{"id":65078,"date":"2022-09-09T17:02:47","date_gmt":"2022-09-09T15:02:47","guid":{"rendered":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/?p=65078"},"modified":"2022-09-09T17:02:47","modified_gmt":"2022-09-09T15:02:47","slug":"a-mund-te-shpjegoje-menopauza-pse-semundja-e-alzheimerit-eshte-me-e-zakonshme-tek-grate","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/a-mund-te-shpjegoje-menopauza-pse-semundja-e-alzheimerit-eshte-me-e-zakonshme-tek-grate\/","title":{"rendered":"A mund t\u00eb shpjegoj\u00eb menopauza pse s\u00ebmundja e Alzheimerit \u00ebsht\u00eb m\u00eb e zakonshme tek grat\u00eb?"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/neurologist.webp\" alt=\"\" width=\"100%\" height=\"\" class=\"alignnone size-full wp-image-65079\" srcset=\"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/neurologist.webp 900w, https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/neurologist-300x169.webp 300w, https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/neurologist-768x432.webp 768w\" sizes=\"(max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/p>\n<p><strong>K\u00ebtu do informoheni se si truri ndryshon me menopauz\u00ebn dhe si mund t\u00eb zvog\u00ebloni rrezikun e Alzheimerit.<\/strong><\/p>\n<p>Menopauza \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb e natyrshme e plakjes p\u00ebr rreth gjysm\u00ebn e popullsis\u00eb. Ajo sh\u00ebnon fundin e fertilitetit, pasi vezoret gradualisht reduktojn\u00eb prodhimin e hormoneve seksuale dhe periodat mujore pushojn\u00eb. Por menopauza \u00ebsht\u00eb gjithashtu nj\u00eb fokus p\u00ebr studiuesit q\u00eb po p\u00ebrpiqen t\u00eb zbulojn\u00eb nj\u00eb nga misteret e vazhdueshme t\u00eb mjek\u00ebsis\u00eb: Pse ndodh q\u00eb pothuajse dy t\u00eb tretat e njer\u00ebzve me s\u00ebmundjen Alzheimer jan\u00eb gra?<\/p>\n<p>S\u00ebmundja e Alzheimerit \u00ebsht\u00eb lloji m\u00eb i zakonsh\u00ebm i demenc\u00ebs &#8211; q\u00eb \u00ebsht\u00eb humbja progresive e kujtes\u00ebs dhe funksioneve t\u00eb tjera t\u00eb trurit.<br \/>\nSimptomat e Alzheimerit mund t\u00eb nd\u00ebrhyjn\u00eb n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrditshme dhe p\u00ebrfshijn\u00eb humbje t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur t\u00eb kujtes\u00ebs, v\u00ebshtir\u00ebsi n\u00eb biseda dhe shpesh marrjen e vendimeve t\u00eb dob\u00ebta.<\/p>\n<p>Shkenc\u00ebtar\u00ebt nuk e din\u00eb ende plot\u00ebsisht se \u00e7far\u00eb e shkakton s\u00ebmundjen e Alzheimerit, por ata kan\u00eb zbuluar se nj\u00eb kombinim i faktor\u00ebve t\u00eb ndrysh\u00ebm, nga biologjik\u00ebt tek m\u00ebnyra e jetes\u00ebs, mund t\u00eb rris\u00eb rrezikun p\u00ebr ta zhvilluar at\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cNe e dim\u00eb p\u00ebr dekada se pasi t\u00eb jemi rritur, thjesht t\u00eb qenit grua \u00ebsht\u00eb faktori kryesor i rrezikut p\u00ebr s\u00ebmundjen e Alzheimerit\u201d, thot\u00eb Lisa Mosconi, PhD, nj\u00eb profesoresh\u00eb e asociuar e neuroshkenc\u00ebs n\u00eb neurologji dhe radiologji n\u00eb Weill Cornell Medicine. Dikur shkenc\u00ebtar\u00ebt mendonin se kjo ishte p\u00ebr shkak se grat\u00eb kan\u00eb tendenc\u00eb t\u00eb jetojn\u00eb m\u00eb gjat\u00eb se burrat, por tani hormonet besohet se luajn\u00eb nj\u00eb rol t\u00eb madh, tha Mosconi. &#8220;Hulumtimi yn\u00eb tregon p\u00ebr menopauz\u00ebn si nj\u00eb faktor aktivizues.&#8221;<\/p>\n<p><strong>Menopauza si nj\u00eb faktor i mundsh\u00ebm rreziku p\u00ebr s\u00ebmundjen e Alzheimerit<\/strong><\/p>\n<p>Tranzicioni i menopauz\u00ebs, ose perimenopauza, shpesh fillon rreth mosh\u00ebs 45-55 vje\u00e7 dhe mund t\u00eb zgjas\u00eb deri n\u00eb 7-14 vjet. Gjat\u00eb k\u00ebsaj kohe, vezoret gradualisht prodhojn\u00eb m\u00eb pak hormone seksuale, si estrogjeni dhe progesteroni. K\u00ebto jan\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtat hormone q\u00eb rriten dhe bien gjat\u00eb nj\u00eb cikli tipik menstrual. Sapo femrat arrijn\u00eb menopauz\u00ebn, rreth nj\u00eb vit pas menstruacioneve t\u00eb fundit, vezoret ndalojn\u00eb s\u00eb punuari.<\/p>\n<p>Por nd\u00ebrsa vezoret ndryshojn\u00eb gjat\u00eb dhe pas tranzicionit t\u00eb menopauz\u00ebs, truri gjithashtu ndryshon.<\/p>\n<p>\u201cShum\u00eb nga simptomat e menopauz\u00ebs \u2013 ndezjet e nxehta (rritja e temperatur\u00ebs s\u00eb trupit), djersitja gjat\u00eb nat\u00ebs, ankthi, depresioni, pagjum\u00ebsia, mjegulla e trurit, mungesa e kujtes\u00ebs \u2013 nuk fillojn\u00eb n\u00eb vezoret, ato fillojn\u00eb n\u00eb tru\u201d, thot\u00eb Mosconi.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, studiuesit nuk e din\u00eb n\u00ebse simptomat e menopauz\u00ebs mund t\u00eb p\u00ebrdoren p\u00ebr t\u00eb parashikuar s\u00ebmundjen e Alzheimerit m\u00eb von\u00eb n\u00eb jet\u00eb, thot\u00eb Mosconi.<\/p>\n<p>Ajo q\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt din\u00eb \u00ebsht\u00eb se nivelet natyrale t\u00eb estrogjenit dhe progesteronit mund t\u00eb ndihmojn\u00eb n\u00eb mbrojtjen e trurit. Ekzistojn\u00eb proteina specifike n\u00eb trurin tuaj q\u00eb nd\u00ebrveprojn\u00eb me k\u00ebto hormone, truri juaj gjithashtu prodhon estrogjenin dhe progesteronin e vet \u2013 jo aq sa prodhojn\u00eb vezoret. R\u00ebnia e hormoneve seksuale n\u00eb tranzicionin e menopauz\u00ebs mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb ndryshime n\u00eb trurit.<\/p>\n<p><strong>Estrogjeni dhe truri<\/strong><\/p>\n<p>Nga hormonet seksuale, estrogjeni mund t\u00eb luaj\u00eb nj\u00eb rol m\u00eb t\u00eb madh n\u00eb mbrojtjen e trurit t\u00eb femr\u00ebs kund\u00ebr demenc\u00ebs. P\u00ebr shembull, proteinat e lidhura me estrogjenin n\u00eb tru ndodhen n\u00eb rajone q\u00eb p\u00ebrfshijn\u00eb m\u00ebsimin dhe kujtes\u00ebn, t\u00eb tilla si korteksi paraballor, hipokampusi dhe amigdala.<\/p>\n<p>\u201cEstrogjeni n\u00eb ve\u00e7anti ose m\u00eb konkretisht estradioli (nj\u00eb lloj estrogjeni), \u00ebsht\u00eb \u2018rregullatori kryesor\u2019 i trurit t\u00eb femr\u00ebs\u201d, thot\u00eb Mosconi. &#8220;Ai rregullon nivelet e energjis\u00eb s\u00eb trurit, mb\u00ebshtet imunitetin dhe promovon rritjen dhe komunikimin qelizor.&#8221;<\/p>\n<p><strong>Menopauza e hershme dhe rreziku p\u00ebr s\u00ebmundjen e Alzheimerit<\/strong><\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa mosha mesatare e tranzicionit n\u00eb menopauz\u00eb \u00ebsht\u00eb 51 vje\u00e7, humbja e estrogjeneve nga vezoret mund t\u00eb ndodh\u00eb m\u00eb her\u00ebt. Disa njer\u00ebz mund t\u00eb fillojn\u00eb perimenopauz\u00ebn n\u00eb fillimet e tyre deri n\u00eb mesin e t\u00eb 40-tave, qoft\u00eb natyrsh\u00ebm apo edhe para kohe nga nj\u00eb operacion.<\/p>\n<p>Nj\u00eb operacion p\u00ebr t\u00eb hequr mitr\u00ebn ose vezoret p\u00ebr arsye mjek\u00ebsore mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb menopauz\u00eb kirurgjikale, e cila fillon menj\u00ebher\u00eb, ndryshe nga tranzicioni natyror i menopauz\u00ebs, q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb r\u00ebnie graduale e hormoneve. Disa studime kan\u00eb gjetur se grat\u00eb me menopauz\u00eb t\u00eb hershme nga nj\u00eb operacion kan\u00eb nj\u00eb rreziku i shtuar i demenc\u00ebs.<\/p>\n<p>Kjo ka t\u00eb ngjar\u00eb sepse me menopauz\u00ebn kirurgjikale, humbja e estrogjenit ndodh shum\u00eb m\u00eb her\u00ebt n\u00eb jet\u00eb dhe ju kaloni m\u00eb shum\u00eb vite pa efektet e tij mbrojt\u00ebse n\u00eb tru.<\/p>\n<p><strong>Dallimet seksuale me s\u00ebmundjen e Alzheimerit<\/strong><\/p>\n<p>E gjith\u00eb kjo ngre nj\u00eb pyetje tjet\u00ebr: Po meshkujt? N\u00eb fund t\u00eb fundit, meshkujt prodhojn\u00eb gjithashtu estrogjen, megjith\u00ebse n\u00eb sasi shum\u00eb m\u00eb t\u00eb vogla se femrat.<\/p>\n<p>P\u00ebr meshkujt dhe femrat, estrogjeni \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrfshir\u00eb me sh\u00ebndetin e kockave, prodhimin e qelizave, fertilitetin dhe funksionet e m\u00ebl\u00e7is\u00eb dhe trurit. Por meshkujt nuk p\u00ebrjetojn\u00eb nj\u00eb r\u00ebnie t\u00eb madhe t\u00eb estrogjenit.<\/p>\n<p><strong>Si t\u00eb zvog\u00ebloni rrezikun e s\u00ebmundjes s\u00eb Alzheimerit<\/strong><\/p>\n<p>Nuk ka ende nj\u00eb kur\u00eb p\u00ebr s\u00ebmundjen e Alzheimerit dhe as ndonj\u00eb strategji t\u00eb njohur p\u00ebr parandalimin e k\u00ebtij lloji t\u00eb demenc\u00ebs. Ekspert\u00ebt pranojn\u00eb se kalimi n\u00eb menopauz\u00eb rrit rrezikun e presionit t\u00eb lart\u00eb t\u00eb gjakut, s\u00ebmundjeve t\u00eb zemr\u00ebs, diabetit dhe vulnerabilitetit m\u00eb t\u00eb madh ndaj l\u00ebndimeve t\u00eb kok\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebt jan\u00eb t\u00eb gjith\u00eb faktor\u00eb rreziku t\u00eb s\u00ebmundjes s\u00eb Alzheimerit.<\/p>\n<p>Ata rekomandojn\u00eb q\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb jetese e sh\u00ebndetshme mund t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb uljen e rrezikut t\u00eb zhvillimit t\u00eb Alzheimerit.<br \/>\nKjo p\u00ebrfshin:<br \/>\nT\u00eb ushqyerit sh\u00ebndetsh\u00ebm,<br \/>\nUshtrimet e rregullta,<br \/>\nGjumi i mjaftuesh\u00ebm,<br \/>\nUlja e stresit,<br \/>\nEvitimi i ambienteve toksike,<br \/>\nMbajtja e lidhjeve sociale,<br \/>\nQ\u00ebndrimi mental aktiv dhe<br \/>\nKontrollat e sh\u00ebndetit t\u00eb b\u00ebhen n\u00eb koh\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>K\u00ebtu do informoheni se si truri ndryshon me menopauz\u00ebn dhe si mund t\u00eb zvog\u00ebloni rrezikun e Alzheimerit. Menopauza \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb e natyrshme e plakjes p\u00ebr rreth gjysm\u00ebn e popullsis\u00eb. Ajo sh\u00ebnon fundin e fertilitetit, pasi vezoret gradualisht reduktojn\u00eb prodhimin e hormoneve seksuale dhe periodat mujore pushojn\u00eb. Por menopauza \u00ebsht\u00eb gjithashtu nj\u00eb fokus p\u00ebr studiuesit [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":65079,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[6093,6094],"class_list":["post-65078","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-shendetesi","tag-alzheimeri","tag-menopauza"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65078","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=65078"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65078\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":65093,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/65078\/revisions\/65093"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/65079"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=65078"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=65078"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=65078"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}