{"id":29658,"date":"2017-02-02T22:22:08","date_gmt":"2017-02-02T21:22:08","guid":{"rendered":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/?p=29658"},"modified":"2017-03-16T13:54:35","modified_gmt":"2017-03-16T12:54:35","slug":"shkenca-nuk-arrin-te-shpjegoje-gjithcka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/shkenca-nuk-arrin-te-shpjegoje-gjithcka\/","title":{"rendered":"Shkenca nuk arrin t\u00eb shpjegoj\u00eb gjith\u00e7ka"},"content":{"rendered":"<div id=\"attachment_29659\" style=\"width: 260px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-29659\" src=\"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/Eroll-Velija.png\" alt=\"\" width=\"250\" height=\"250\" class=\"size-full wp-image-29659\" \/><p id=\"caption-attachment-29659\" class=\"wp-caption-text\"><b>Eroll VELIJA<\/b><\/p><\/div>\n<p>Po shkenca \u00ebsht\u00eb v\u00ebrtet n\u00eb gjendje t\u2018u jap\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb gjitha pyetjeve q\u00eb vet\u00ebm pak vite m\u00eb par\u00eb mund t\u2018u p\u00ebrgjigjej vet\u00ebm feja? N\u00eb fakt, n\u00ebse k\u00ebrkimet e shum\u00eb kozmolog\u00ebve dhe evolucionist\u00ebve kan\u00eb sqaruar shum\u00eb mistere mbi universin dhe jet\u00ebn, sektor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb kan\u00eb hapur mistere t\u00eb reja.<\/p>\n<p>Paradokset<\/p>\n<p>K\u00ebrkimet e shumta t\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebve t\u00eb ndrysh\u00ebm treguan se n\u00eb bot\u00ebn e grimcave subatomike vlejn\u00eb ligje shum\u00eb t\u00eb ndryshme. U zbulua se dy t\u00eb v\u00ebrteta kontradiktore n\u00eb \u201cbot\u00ebn e vog\u00ebl\u201d mund t\u00eb jet\u00eb t\u00eb dyja t\u00eb v\u00ebrteta. Me pak fjal\u00eb, aty asgj\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb e parashikueshme. Dhe p\u00ebr shkak t\u00eb k\u00ebsaj paparashikueshm\u00ebrie edhe n\u00eb universin \u201cnormal\u201d rruga e ngjarjeve \u00ebsht\u00eb e paparashikueshme. Edhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye ateizmi klasik, i shp\u00ebrndar\u00eb tradicionalisht mes shkenc\u00ebtar\u00ebve, duket se po i l\u00eb vend nj\u00eb pozicioni m\u00eb gnostik. N\u00eb praktik\u00eb shkenca nuk \u00ebsht\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb shpjegoj\u00eb gjith\u00e7ka.<\/p>\n<p>Morali laik<\/p>\n<p>Por a mund t\u00eb jetosh pa besim, pa vlerat e tyre?<\/p>\n<p>Mungesa e besimit fetar nuk \u00ebsht\u00eb domosdoshm\u00ebrisht munges\u00eb e rregullave morale. Historia ka treguar q\u00eb ateist\u00ebt nuk jan\u00eb m\u00ebkatar\u00eb edhe pse nuk besojn\u00eb. Ja q\u00eb \u00ebsht\u00eb e mundur t\u00eb vendos\u00ebsh rregulla morale, t\u00eb cilat nuk bazohen n\u00eb ekzistenc\u00ebn e nj\u00eb force madhore. Shum\u00eb ateist\u00eb kan\u00eb luftuar p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn e njer\u00ebzimit. K\u00ebshtu, ateizmi militant i shum\u00eb regjimeve komuniste propozonte nj\u00eb lloj besimi ndryshe. P\u00ebr Michel Onfray, autor i \u201cManuale di teologia\u201d, nuk \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb q\u00eb vlerat e besimit jan\u00eb kaq t\u00eb qarta. \u201cLibrat e shenjt\u00eb si\u00e7 jan\u00eb p\u00ebr shembull Bibla dhe Kurani, p\u00ebrmbajn\u00eb n\u00eb vetvete mesazhe kontradiktore, paqeje por edhe dhune, kund\u00ebr tradhtar\u00ebve dhe sidomos grave\u201d. M\u00eb shum\u00eb se sa kristian\u00ebt, m\u00eb tolerant\u00eb do t\u00eb mendojn\u00eb baballar\u00ebt e kish\u00ebs si Sh\u00ebn Agostini, me nocionin e luft\u00ebs s\u00eb drejt\u00eb apo San Bernardo q\u00eb hyjnizoi vrasjen e tradhtar\u00ebve p\u00ebr t\u00eb ndryshuar mesazhin kristian. \u201cNj\u00eb Zot i mir\u00eb nuk do t\u00eb kishte lejuar kurr\u00eb tmerret e kryq\u00ebzatave, pengjet dhe vrasjet. Madje mendoj se nuk do t\u00eb kishte lejuar as nazizmin me shkrimin: Zoti \u00ebsht\u00eb me ne n\u00eb rripat e SS\u201d, tregon Onfray.<\/p>\n<p>ose \u00ebsht\u00eb i padobish\u00ebm, ose ka vdekur<\/p>\n<p>N\u00eb shekullin e kaluar, nd\u00ebrsa ateizmi dhe \u201cbabai\u201d i psikanaliz\u00ebs, Zigmund Frojd, studionte t\u00eb pand\u00ebrgjegjshmen dhe mb\u00ebshteste fuqish\u00ebm se t\u00eb \u00e7lirohesh nga fiksimi p\u00ebr ekzistenc\u00ebn e Zotit do t\u00eb thoshte t\u00eb emancipoheshe drejt nj\u00eb shoq\u00ebrie t\u00eb matur e t\u00eb p\u00ebrgjegjshme, filozofi Friedrisch Nietzsche (1844-1900) thoshte me z\u00eb t\u00eb lart\u00eb: \u201cZoti ka vdekur\u201d dhe p\u00ebrshkruante me holl\u00ebsi te kryevepra e tij, \u201cK\u00ebshtu foli Zarathustra\u201d, se njeriu duhet t\u00eb gjej\u00eb te vetja vlerat e tij. Filozof\u00eb t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb quajtur ekzistencialist\u00eb dhe jo shum\u00eb larg nga pesimizmi i poetit ateist Xhakomo Leopardi (1798-1837), si shkrimtari francez Albert Kamy (1913-1960) dhe filozofi Jean-Paul Sartre (1905-1980), kan\u00eb mb\u00ebshtetur absurditetin e bot\u00ebs, duke e ftuar njeriun t\u00eb \u201ckrijohej\u201d vet\u00eb, e t\u00eb vler\u00ebsonte jet\u00ebn pa menduar se Zoti do t\u2018i ndihmonte t\u00eb arrinin at\u00eb q\u00eb donin. Nd\u00ebrkaq, shkenca kishte hedhur bazat p\u00ebr kuptimin e nj\u00eb bote q\u00eb arrin t\u00eb b\u00ebj\u00eb edhe pa Zotin. Teoria e Evolucionit t\u00eb Charles Darwin (1809-1882) na jep nj\u00eb shpjegim t\u00eb besuesh\u00ebm se si jeta ka evoluar nga format m\u00eb t\u00eb thjeshta t\u00eb saj e deri te krijimi i qenies m\u00eb t\u00eb komplikuar, asaj njer\u00ebzore. Sipas disa k\u00ebrkuesve, pjesa akoma pashpjegueshme e procesit t\u00eb formimit t\u00eb kozmosit \u00ebsht\u00eb akoma ajo fillestarja, dhe nuk ka dal\u00eb asnj\u00eb teori e re. Dometh\u00ebn\u00eb ajo e \u201cBig Bang\u201d, shp\u00ebrthimi nga i cili ka origjin\u00ebn universi, q\u00eb ka arritur t\u00eb formohet n\u00eb koh\u00ebn prej 10-43, e cila \u00ebsht\u00eb nj\u00ebsia m\u00eb e vog\u00ebl e koh\u00ebs e matur deri m\u00eb sot. Kjo \u00ebsht\u00eb \u201cteoria e gjith\u00ebsis\u00eb\u201d, e cila duket si e pashpjegueshme dhe e mbinatyrshme, por duke iu p\u00ebrmbajtur ligjeve t\u00eb fizik\u00ebs dhe kozmosit, do t\u00eb kuptonim shum\u00eb shpejt k\u00ebt\u00eb shp\u00ebrthim dhe formimin e universit. Por, pavar\u00ebsisht ligjeve dhe rregullave t\u00eb fizik\u00ebs dhe kimis\u00eb, kjo nuk p\u00ebrjashton ekzistenc\u00ebn e Zotit, i cili krijoi n\u00eb fillim qiellin, tok\u00ebn, kafsh\u00ebt dhe njer\u00ebzit. Dhe kjo duket sikur t\u00eb kthen n\u00eb nj\u00eb teori t\u00eb vjet\u00ebr t\u00eb quajtur \u201cdeiz\u00ebm\u201d, t\u00eb nxjerr\u00eb n\u00eb vitet 600 nga filozofi anglez Francis Bacon, q\u00eb e shihte Zotin si nj\u00eb superor\u00eb q\u00eb nd\u00ebrtoi kozmosin, pastaj e b\u00ebri t\u00eb nisej dhe pastaj e la t\u00eb vazhdonte n\u00eb pun\u00ebn e tij.<\/p>\n<p>Po t\u00eb jet\u00eb i keq?<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, vet\u00ebm n\u00eb vitet 800 dhe 900 fal\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebve ateizmi filloi t\u00eb p\u00ebrhapej shum\u00eb. Filozofi gjerman, Arthur Schopenhauer, (1788-1860) mohoi, duke par\u00eb lumturin\u00eb q\u00eb nuk ekzistonte dhe t\u00eb keqen q\u00eb kishte pushtuar bot\u00ebn, m\u00eb shum\u00eb sesa ekzistenc\u00ebn e Zotit shpres\u00ebn se ai do t\u00eb sillte mir\u00ebsi. M\u00eb pas, Ludwig Feuerbach (1804-1872) mb\u00ebshtet se besimi \u00ebsht\u00eb sinteza e aspiratave t\u00eb njeriut, e \u201cpajisur\u201d nga natyra me urt\u00ebsi, vullnet, drejt\u00ebsi dhe dashuri. Njeriu k\u00ebrkon, duke e b\u00ebr\u00eb t\u00eb shenjt\u00eb, t\u2018u jap\u00eb m\u00eb shum\u00eb vler\u00eb k\u00ebtyre rregullave s\u00eb bashku dhe t\u00eb jap\u00eb nj\u00eb vler\u00eb edukative. Besimi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb edukuar njer\u00ebzimin me vlerat m\u00eb t\u00eb larta. Nj\u00eb tjet\u00ebr filozof gjerman, Karl Max (1818-1883), themelues i komunizmit, tregonte se n\u00ebse ky \u00ebsht\u00eb q\u00ebllimi i besimit, p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb pa at\u00eb mjafton t\u00eb eliminosh shfryt\u00ebzimin dhe vuajtjet e shoq\u00ebris\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb besimi, q\u00eb \u00ebsht\u00eb \u201copiumi i popujve\u201d, dometh\u00ebn\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u2018i mbajtur t\u00eb qet\u00eb, nuk do t\u00eb kishte m\u00eb arsye t\u00eb ekzistonte.<\/p>\n<p>Zoti? Nj\u00eb mister<\/p>\n<p>Sulmi m\u00eb i vendosur dhe m\u00eb i fort\u00eb p\u00ebr Zotin erdhi nga iluminist\u00ebt francez\u00eb dhe n\u00eb ve\u00e7anti nga baroni Paul Heinrich d\u2018Holbasch (1723-1789), n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e t\u00eb cilit mblidheshin bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt e \u201cEnciklopedis\u00eb\u201d. P\u00ebr Holbasch ligjet e materies nuk derivojn\u00eb nga nj\u00eb nd\u00ebrhyrje hyjnore, por varen nga nevoja e gj\u00ebrave p\u00ebr t\u2018u rregulluar mes tyre, ashtu si nd\u00ebrrimi i stin\u00ebve q\u00eb nuk vendoset nga Zoti, por nga rrotullimi i Tok\u00ebs rreth Diellit. \u201cNatyra, thoni ju, shkruante duke iu drejtuar kish\u00ebs, \u00ebsht\u00eb e pashpjegueshme pa Zotin. P\u00ebr t\u00eb shpjeguar at\u00eb q\u00eb kuptoni pak, keni nevoj\u00eb p\u00ebr leksione q\u00eb t\u00eb m\u00ebsoni ato q\u00eb nuk i shpjegoni dot\u201d<\/p>\n<p><strong>*Opinionet e autor\u00ebve nuk paraqesin domosdoshm\u00ebrisht edhe opinionin e Prizren Post.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Po shkenca \u00ebsht\u00eb v\u00ebrtet n\u00eb gjendje t\u2018u jap\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb gjitha pyetjeve q\u00eb vet\u00ebm pak vite m\u00eb par\u00eb mund t\u2018u p\u00ebrgjigjej vet\u00ebm feja? N\u00eb fakt, n\u00ebse k\u00ebrkimet e shum\u00eb kozmolog\u00ebve dhe evolucionist\u00ebve kan\u00eb sqaruar shum\u00eb mistere mbi universin dhe jet\u00ebn, sektor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb kan\u00eb hapur mistere t\u00eb reja. Paradokset K\u00ebrkimet e shumta t\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebve t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[2018,119],"class_list":["post-29658","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-opinione","tag-eroll-velija","tag-opinione"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29658","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=29658"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29658\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=29658"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=29658"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=29658"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}