\u00ebngojn\u00eb dor\u00ebn nj\u00ebri tjetrit. P\u00ebrjetim i mrekulluesh\u00ebm apo jo ? Po kur dy persona nd\u00ebrrojn\u00eb p\u00ebrqafime ? Po dora humane mbi sup ? Njeriu \u00ebsht\u00eb qenie shoq\u00ebrore dhe mungesa e koh\u00ebs s\u00eb industrializuar dhe monetizuar, duket se luan rolin m\u00eb t\u00eb madh n\u00eb zvog\u00eblimin e mund\u00ebsive p\u00ebr kontakt, e pra, edhe mund\u00ebsive p\u00ebr t\u2019u kujdesur p\u00ebr tjetrin, p\u00ebr t\u00eb zgjatur dor\u00ebn drejt dor\u00ebs, p\u00ebr t\u2019u arg\u00ebtuar bashk\u00eb, p\u00ebr t\u00eb krijuar miq\u00ebsi e p\u00ebr tu kujdesur p\u00ebr t\u00eb.<\/p>\n

VETMIA SHOQ\u00cbRORE (SOCIALE)<\/p>\n

Njeriu, n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet me t\u00eb tjer\u00ebt, sa m\u00eb i angazhuar q\u00eb t\u00eb jet\u00eb, se paku n\u00eb hap shoq\u00ebror, \u00ebsht\u00eb jasht\u00eb nj\u00eb izolimi t\u00eb quajtur vetmi. Por kjo nuk mjafton q\u00eb vetmia t\u00eb jet\u00eb e mposhtur n\u00eb kuptimin e plot\u00eb moral, t\u00eb karakterit dhe at\u00eb psikologjik. Relacionet shoq\u00ebrore profesionale mund\u00ebsojn\u00eb leht\u00ebsimin e vetmis\u00eb s\u00eb personit se \u00ebsht\u00eb i pajisur me komunikim s\u00eb paku n\u00eb pjes\u00ebn e domosdoshme t\u00eb plot\u00ebsimit t\u00eb detyrave dhe angazhimeve. Ky lloj komunikimi ka pra, pjes\u00ebn e \u201cdetyrueshme\u201d shoq\u00ebrore dhe instinktin e t\u00eb fituarit p\u00ebr t\u00eb jetuar a mbijetuar. Gjithsesi, k\u00ebtu b\u00ebhet fjal\u00eb edhe p\u00ebr komunikim n\u00eb rast t\u00eb jokomunikimit. Vet fakti se nuk komunikojm\u00eb me tjetrin \u00ebsht\u00eb komunikim. Nga kjo, konstatojm\u00eb se vetmi totale nuk ka dhe se kushtet p\u00ebr nj\u00eb fenomen t\u00eb till\u00eb nuk ekzistojn\u00eb.<\/p>\n

Pasiviteti shoq\u00ebror, pra t\u00ebrheqja me d\u00ebshir\u00eb a me shkaqe t\u00eb tjera jasht\u00eb mund\u00ebsive t\u00eb subjektit, nuk krijon kushte p\u00ebr vetmi t\u00eb plot\u00eb dhe pra \u00ebsht\u00eb e paqen\u00ebshme. Sikur t\u00eb jetohet fizikisht larg \u00e7do kontakti human, do t\u00eb krijohen kontakte me rrethin ekzistues natyror ; nj\u00eb simbioz\u00eb q\u00eb nuk toleron vetmi t\u00eb skajshme dhe pa relacione me natyr\u00ebn (dialogu i imagjinativ me bim\u00ebt a me kafsh\u00ebt). Njeriu \u00ebsht\u00eb i pajisur me mud\u00ebsi p\u00ebr komunikim, n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb me aft\u00ebsin\u00eb e t\u00eb folurit e kjo vetvetiu krijon baz\u00ebn materiale q\u00eb \u00e7kyq vetmin\u00eb totale, s\u00eb paku n\u00eb fush\u00ebn relacionale.<\/p>\n

\u00c7kyqja nga jeta shoq\u00ebrore me vendime t\u00eb saj, l\u00ebnia pas dore e individit, d\u00ebnimi me burg, vet\u00ebm se jan\u00eb shk\u00ebputje nga favoret q\u00eb sjellin relacionet humane dhe vetmi e standardizuar me ligje ose me inate t\u00eb gjith\u00ebndor\u00ebshme q\u00eb mund t\u00eb krijojn\u00eb ndjenj\u00eb vetmie, q\u00eb gjithsesi \u00ebsht\u00eb e pjesshme.<\/p>\n

Absurdi i t\u00eb burgosurit t\u00eb izoluar, t\u00eb cilit edhe ushqimi i sh\u00ebrbehet me an\u00eb t\u00eb instrumenteve elektrorobotike pa par\u00eb nj\u00ebri ose qenie tjet\u00ebr t\u00eb gjall\u00eb, nuk \u00ebsht\u00eb i vetmuar sepse nuk \u00ebsht\u00eb i \u00e7kyqyr nga marr\u00ebdh\u00ebniet me tjetrin. Ai nuk \u00ebsht\u00eb i \u00e7kyqur as nga komunikimi. Sjellja e ushqimit \u00ebsht\u00eb n\u00eb vehte komunikim me at\u00eb q\u00eb vendos t\u2019ia sjell\u00eb pjat\u00ebn roboti. Aty jan\u00eb konceptuesi dhe pun\u00ebtor\u00ebt q\u00eb prodhuan k\u00ebt\u00eb \u201cmakin\u00eb\u201d.<\/p>\n

Absurdi i dyt\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb ekstrem ; mbyllja e subjektit n\u00eb vetmi dhe l\u00ebnia pa ushqim gjer n\u00eb mbarim. Izolimi \u00ebsht\u00eb n\u00eb fuqi ; vetmia jo. At\u00eb dikush e l\u00eb n\u00eb vetmi fizike por relacioni shoq\u00ebror nuk mungon, andaj vetmi totale, n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast nuk ekziston. Subjekti \u00ebsht\u00eb koshient se dikush e d\u00ebnoi, se dikush i ndalon t\u00eb tjer\u00ebt t\u2019i sjellin ushqim e pije. Relacioni me t\u00eb tjer\u00ebt ekziston n\u00eb \u00e7do rrethan\u00eb dhe pra, n\u00eb asnj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb nuk mund t\u2019i shp\u00ebtohet tjetrit.<\/p>\n

FORMAT E RELACIONIT, KOMUNIKIMI, MEDIAT DHE SINDROMI I VETMIS\u00cb N\u00cb SHOQ\u00cbRI<\/p>\n

Format e relacionit, komunikimi, mediat dhe sindromi i vetmis\u00eb n\u00eb shoq\u00ebri<\/p>\n

Pretendimet se jetojm\u00eb n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb komunikimi e pra ngritjes gjer n\u00eb nivele m\u00eb t\u00eb skajshme t\u00eb vetmis\u00eb jan\u00eb aq sa t\u00eb thjeshta sa dhe t\u00eb gabuara. Mjetet e informimit t\u00eb dit\u00ebve tona, konsiderohen n\u00eb p\u00ebrmasa mjaft\u00eb t\u00eb gj\u00ebra nga sociolog\u00eb e filozof\u00eb se jan\u00eb pasuri dhe element kryesor i komunikimit q\u00eb i ka munguar gjeneratave t\u00eb kaluara. K\u00ebto mjete t\u00eb informimit t\u00eb quhen mjete komunikimi sjell nj\u00eb vler\u00ebsim negativ mbi teorin\u00eb e p\u00ebrmendur. Televizioni, radioja, me p\u00ebrjashtim t\u00eb mund\u00ebsive q\u00eb ofron interneti e telefoni, jan\u00eb kumunikim-prezentim i nj\u00eb t\u00eb dh\u00ebne a ideje pa mund\u00ebsi t\u00eb komunikimit. K\u00ebtu ka vet\u00ebm nj\u00eb lidhje virtuale n\u00eb mes informuesit dhe d\u00ebgjuesit pa asnj\u00eb lloj forme t\u00eb bashk\u00ebbisedimit. Konfuzioni q\u00ebndron n\u00eb mes t\u00eb informacionit dhe komunikimit. Thjesht\u00eb mediat jan\u00eb mjet informacioni dhe jo komunikim pal\u00ebsh.<\/p>\n

N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, dallohet interneti nga mjetet tjera informuese (e jo komunikative) se n\u00ebp\u00ebrmjet t\u00eb rrjetit, komunikimi edhe kur \u00ebsht\u00eb virtual (forma t\u00eb ndryshme t\u00eb bisedave n\u00eb linj\u00eb (chat) krijojn\u00eb lidhje reale n\u00eb mes t\u00eb pal\u00ebve k\u00ebshtuq\u00eb mungesa e prezenc\u00ebs objektive fizike n\u00eb af\u00ebrsi, nuk peshon si vetmi. P\u00ebrkundrazi ky lloj relacioni \u00ebsht\u00eb tejet t\u00ebrheq\u00ebs nga num\u00ebr njer\u00ebzish t\u00eb cil\u00ebt lidhen pas miq\u00ebsive dhe dialogut n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb adiktive, gj\u00eb q\u00eb ngren\u00eb nj\u00eb problem tjet\u00ebr individual dhe shoq\u00ebror. Sidoqoft\u00eb, ndjenja e vetmis\u00eb ngrit\u00ebt nga personi, gjat\u00eb komunikimit virtual, edhe pse \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se fizikisht nuk ka prezenc\u00eb t\u00eb tjetrit n\u00eb prani.<\/p>\n

Si p\u00ebrfundim rrjedhon se televizioni radioja, dhe shtypi jan\u00eb mjete t\u00eb informimit dhe jo komunikim n\u00eb mes t\u00eb subjekteve. K\u00ebtu subjektet nuk kan\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie bashk\u00ebbiseduese. Nj\u00ebra pal\u00eb argumenton, dhe nuk ka asnj\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb d\u00ebgjoj pal\u00ebn tjet\u00ebr es as t\u2019i ofroj tjet\u00ebr p\u00ebrve\u00e7 d\u00ebgjimit dhe shiqimit e g\u00eblltitjes s\u00eb dh\u00ebnave.<\/p>\n

M\u00eb s\u00eb fundi, komunikimi p\u00ebrfshin\u00eb nj\u00eb d\u00ebshir\u00eb, nj\u00eb thirrje t\u00eb brendshme t\u00eb pap\u00ebrballueshme p\u00ebr komunikim. \u00c7do munges\u00eb apo ndjenj\u00eb mungese n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb paaft\u00ebsi e nj\u00eb realiteti t\u00eb vullnetit tragjik. Nj\u00eb paaft\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb dalur n\u00eb shesh dhe p\u00ebr t\u00eb ju ngjeshur marr\u00ebdh\u00ebnieve ashtu si q\u00eb jan\u00eb.<\/p>\n

Vetmia filozofike<\/p>\n

Nj\u00eb lloj vetmije e d\u00ebshiruar, q\u00eb mund t\u00eb arrihet vet\u00ebm me vullnet t\u00eb fort\u00eb gjer n\u00eb nj\u00eb nivel t\u00eb lart\u00eb, por jo edhe n\u00eb absolutiz\u00ebm \u00ebsht\u00eb kufizimi ose largimi nga animet e ndryshme politike, sidomos ata t\u00eb bashkuara n\u00eb parti, largimi nga \u00e7do lloj mbajtje krahu t\u00eb pushtetit i \u00e7do far\u00eb lloji q\u00eb t\u00eb jet\u00eb e pse jo edhe largimi nga mb\u00ebshtetja e ndonj\u00eb besimi qoft\u00eb grupor, qoft\u00eb me p\u00ebrmasa t\u00eb m\u00ebdha numerike si q\u00eb jan\u00eb fet\u00eb monoteiste.<\/p>\n

Kjo \u00ebsht\u00eb forma m\u00eb e lart\u00eb e mbajtjes larg shemave dhe shematizimit t\u00eb mendimit. Kjo vetmi, nuk \u00ebsht\u00eb asesi mbyllje absolute dhe largim nga ekspozimi: kjo \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm distancim nga kanalizimi e mendimit t\u00eb lir\u00eb. T\u00eb lidhesh pas nj\u00eb ideje t\u00eb sh\u00ebndruar n\u00eb platform\u00eb politike ose edhe p\u00ebrb\u00ebrje tjera b\u00ebmir\u00ebse, \u00ebsht\u00eb humbje e liris\u00eb s\u00eb mendimit t\u00eb pavarur dhe skllav\u00ebrim e kalim n\u00eb rradh\u00ebt partizane t\u00eb nj\u00eb l\u00ebvizje. Nuk flas p\u00ebr t\u00ebrhekje dhe izolim nga nd\u00ebrtimi i jet\u00ebs individuale dhe shoq\u00ebrore. Nuk flas p\u00ebr ikje nga debatet dhe synimet p\u00ebr dit\u00eb t\u00eb mira t\u00eb njer\u00ebzimit por t\u00eb jesh partizan i komunizmit, i kapitalizmit, dhe sa e sa sistemeve t\u00eb ndryshme q\u00eb kanalizojn\u00eb jet\u00ebn secila n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb m\u00eb \u201cdemokratike dhe t\u00eb barabart\u00eb\u201d, \u00ebsht\u00eb bartje e forcave psiko-fizike n\u00eb an\u00ebn e di\u00e7kahit q\u00eb nuk mund as pres s\u00eb largu t\u00eb jet\u00eb sublime. Mendimtar\u00eb por dhe shum\u00eb individ\u00eb pa aspirata shkencore a filozofike, hyjn\u00eb me d\u00ebshir\u00eb e me mund t\u00eb madh n\u00eb nj\u00eb vetmi q\u00eb do ta quaj vetmi filozofike. Kjo vetmi, t\u00eb sqaroj gjer n\u00eb fund, nuk i ik obligimeve dhe luft\u00ebs p\u00ebr ndryshime dhe p\u00ebrparim : ajo vet\u00ebmse i largohet shemave q\u00eb d\u00ebmtojn\u00eb lirin\u00eb e zhvillimit n\u00eb trajta t\u00eb tjera nga ato q\u00eb i toleron nj\u00eb grup apo nj\u00eb parti a fe tjet\u00ebr. Vetmia e k\u00ebtill\u00eb nuk, largon simpatizant\u00ebt por n\u00eb asnj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb nuk krijon hierarki as partiake as sektare por vet\u00ebm sugjeron zgjidhje n\u00eb lamit\u00eb p\u00ebrkat\u00ebse.<\/p>\n

Shk\u00ebputja e marr\u00ebdh\u00ebnieve<\/p>\n

Marr\u00ebdh\u00ebniet njer\u00ebzore p\u00ebrb\u00ebhen nga vlera t\u00eb ndryshme n\u00eb aspektin e cil\u00ebsis\u00eb dhe mas\u00ebs. Shkalla m\u00eb e ul\u00ebt \u00ebsht\u00eb ve\u00e7imi dhe ndjenja e t\u00eb qenunit i ve\u00e7uar. Kjo ndjenj\u00eb, \u00ebsht\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb vuajtja nga ve\u00e7imi i t\u00eb tjer\u00ebve. Ndjenja e t\u00eb ve\u00e7uarit nuk mund t\u00eb shlyhet pasiq\u00eb p\u00ebrb\u00ebhet nga hap\u00ebsira T\u00cb TJER\u00cbT dhe UN i v\u00ebn\u00eb mb\u00ebn\u00eb e n\u00eb vetmi. K\u00ebtu b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb ndjenj\u00eb shum\u00eb t\u00eb fort\u00eb vetmije q\u00eb p\u00ebrfshin t\u00eb gjitha moshat por q\u00eb me s\u00eb shumti kaplon nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb konsideruesh\u00ebm t\u00eb moshuarish. P\u00ebr t\u00eb ikur nga kjo vetmi, e posa\u00e7\u00ebrisht kur ajo \u00ebsht\u00eb n\u00eb shkall\u00eb t\u00eb lart\u00eb dhe peshon r\u00ebnd\u00eb mbi individin, ai v\u00eb televizorin, radion a internetin i cili mund\u00ebson marr\u00ebdh\u00ebnie m\u00eb realiste sepse ofron bised\u00ebn direkte t\u00eb shkruar dhe audiovisuale. Kjo \u00ebsht\u00eb n\u00eb nj\u00eb form\u00eb prezenc\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb pa r\u00ebnd\u00ebsi se \u00e7ka konsiderohet nga ekspert\u00eb, jep nj\u00eb ngroht\u00ebsi t\u00eb \u00e7muar q\u00ebnies shpirt\u00ebrore q\u00eb hulumton pranin\u00eb e t\u00eb tjer\u00ebve.<\/p>\n

N\u00eb rastet akoma m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda t\u00eb vetmis\u00eb, dalja n\u00eb kafenen\u00eb e kuartit, \u00ebsht\u00eb k\u00ebrkim i idaljes nga izolimi, k\u00ebrkim i pak ngroht\u00ebsie humane. \u00c7do ndjenj\u00eb e r\u00ebnd\u00eb vetmie shtin n\u00eb afrim drejt nj\u00eb \u00e7dokahu p\u00ebr t\u00eb takuar dhe k\u00ebshtu gjetur ngroht\u00ebsin\u00eb e pranis\u00eb se tjer\u00ebve. Qendra e fshatit, kryet e mahall\u00ebs, kroni, e pra \u00e7do vendtakim i mundsh\u00ebm largojn\u00eb s\u00eb paku p\u00ebr nj\u00eb moment telashen e r\u00ebnd\u00eb t\u00eb t\u00eb qenurit i vetmuar.<\/p>\n

Vetmia dhe vetmimi<\/p>\n

Hareja q\u00eb njeriu shpreson t\u2019i sjell shoq\u00ebrimi, nuk \u00ebsht\u00eb tjet\u00ebr vetm\u00ebse nj\u00eb koh\u00eb e caktuar e shp\u00ebtimit nga vetmia. Ngulfatja e saj \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm kohore se shpejt pas k\u00ebtyre tubimeve, njeriu p\u00ebrs\u00ebri \u00ebsht\u00eb vet dhe ndjenja e vetmis\u00eb ringjallet. Kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb se ajo b\u00ebhet barr\u00eb p\u00ebr subjektin p\u00ebr vet shkakun se vetmia, n\u00eb pik\u00eb t\u00eb par\u00eb, p\u00ebrjetohet n\u00eb dy m\u00ebnyra plot\u00ebsisht t\u00eb dalluara :<\/p>\n

1. Vetmia \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb shpirt\u00ebrore e pandashme nga e cila nuk ik njeriu; p\u00ebrkundrazi at\u00eb e lyp me intensitet kur ajo i mungon. Jeta e p\u00ebrditshme ngarkon me t\u00eb gjitha llojet e emocioneve : stress, hare, luft\u00eb psikokonkurenciale n\u00eb mes individ\u00ebve (sundimi dhe mbisundimi psikik), ahengu e \u00e7do lloj tjet\u00ebr aktiviteti, k\u00ebrkojn\u00eb \u00e7aste t\u00eb vetmis\u00eb p\u00ebr pushim. P\u00ebrpos k\u00ebsaj, personaliteti vet, bota psikike vet, jan\u00eb t\u00eb ndryshme nga njeriu n\u00eb njeri q\u00eb vetvetiu n\u00eb thelb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vetmi e lindur. Un\u00eb nuk mund t\u00eb jem tjetri dhe tjetri nuk mund t\u00eb jet\u00eb un\u00eb. Askush nuk mund t\u00eb mendoj e t\u00eb veproj si tjetri et si pasoj\u00eb, tjetri nuk mendon e vepron si un\u00eb. \u00c7do kush mendon vet n\u00eb kok\u00ebn e vet dhe me k\u00ebt\u00eb, rritet jeta shpirt\u00ebrore dhe vlerat morale t\u00eb individit. Kjo vetmi \u00ebsht\u00eb p\u00ebrsosje e lindur dhe nga ajo nuk ka tentim ikje po p\u00ebrkundrazi, asaj shpesh i kthehet njeriu se ka nevoj\u00eb p\u00ebr t\u00eb. Kjo vetmi e nd\u00ebrlidhur me marr\u00ebdh\u00ebnie me t\u00eb tjer\u00ebt, krijon personalitetin dhe si p\u00ebrmenda m\u00eb par\u00eb, formon vijat e moralit dhe sjelljeve me bot\u00ebn.
\n2. Procesi q\u00eb \u00e7on n\u00eb vetmim \u00ebsht\u00eb pasoj\u00eb e mbylljes graduale n\u00eb vetvehte qoft\u00eb nga p\u00ebrjetime t\u00eb dhimbshme, qoft\u00eb nga marr\u00ebdh\u00ebnie t\u00eb tendosura me t\u00eb tjer\u00ebt. Tendencat jan\u00eb izolimi, shk\u00ebputja nga bota tjet\u00ebr dhe mbyllje n\u00eb vetvete. N\u00eb k\u00ebt\u00eb form\u00eb t\u00eb ndarjes m\u00eb nuk ka vetmi por vetmim. K\u00ebtu shum pak ndihmon vrapi i koh\u00ebpaskohsh\u00ebm drejt tjetrit. Ndjenja e vetmis\u00eb persiston edhe n\u00eb prezenc\u00eb t\u00eb tjetrit e sidomos rrik\u00ebthehett posa subjekti t\u00eb gjindet vet. Vetmimi n\u00eb plan psikologjik p\u00ebrshkohet me ndjenja t\u00eb hedhjes nga t\u00eb tjer\u00ebt si dhe me faj\u00ebsimin e vehtes e sidomos faj\u00ebsimin e fatit t\u00eb keq dhe faj\u00ebsimin e bot\u00ebs q\u00eb e rrethon. Shquar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb rr\u00ebnj\u00ebsore, vetmimi \u00ebsht\u00eb izolim dhe egocentriz\u00ebm. \u00cbsht\u00eb ndjenj\u00eb vetanake q\u00eb nuk k\u00ebrkon t\u00eb ndaj e t\u00eb kuptoj bot\u00ebn e tjetrit. Halli i vet \u00ebsht\u00eb gjithmon\u00eb m\u00eb i madhi i halleve. Kjo ndjenj\u00eb, shkakton trazira t\u00eb thella tanim\u00eb t\u00eb luhatura te subjekti q\u00eb k\u00ebrkon shum shpesh, izolim (vetmim) dhe mbyllje ekstreme n\u00eb vetvete. Kjo form\u00eb e vetmimit n\u00ebnkupton edhe ndjenj\u00ebn e braktisjes nga pala tjet\u00ebr. K\u00ebtu flas p\u00ebr braktisje n\u00eb dashuri. I \u201cbraktisuri\u201d shpesh, t\u00ebrhiqet n\u00eb izolim duke ju n\u00ebnshtruar sindromit t\u00eb braktisjes e t\u00eb hedhjes e kjo sh\u00ebndrohet n\u00eb vetmim t\u00eb tendosur ankth, shpesh me p\u00ebrmasa tejet t\u00eb thella.
\nVetmia individuale, vetmia e turm\u00ebs dhe vetmia e masave<\/p>\n

Ndjenja e vetmis\u00eb dhe e harres\u00ebs nga t\u00eb tjer\u00ebt nuk \u00ebsht\u00eb thjesht\u00eb fenomen i t\u00eb vetmuarit. Rastet e vetmis\u00eb s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt ose vetmia e turm\u00ebs \u00ebsht\u00eb ndjenj\u00eb q\u00eb \u00e7faqet n\u00eb raste kryesisht t\u00eb pavolitshme ose q\u00eb p\u00ebrjetohen si t\u00eb tilla ; n\u00eb raste tragjike dhe n\u00eb raste t\u00eb ndryshme si n\u00eb luft\u00eb, sport, politik\u00eb dhe aksione bamir\u00ebse ose q\u00ebllimk\u00ebqija. Vetmia e grupit (dy e m\u00eb tep\u00ebr person\u00eb), \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsisht ndjenj\u00eb q\u00eb lind nga situata e nd\u00ebrlikuar dhe ngren ngulmin e trishtimit dhe nxit frik\u00ebn e zhdukjes fizike. Grupi ndihet i harruar nga t\u00eb tjer\u00ebt : nga bashk\u00ebluft\u00ebtar\u00ebt, nga epror\u00ebt, nga partia, nga zjarrfik\u00ebsit nga shok\u00ebt e k\u00ebshtu me radh\u00eb. Kjo vetmi sh\u00ebndrohet edhe n\u00eb kompleks t\u00eb masave t\u00eb gjera. Nj\u00eb popull i t\u00ebr\u00eb kaplohet nga ndjenja e vetmis\u00eb n\u00eb raste specifike t\u00eb krijuara nga nj\u00eb politik\u00eb e pushtetit, nga lakmuesit p\u00ebr pushtet a nga shtete t\u00eb tjera, me bllokada, izolime dhe shtypje t\u00eb llojeve t\u00eb ndryshme. K\u00ebto situata psikotraumatike jan\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb imponime k\u00ebshtu q\u00eb dhe lirisht mund ti quajm\u00eb me nj\u00eb em\u00ebr vetmi e imponuar.<\/p>\n

*Opinionet e autor\u00ebve nuk paraqesin domosdoshm\u00ebrisht edhe opinionin e Prizren Post.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Studime t\u00eb thelluara nga filozof\u00eb, psikolog\u00eb, sociolog\u00eb e hulumtues\u00eb t\u00eb profileve t\u00eb tjera, v\u00ebn\u00eb n\u00eb pah se vetmia dhe izolimi nuk jan\u00eb \u00e7\u00ebshtje q\u00eb \u00e7rr\u00ebnjosjen me prezenc\u00eb n\u00eb turm\u00eb. Thjesht\u00eb t\u00eb jesh i rrethuar me njer\u00ebz nuk e ndjek ndjenj\u00ebn e vetmis\u00eb dhe t\u00eb izolimit. Ajo b\u00ebn\u00eb t\u00eb harrohet p\u00ebr nj\u00eb moment vetmia, por nuk […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[2018,119],"class_list":["post-29225","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinione","tag-eroll-velija","tag-opinione"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29225","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=29225"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29225\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=29225"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=29225"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=29225"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}