{"id":64878,"date":"2022-08-11T14:42:58","date_gmt":"2022-08-11T12:42:58","guid":{"rendered":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/?p=64878"},"modified":"2022-08-11T14:42:58","modified_gmt":"2022-08-11T12:42:58","slug":"ekonomia-qarkore-hap-i-rendesishem-drejt-zhvillimit-te-qendrueshem-ne-vend","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/ekonomia-qarkore-hap-i-rendesishem-drejt-zhvillimit-te-qendrueshem-ne-vend\/","title":{"rendered":"Ekonomia qarkore, hap i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm drejt zhvillimit t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm n\u00eb vend"},"content":{"rendered":"<div id=\"attachment_61134\" style=\"width: 360px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-61134\" src=\"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/erling-haaland.png\" alt=\"\" width=\"350\" height=\"350\" class=\"size-full wp-image-61134\" srcset=\"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/erling-haaland.png 350w, https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/erling-haaland-300x300.png 300w, https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/erling-haaland-150x150.png 150w, https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/erling-haaland-100x100.png 100w\" sizes=\"auto, (max-width: 350px) 100vw, 350px\" \/><p id=\"caption-attachment-61134\" class=\"wp-caption-text\">Autor: EC MA NDRYSHE<\/p><\/div>\n<p>Ekonomia qarkore \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sistem q\u00eb ka fituar nj\u00eb popullaritet t\u00eb madh midis bizneseve dhe qeverive gjat\u00eb viteve t\u00eb fundit n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb term i ri edhe n\u00eb Kosov\u00eb, i cili po zbatohet m\u00eb shum\u00eb nga OJQ-t\u00eb, duke sh\u00ebrbyer k\u00ebshtu si nj\u00eb model ekonomik, q\u00eb siguron kreativitet, inovacion, gjeneron vende t\u00eb reja t\u00eb pun\u00ebs dhe siguron mbrojtje t\u00eb mjedisit.<\/p>\n<p>Ky sistem ekonomik ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me ofrimin e nj\u00eb alternative q\u00eb e kund\u00ebrshton p\u00ebr t\u00eb mir\u00eb ekonomin\u00eb lineare, e cila bazohet n\u00eb parimin Prodhim-Konsumim-Hedhje, duke e sh\u00ebndrruar at\u00eb n\u00eb nj\u00eb sistem ekonomik m\u00eb t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm ku fokusi \u00ebsht\u00eb n\u00eb dizajnimin e produkteve me nj\u00eb qasje rigjeneruese dhe rikthyese n\u00eb sistemin e prodhimit dhe konsumimit, me fokus n\u00eb parimin Prodhim-Konsumim-Rip\u00ebrdorim. <\/p>\n<p>Sistemi ekonomik linear q\u00eb daton prej qindra vitesh, nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb aq i q\u00ebndruesh\u00ebm p\u00ebrball\u00eb mbingarkes\u00ebs s\u00eb vazhdueshme e pak\u00ebsimit t\u00eb burimeve dhe po na orienton drejt degradimit t\u00eb mjedisit dhe ndikimit n\u00eb mir\u00ebqenien shoq\u00ebrore. Ne shohim pasojat e nj\u00eb modeli t\u00eb till\u00eb ekonomik dhe menaxhimit t\u00eb mbetjeve edhe n\u00eb Ballkan, si n\u00eb lumenjt\u00eb e ndotur me plastik\u00eb, fushat dhe pyjet e kthyera n\u00eb deponi ilegale, humbjet n\u00eb biodiversitetit, ndotjen e ajrit, etj.<\/p>\n<p>Andaj sistemi ekonomik qarkor nd\u00ebrtohet nga shtat\u00eb shtylla t\u00eb bazuara n\u00eb q\u00ebndrueshm\u00ebri, paan\u00ebsi dhe transparenc\u00eb ku sipas saj; materialet duhet t\u00eb qarkullohen me vler\u00eb t\u00eb lart\u00eb e t\u00eb vazhdueshme, energjia duhet t\u00eb bazohet n\u00eb burime t\u00eb rip\u00ebrtrishme, duhet t\u00eb mb\u00ebshtetet dhe p\u00ebrmir\u00ebsohet situata me biodiversitetin, duhet t\u00eb ruhen shoq\u00ebria dhe kultura, duhet t\u00eb ruhet sh\u00ebndeti dhe mir\u00ebqenia e njer\u00ebzve dhe specieve tjera, t\u00eb vazhdoj shtimi i vlerave shoq\u00ebrore dhe q\u00eb burimet ujore t\u00eb menaxhohen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme. <\/p>\n<p>Sipas Raportit t\u00eb Hendekut t\u00eb Qarkullimit (Circularity Gap Report) t\u00eb vitit 2021, ekonomia globale \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm 8.6 % qarkulluese dhe vendos nj\u00eb objektiv ambicioz p\u00ebr t&#8217;u b\u00ebr\u00eb rreth 17 % deri n\u00eb vitin 2030, duke synuar sektor\u00ebt me potencial t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr ndryshim. (<a href=\"https:\/\/bit.ly\/3JIKEvc\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/bit.ly\/3JIKEvc<\/a>).<\/p>\n<p>Pavar\u00ebsisht k\u00ebsaj, vendi jon\u00eb akoma \u00ebsht\u00eb duke punuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt, ku sipas nj\u00eb hulumtim t\u00eb realizuar n\u00eb vitin 2019 nga KosovaLive vihet n\u00eb pah mungesa e njohurive t\u00eb qytetar\u00ebve mbi termin \u201cEkonomi Qarkore\u201d, ku 60% e t\u00eb anketuarve nuk kishin d\u00ebgjuar m\u00eb par\u00eb p\u00ebr termin \u201cEkonomi Qarkore\u201d. (<a href=\"https:\/\/bit.ly\/3zY6rvR\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/bit.ly\/3zY6rvR<\/a>).<\/p>\n<p>Vet\u00ebdij\u00ebsimi i qytetar\u00ebve \u00ebsht\u00eb p\u00ebrs\u00ebri problemi m\u00eb i vog\u00ebl duke analizuar sistemin ekonomik n\u00eb vend. Th\u00ebn\u00eb kjo pasiq\u00eb n\u00eb shum\u00eb hulumtime q\u00eb EC ka realizuar me qytetar\u00ebt e Prizrenit thuhet se ata jan\u00eb t\u00eb informuar me problemet mjedisore, por ekonomia e dob\u00ebt dhe mungesa e nj\u00eb sistemi t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm po e b\u00ebn\u00eb m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb q\u00eb p\u00ebr ta t\u00eb jen\u00eb prioritet \u00e7\u00ebshtjet lidhur me mjedis.<\/p>\n<p>N\u00eb Kosov\u00eb ka mungesa t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb klasifikimit t\u00eb mbeturinave dhe t\u00eb riciklimit t\u00eb tyre, plastika sidomos \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga problematikat kryesore, ku sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb Dogan\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs, p\u00ebr 3 vitet e fundit jan\u00eb importuar afro 366 milion\u00eb kilogram\u00eb t\u00eb produkteve t\u00eb plastik\u00ebs, t\u00eb cilat kan\u00eb kushtuar rreth 662 milion\u00eb euro. Sipas k\u00ebtyre t\u00eb dh\u00ebnave nga Dogana e Kosov\u00ebs n\u00eb tri vitet e fundit jan\u00eb eksportuar mbi 63 milion\u00eb kilogram\u00eb produkte nga plastika.  (<a href=\"https:\/\/bit.ly\/3OZxlaM\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/bit.ly\/3OZxlaM<\/a>).<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb pasur nj\u00eb ekonomi qarkore, ne kemi nevoj\u00eb p\u00ebr menaxhim modern t\u00eb mbetjeve (ndarja e letr\u00ebs, metaleve, plastik\u00ebs, qelqit dhe mbetjeve biologjike). Sa i p\u00ebrket riciklimit, n\u00eb nj\u00eb hulumtim thuhet se qytetar\u00ebt gjerman jan\u00eb nj\u00eb nga pes\u00eb prodhuesit kryesor t\u00eb mbeturinave sht\u00ebpiake, por ata n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb edhe  riciklojn\u00eb deri n\u00eb 49.5% t\u00eb produkteve q\u00eb p\u00ebrdorin, duke u renditur k\u00ebshtu pas tyre edhe qytetar\u00ebt slloven\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt riciklojn\u00eb deri n\u00eb 42.5% t\u00eb produkteve q\u00eb p\u00ebrdorin. (<a href=\"https:\/\/bit.ly\/3SzoEXT\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/bit.ly\/3SzoEXT<\/a>).<\/p>\n<p>Sh\u00ebrbime apo investime t\u00eb tilla t\u00eb riciklimit n\u00eb vend ne kemi shum\u00eb pak, si p.sh n\u00eb Parkun e Biznesit n\u00eb Drenas, gjendet kompania \u201cPlastika\u201d, e para n\u00eb Kosov\u00eb q\u00eb b\u00ebn\u00eb riciklimin e mbeturinave t\u00eb folis\u00eb dhe plastik\u00ebs si l\u00ebnd\u00eb t\u00eb par\u00eb p\u00ebr prodhimin e folis\u00eb p\u00ebr nd\u00ebrtimtari.<\/p>\n<p>P\u00ebr k\u00ebt\u00eb pjes\u00eb n\u00eb nj\u00eb form\u00eb pak m\u00eb ndryshe po punon edhe Ministria e Mjedisit, Planifikimit Hap\u00ebsinor dhe Infrastruktur\u00ebs (MMPHI), ku sipas z\u00ebvend\u00ebsministres Linda \u00c7avdarbasha, p\u00ebr reduktimin e qeseve t\u00eb plastik\u00ebs nj\u00ebp\u00ebrdorim\u00ebshe kjo ministri ka formuar nj\u00eb grup punues ku jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshira t\u00eb gjitha pal\u00ebt e interesit dhe gjat\u00eb k\u00ebtij viti do t\u00eb p\u00ebrfundoj\u00eb i gjith\u00eb procesi, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb fillohet me implementim nga viti 2023. Poashtu ajo theksoi q\u00eb qeset e plastik\u00ebs do t\u00eb b\u00ebhen me pages\u00eb (\u00e7mim ky i cili do t\u00eb p\u00ebrcaktohet nga hulumtimi q\u00eb po realizohet ). P\u00ebrpos iniciativ\u00ebs p\u00ebr reduktimin e qeseve t\u00eb plastik\u00ebs, MMPHI n\u00eb bashk\u00ebpunim me GIZ po punon poashtu edhe rreth projektit t\u00eb Deposit Refund System (Sistemit t\u00eb Kthimit t\u00eb Depozitave) n\u00eb t\u00eb cilin do t\u00eb p\u00ebrfshihet riciklimi i tri kategorive t\u00eb mbeturinave: shishet e qelqit, shishet e plastik\u00ebs dhe kana\u00e7et.<\/p>\n<p>Sa i p\u00ebrket k\u00ebsaj \u00e7\u00ebshtje vlen t\u00eb theksohet q\u00eb \u00ebsht\u00eb me shum\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb promovohet dhe t\u00eb investohet sa m\u00eb shum\u00eb n\u00eb zbatim t\u00eb hierarkis\u00eb s\u00eb mbeturinave, kjo si nj\u00eb mjet q\u00eb n\u00eb shum\u00eb vende p\u00ebrdoret n\u00eb vler\u00ebsimin e proceseve q\u00eb mbrojn\u00eb mjedisin krahas konsumit t\u00eb burimeve dhe energjis\u00eb nga veprimet m\u00eb t\u00eb favorshme n\u00eb ato m\u00eb pak t\u00eb favorshme tek qytetar\u00ebt.<\/p>\n<p>Po ashtu, edhe investimet n\u00eb panelet solare si energji e rip\u00ebrt\u00ebrishme jan\u00eb me shum\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi, pasiq\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb aktualisht vet\u00ebm 5% e energjis\u00eb elektrike prodhohet nga burime t\u00eb rip\u00ebrt\u00ebrishme, nd\u00ebrsa 95 % nga termocentralet me qymyr e linjit, q\u00eb konsiderohen si ndot\u00ebs t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb mjedisit. Kosova ka shum\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb pashfryt\u00ebzuara p\u00ebr prodhimin e energjis\u00eb posa\u00e7\u00ebrisht nga dielli dhe era, por ende esht\u00eb larg p\u00ebrmbushjes s\u00eb synimeve p\u00ebr prodhimin e energjis\u00eb s\u00eb past\u00ebr. <\/p>\n<p>Sa i p\u00ebrket k\u00ebsaj pjese, qeveria n\u00eb fillim t\u00eb vitit i ka hapur rrug\u00eb projektit \u201cSolar Kosova\u201d, investim ky q\u00eb sipas deklarat\u00ebs s\u00eb kryeministrit Albin Kurti, do t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb nga termocentralet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha diellore n\u00eb Evrop\u00eb, e q\u00eb sistemit t\u00eb ngrohjes s\u00eb Prishtin\u00ebs do t\u2019i shtoj\u00eb rreth 70 MW kapacitet, duke lidhur k\u00ebshtu lagjet e reja me sistemin q\u00eb synon shp\u00ebrndarjen e nxeht\u00ebsis\u00eb nga sistemi termik diellor n\u00eb rrjetin e ngrohjes qendrore ku do t\u00eb kyqen 12 mij\u00eb familje ose 60 mij\u00eb njer\u00ebz. Ky projekt, mes tjerash, p\u00ebrfshin\u00eb nd\u00ebrtimin e kolektor\u00ebve diellor\u00eb prej p\u00ebraf\u00ebrsisht 69.000 m2. (<a href=\"https:\/\/bit.ly\/3Q66Z8r\" rel=\"noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/bit.ly\/3Q66Z8r<\/a>).<\/p>\n<p>Investime t\u00eb tilla p\u00ebrveq parandalimit t\u00eb problemeve mjedisore, po ndikojn\u00eb pozitivisht edhe n\u00eb ekonomin\u00eb n\u00eb vend, andaj rekomandohet q\u00eb t\u00eb shtohen n\u00eb num\u00ebr, por paraprakisht duhet t\u00eb prihen nga vler\u00ebsimet mjedisore dhe t\u00eb realizohen sipas standardeve t\u00eb p\u00ebrcaktuara, pasiq\u00eb jo \u00e7do her\u00eb investime t\u00eb tilla jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatshme dhe mund t\u00eb ken\u00eb efekte negative.<\/p>\n<p>Po ashtu, ekziston edhe nevoja p\u00ebr p\u00ebrmir\u00ebsime n\u00eb kuadrin aktual ligjor n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb rris\u00eb aft\u00ebsin\u00eb e vendit p\u00ebr t\u00eb shfryt\u00ebzuar m\u00eb mir\u00eb burimet e tij dhe ciklin jet\u00ebsor t\u00eb materialeve, produkteve dhe sh\u00ebrbimeve. Trajtimi i ekonomis\u00eb qarkore vet\u00ebm p\u00ebrmes \u00e7\u00ebshtjeve t\u00eb menaxhimit t\u00eb mbeturinave tregon se koncepti i saj \u00ebsht\u00eb ende n\u00eb faza t\u00eb hershme. <\/p>\n<p>N\u00eb t\u00eb njejt\u00ebn koh\u00eb rekomandohet q\u00eb edhe bizneset vendore t\u00eb marrin shembuj nga raste t\u00eb ngjashme n\u00eb vendet e BE-s\u00eb, p\u00ebr t\u00eb filluar sa m\u00eb shpejt\u00eb transformimin e procesit t\u00eb tyre t\u00eb prodhimit, p\u00ebr t\u00eb shkuar k\u00ebshtu sa m\u00eb shpejt\u00eb drejt zhvillimit t\u00eb ekonomis\u00eb qarkore n\u00eb vend.<\/p>\n<p><strong>*Opinionet e autor\u00ebve nuk paraqesin domosdoshm\u00ebrisht edhe opinionin e Prizren Post.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ekonomia qarkore \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sistem q\u00eb ka fituar nj\u00eb popullaritet t\u00eb madh midis bizneseve dhe qeverive gjat\u00eb viteve t\u00eb fundit n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb term i ri edhe n\u00eb Kosov\u00eb, i cili po zbatohet m\u00eb shum\u00eb nga OJQ-t\u00eb, duke sh\u00ebrbyer k\u00ebshtu si nj\u00eb model ekonomik, q\u00eb siguron kreativitet, inovacion, gjeneron vende t\u00eb reja [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":61134,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[2097],"class_list":["post-64878","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinione","tag-ec-ma-ndryshe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64878","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=64878"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64878\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":64879,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64878\/revisions\/64879"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/61134"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=64878"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=64878"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=64878"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}