{"id":42643,"date":"2018-07-27T23:06:30","date_gmt":"2018-07-27T21:06:30","guid":{"rendered":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/?p=42643"},"modified":"2018-07-27T23:06:30","modified_gmt":"2018-07-27T21:06:30","slug":"kapitalizmi-si-komunizmi-ka-bilanc-te-tmerrshem-viktimash","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/kapitalizmi-si-komunizmi-ka-bilanc-te-tmerrshem-viktimash\/","title":{"rendered":"Kapitalizmi, si komunizmi, ka bilanc t\u00eb tmerrsh\u00ebm viktimash"},"content":{"rendered":"<div id=\"attachment_42644\" style=\"width: 260px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-42644\" src=\"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/cap-com.png\" alt=\"\" width=\"250\" height=\"250\" class=\"size-full wp-image-42644\" srcset=\"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/cap-com.png 350w, https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/cap-com-150x150.png 150w, https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/cap-com-300x300.png 300w, https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/cap-com-100x100.png 100w\" sizes=\"auto, (max-width: 250px) 100vw, 250px\" \/><p id=\"caption-attachment-42644\" class=\"wp-caption-text\">Autor: <b>Owen Jones, The Guardian<\/b><\/p><\/div>\n<p>Mediat britanike po p\u00ebrndiqen nga nj\u00eb spekt\u00ebr i ri, nj\u00eb spekt\u00ebr me q\u00ebndrime negative ndaj kapitalizmit. Q\u00ebkur shkrimtarja dhe akademikja Ash Sarkar tha n\u00eb nj\u00eb TV komb\u00ebtar: \u201cJam komuniste, o idiot\u201d, e djathta u shtremb\u00ebrua me tmerr. Zelli me t\u00eb cilin iu qep\u00ebn opinionist\u00ebt komentit t\u00eb pap\u00ebrgatitur t\u00eb Sarkarit, p\u00ebr t\u00eb rihapur diskutimet mbi luft\u00ebn e ftoht\u00eb, tregon shum\u00eb.<\/p>\n<p>E djathta \u00ebsht\u00eb tmerruar nga fakti q\u00eb po humbet betej\u00ebn e ideve kund\u00ebr s\u00eb majt\u00ebs, pasi vitin e shkuar laburist\u00ebt e Xheremi Korbinit i lan\u00eb konservator\u00ebt pa nj\u00eb shumic\u00eb parlamentare. Ve\u00e7imi i paq\u00ebllimsh\u00ebm q\u00eb i b\u00ebri Sarkari vizionit komunist t\u00eb Marksit nga sistemi totalitar i Stalinit  (nj\u00eb shoq\u00ebri pa shtet, pa klasa, ku njer\u00ebzimi \u00e7lirohet nga puna me rrog\u00eb), e b\u00ebri revist\u00ebn \u201cElle\u201d t\u00eb deklaronte se \u201cajo ishte v\u00ebrtet nj\u00eb komuniste, dhe heroina e tyre\u201d. Gazeta \u201cTelegraf\u201d argumentoi: \u201cKomunizmi ka \u00e7uar me miliona drejt vdekjes. Pse t\u00eb duket bukur ta mbash t\u00eb shkruar n\u00eb bluz\u00eb?\u201d Nd\u00ebrsa p\u00ebr Douglas Murray-n e \u201cSpectator\u201d, Sarkar nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb mir\u00eb se nj\u00eb fashiste.<\/p>\n<p>Mos m\u00eb keqkuptoni, regjimet q\u00eb mor\u00ebn emrin \u201ckomuniste\u201d, q\u00eb nga Stalini e deri te Pol Poti, kan\u00eb kryer krime t\u00eb tmerrshme. Por p\u00ebr t\u00eb djatht\u00ebn, rikthimi i interesit te komunizmi para-stalinist i Marksit, \u00ebsht\u00eb shembulli m\u00eb ngjeth\u00ebs i r\u00ebnies s\u00eb supremacis\u00eb ideologjike. P\u00ebr ata,  komunizmi \u00ebsht\u00eb sinonim i krimeve q\u00eb lan\u00eb me dhjet\u00ebra miliona t\u00eb vdekur dhe asgj\u00eb tjet\u00ebr. Kapitalizmi, n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, paraqitet si nj\u00eb motor zhvillimi njer\u00ebzor, pa gjakderdhje e pa faje.<\/p>\n<p>Historia e kapitalizmit \u00ebsht\u00eb m\u00eb e nd\u00ebrlikuar se aq. N\u00ebse do t\u00eb lexosh lavde t\u00eb shfrenuara p\u00ebr kapitalizmin, do t\u2019i gjesh pik\u00ebrisht te Manifestoja Komuniste e Marksit dhe Engelsit: \u201cDinamizmi revolucionar i kapitalistit,\u201d shkruajn\u00eb ata, \u201cka krijuar mrekulli q\u00eb ua kalojn\u00eb piramidave egjiptiane, uj\u00ebsjell\u00ebsve romak\u00eb dhe katedraleve gotike.\u201d Por kapitalizmi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sistem ekonomik i zhytur n\u00eb gjakun e milionave.<\/p>\n<p>Sigurisht, kjo nuk i shfaj\u00ebson tmerret e stalinizmit: modeli totalitar q\u00eb zhvilloi dhe eksportoi regjimi i Stalinit, u hoqi lirin\u00eb miliona njer\u00ebzve dhe shkaktoi vdekjen e shum\u00eb t\u00eb tjer\u00ebve. Po ashtu, milionat q\u00eb vdiq\u00ebn nga zia e buk\u00ebs n\u00eb Kin\u00ebn e Maos nuk mund t\u00eb harrohet kurr\u00eb. Megjithat\u00eb, numri i lart\u00eb i k\u00ebtyre viktimave nuk i ndihmon mbrojt\u00ebsit e kapitalizmit aq sa do t\u00eb d\u00ebshironin. Sipas Librit t\u00eb Zi t\u00eb Komunizmit, nj\u00eb pik\u00eb referimi p\u00ebr t\u00eb djatht\u00ebn, rreth 100 milion\u00eb njer\u00ebz jan\u00eb zhdukur nga regjimet q\u00eb vet\u00ebquheshin \u201ckomuniste\u201d, shumica prej tyre nga Mao Ce Duni, n\u00eb Kin\u00eb. Ekonomisti nobelist, Amartya Sen, shkruan se n\u00eb vitet 1950-1960, politika katastrofike e Maos, e quajtur \u201cHapi i Madh P\u00ebrpara\u201d, ka sjell\u00eb vdekjen e 23 deri n\u00eb 30 milion\u00eb njer\u00ebzve.<\/p>\n<p>Por ai v\u00ebren gjithashtu n\u00eb nj\u00eb shkrim t\u00eb vitit 2006, se n\u00eb mesin e shekullit t\u00eb 20-t\u00eb, si Kina, ashtu dhe India, kishin t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn mesatare jet\u00ebgjat\u00ebsie t\u00eb popullat\u00ebs, rreth 40 vje\u00e7. Pas revolucionit kinez u b\u00eb nj\u00eb ndryshim i madh. N\u00eb vitin 1979, mesatarja e jet\u00ebgjat\u00ebsis\u00eb n\u00eb Kin\u00ebn e Maos ishte 68 vje\u00e7, 14 vite m\u00eb shum\u00eb se n\u00eb Indin\u00eb kapitaliste. Mesatarja e ul\u00ebt e jet\u00ebgjat\u00ebsis\u00eb n\u00eb Indi shkaktonte vdekjen e 4 milion\u00eb banor\u00ebve n\u00eb vit. Pse nuk shihet kjo si vrasje e shkaktuar nga kapitalizmi?<\/p>\n<p>Kapitalizmi \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar q\u00eb n\u00eb fillim me gjakun e miliona njer\u00ebzve. Q\u00eb nga shekulli i 17-t\u00eb e m\u00eb mbrapa, tregtia trans-atlantike e skllev\u00ebrve u b\u00eb nj\u00eb nga shtyllat kryesore t\u00eb kapitalizmit. Shumica e pasuris\u00eb q\u00eb ka v\u00ebn\u00eb Londra, Bristoli dhe Liverpuli, q\u00eb ishin portet kryesore p\u00ebr tregtin\u00eb e skllev\u00ebrve n\u00eb Europ\u00eb, vinte nga puna e afrikan\u00ebve t\u00eb skllav\u00ebruar. Kapitali i mbledhur nga skllav\u00ebria, q\u00eb nga duhani, pambuku dhe sheqeri, solli revolucionin industrial n\u00eb Man\u00e7ester dhe Lankash\u00ebr. Shum\u00eb prej bankave t\u00eb sotme, madje, e kan\u00eb pik\u00ebnisjen nga kapitali q\u00eb vun\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet skllav\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>Edhe kur tregtia nd\u00ebrkomb\u00ebtare e skllev\u00ebrve nisi t\u00eb binte, kapitalizmin per\u00ebndimor po e pasuronin parat\u00eb e p\u00ebrgjakura t\u00eb kolonizator\u00ebve. India kishte koh\u00eb q\u00eb sundohej nga Britania, fuqia kryesore e kapitalizmit n\u00eb bot\u00eb: si\u00e7 shpjegon \u201cHolokausti Viktorian\u201d i Mike Davis, n\u00eb Indi kan\u00eb vdekur rreth 35 milion\u00eb njer\u00ebz nga disa zi buke q\u00eb ishin krijuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb panevojshme, n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur India eksportonte me miliona ton\u00eb grur\u00eb n\u00eb Britani. Kjo ishte nj\u00eb lop\u00eb e majme p\u00ebr parat\u00eb e kapitalizmin dhe n\u00eb shekullin e 19-t\u00eb u b\u00eb burimi kryesor i t\u00eb ardhurave t\u00eb vendit. Per\u00ebndimi \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar mbi pasuri t\u00eb vjedhura e t\u00eb marra n\u00ebp\u00ebrmjet n\u00ebnshtrimit t\u00eb popujve, me nj\u00eb \u00e7mim shum\u00eb t\u00eb lart\u00eb njer\u00ebzor.<\/p>\n<p>Europa kapitaliste nisi t\u2019i importoj\u00eb vet\u00eb tmerret q\u00eb u kishte shkaktuar t\u00eb tjer\u00ebve, por vet\u00ebm n\u00eb shekullin e 20-t\u00eb. Depresioni i Madh \u00ebsht\u00eb kriza m\u00eb e r\u00ebnd\u00eb e kapitalizmit, e cila krijoi pak\u00ebnaq\u00ebsit\u00eb popullore q\u00eb \u00e7uan drejt fuqizimit t\u00eb nazist\u00ebve. N\u00eb vitet e para t\u00eb regjimit t\u00eb Hitlerit, bizneset e m\u00ebdha gjermane, t\u00eb cilat i druheshin fuqis\u00eb t\u00eb s\u00eb majt\u00ebs, b\u00ebn\u00eb kompromise t\u00eb ndyra me Nacional-Socialist\u00ebt dhe i pan\u00eb nazist\u00ebt si nj\u00eb arm\u00eb me t\u00eb cil\u00ebn do t\u00eb godisnin komunist\u00ebt dhe sindikalist\u00ebt nj\u00ebherazi. Bizneset gjermane u kishin dhuruar fonde nazist\u00ebve, si para se t\u00eb vinin n\u00eb pushtet, ashtu edhe m\u00eb pas, q\u00eb nga korporatat industriale si IG Farben dhe Krupp. Shum\u00eb biznese kan\u00eb p\u00ebrfituar nga puna skllav\u00ebruese e nazizmit dhe nga holokausti, si IBM, BMW, Deutsche Bank dhe Grupi Schaeffler.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb e mundur t\u00eb kesh besim me pasion te kapitalizmi e t\u2019i drejtohesh si i vetmi sistem q\u00eb funksionon, por jo pa pranuar hijet e err\u00ebta q\u00eb ka, si dhe rolin n\u00eb episodet m\u00eb vrastare t\u00eb historis\u00eb s\u00eb njer\u00ebzimit. Por ta shkel\u00ebsh me k\u00ebmb\u00eb iden\u00eb se ka dhe alternative t\u00eb tjera ve\u00e7 kapitalizmit, ide q\u00eb bazohen mbi t\u00eb tjera vlera e parime, kjo i sh\u00ebrben vet\u00ebm funksioneve politike.<\/p>\n<p>E majta radikale demokratike ka koh\u00eb q\u00eb e ka pranuar makthin e sistemeve totalitare si dhe ka reflektuar shum\u00eb p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn se si ndodhi. Por mbrojt\u00ebsit e pa-penduar t\u00eb kapitalizmit nuk e kan\u00eb shqyrtuar fare t\u00eb shkuar\u00ebn e vet. Ka politikan\u00eb dhe historian\u00eb t\u00eb respektuar q\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb mbrojn\u00eb kolonializmin, pavar\u00ebsisht tmerreve groteske. Nuk \u00ebsht\u00eb e drejt\u00eb q\u00eb socialist\u00ebt demokrat\u00eb t\u00eb shekullit t\u00eb 21-t\u00eb t\u00eb kund\u00ebrshtohen duke u sjell\u00eb si shembull dit\u00ebt e err\u00ebta t\u00eb sistemeve totalitare t\u00eb shekullin t\u00eb 20-t\u00eb.<\/p>\n<p>T\u00eb shpresosh n\u00eb krijimin e nj\u00eb bote ku mund t\u00eb ket\u00eb mjaftueshm\u00ebri materiale, t\u00eb \u00e7liruar nga shteti e q\u00eb bazohet n\u00eb bashk\u00ebpunim, nuk e b\u00ebn dik\u00eb vras\u00ebs totalitar. Edhe n\u00ebse nuk besoni se kjo mund t\u00eb ndodh\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb, kjo s\u2019do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb duhet t\u2019i dor\u00ebzohemi fondamentalizmit t\u00eb tregut, si p\u00ebr shembull  ndryshimet klimatike (t\u00eb shkaktuara nga nj\u00eb rend ekonomik q\u00eb nuk e ruan mjedisin) gj\u00eb q\u00eb do t\u00eb sjell\u00eb shkat\u00ebrrim n\u00eb planetin ton\u00eb. Nj\u00eb shoq\u00ebri e drejt\u00eb e demokratike po pret q\u00eb t\u00eb lind\u00eb, nj\u00eb shoq\u00ebri q\u00eb do t\u00eb ndahet nga t\u00eb gjitha sistemet e d\u00ebshtuara t\u00eb s\u00eb shkuar\u00ebs.<\/p>\n<p><b>*Opinionet e autor\u00ebve nuk paraqesin domosdoshm\u00ebrisht edhe opinionin e Prizren Post.<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mediat britanike po p\u00ebrndiqen nga nj\u00eb spekt\u00ebr i ri, nj\u00eb spekt\u00ebr me q\u00ebndrime negative ndaj kapitalizmit. Q\u00ebkur shkrimtarja dhe akademikja Ash Sarkar tha n\u00eb nj\u00eb TV komb\u00ebtar: \u201cJam komuniste, o idiot\u201d, e djathta u shtremb\u00ebrua me tmerr. Zelli me t\u00eb cilin iu qep\u00ebn opinionist\u00ebt komentit t\u00eb pap\u00ebrgatitur t\u00eb Sarkarit, p\u00ebr t\u00eb rihapur diskutimet mbi luft\u00ebn [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":42644,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[4564],"class_list":["post-42643","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinione","tag-owen-jones"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42643","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=42643"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42643\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/42644"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=42643"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=42643"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=42643"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}