{"id":6993,"date":"2014-05-20T08:40:51","date_gmt":"2014-05-20T06:40:51","guid":{"rendered":"http:\/\/prizrenpost.com\/al\/?p=6993"},"modified":"2021-02-23T12:00:08","modified_gmt":"2021-02-23T11:00:08","slug":"kater-perandori-ku-dielli-nuk-perendon-kurre","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/kater-perandori-ku-dielli-nuk-perendon-kurre\/","title":{"rendered":"Kat\u00ebr perandori ku dielli nuk per\u00ebndon kurr\u00eb"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/prizren-post-logo-lajme.png\" alt=\"\" width=\"100%\" height=\"\" class=\"alignleft size-full wp-image-55903\" srcset=\"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/prizren-post-logo-lajme.png 1000w, https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/prizren-post-logo-lajme-300x150.png 300w, https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/prizren-post-logo-lajme-768x384.png 768w\" sizes=\"(max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><\/p>\n<p><strong>N\u00eb vitin 1914, t\u00eb thoje Europ\u00eb kishe th\u00ebn\u00eb Bot\u00eb, duke par\u00eb shtrirjen e perandorive t\u00eb Kontinentit t\u00eb Vjet\u00ebr. N\u00eb 2014-\u00ebn, duket sikur bota mund t\u00eb b\u00ebj\u00eb edhe pa Europ\u00ebn. Por edhe disa europian\u00eb duket se jan\u00eb t\u00eb gatsh\u00ebm t\u00eb b\u00ebjn\u00eb pa t\u00eb, duke u mbyllur n\u00eb hap\u00ebsira t\u00eb ngushta, n\u00eb dukje t\u00eb sigurta. Jo, historia q\u00eb nisi n\u00eb Sarajev\u00eb nuk ka mbaruar.<\/strong><\/p>\n<p>LUCIO CARACCIOLO*<\/p>\n<p>\u00c7do histori fillon n\u00eb fund. Asnj\u00ebra nuk p\u00ebrfundon asnj\u00ebher\u00eb, sepse gjithmon\u00eb jemi t\u00eb gatsh\u00ebm ta rishkruajm\u00eb. Dhe gjithmon\u00eb ndryshe, sipas k\u00ebndv\u00ebshtrimit, kontekstit, shijeve, obsesioneve t\u00eb gjith\u00ebsecilit. Nuk ka asgj\u00eb m\u00eb t\u00eb kot\u00eb se sa t\u00eb provosh t\u00eb diktosh versionin p\u00ebrfundimtar. E tashmja e rimodulon vazhdimisht t\u00eb kaluar\u00ebn. \u201cFaktet e past\u00ebr\u201d, \u201cngjarjet ashtu si kan\u00eb ndodhur realisht\u201d, jan\u00eb produkte dhe riprodukte t\u00eb asaj fabrike dhe cikli t\u00eb vazhduesh\u00ebm q\u00eb \u00ebsht\u00eb historiografia. Ose propaganda e veshur si shkenc\u00eb.<\/p>\n<p>Sic thoshte: \u201cE.H.Carr: \u201cHistoriani m\u00eb i mir\u00eb \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb zot\u00ebron paragjykimin m\u00eb t\u00eb mir\u00eb \u2013 jo historiani inekzistent pa paragjykime\u201d. Historia mbetet l\u00ebnd\u00eb e gjall\u00eb, nj\u00eb instrument pushteti shum\u00eb aktual. P\u00ebr iden\u00eb q\u00eb kemi p\u00ebr historin\u00eb luftojm\u00eb nj\u00ebsoj si p\u00ebr territorin ton\u00eb. K\u00ebshtu edhe doktrina aktuale strategjike amerikane lart\u00ebson konkurrenc\u00ebn p\u00ebr rr\u00ebfimin: konfliktet nuk fitohen n\u00eb fush\u00ebbetej\u00eb, por n\u00eb sfer\u00ebn jomateriale t\u00eb rr\u00ebfimit. Hegjemon \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb imponon versionin e tij t\u00eb fakteve. N\u00eb pritje q\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt ta p\u00ebrmbysin. Fundi i historis\u00eb mund t\u00eb pres\u00eb.<\/p>\n<p>T\u00eb rigjykosh sot luft\u00ebn e par\u00eb bot\u00ebrore, katastrofa q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb filles\u00eb t\u00eb epok\u00ebs son\u00eb, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb operacion jasht\u00ebzakonisht shum\u00eb strategjik. \u201cNjer\u00ebzit e 1914-\u00ebs jan\u00eb bashk\u00ebkoh\u00ebsit tan\u00eb\u201d, konkludon historiani Christopher Clark n\u00eb librin e tij \u201cSomnambul\u201d, duke reflektuar p\u00ebr rrjedh\u00ebn q\u00eb mor\u00ebn ngjarjet pas atyre plumbave te pistolet\u00ebs n\u00eb Sarajev\u00eb, dhe q\u00eb \u00e7uan n\u00eb vet\u00ebvrasjen aspak t\u00eb pashmangshme t\u00eb Europ\u00ebs. Q\u00eb u shenjua prej shembjes s\u00eb nj\u00ebkoh\u00ebshme t\u00eb kat\u00ebr perandorive t\u00eb m\u00ebdha: turko-otomane, ruse, austro-hungareze dhe gjermane\u2026<\/p>\n<p>Po ta shoh\u00ebsh me kujdes, shum\u00eb prej loj\u00ebrave gjeopolitike q\u00eb po ndodhin aktualisht mund t\u00eb konfigurohen si luft\u00ebra (t\u00eb ftohta apo t\u00eb nxehta) p\u00ebr vazhdim\u00ebsin\u00eb e hegjemonis\u00eb n\u00eb territoret q\u00eb iu mor\u00ebn kat\u00ebr perandorive t\u00eb m\u00ebdha. Dy konflikte bot\u00ebror\u00eb dhe nj\u00eb luft\u00eb e ftoht\u00eb nuk i kan\u00eb zgjidhur ato nyje. N\u00eb vitin 1918, ashtu si n\u00eb 1945 dhe 1991, fundi i nj\u00eb lufte u shpall si fundi i t\u00eb gjith\u00eb luft\u00ebrave. Por formula magjike p\u00ebr qeverisjen e hap\u00ebsirave t\u00eb m\u00ebdha \u00ebsht\u00eb n\u00eb pritje t\u00eb shpik\u00ebsit t\u00eb saj. Ndoshta prej k\u00ebtij zhg\u00ebnjimi t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur, ndoshta prej prirjes nostalgjike q\u00eb karakterizon \u00e7do periudh\u00eb krizash, por kurr\u00eb m\u00eb par\u00eb, ashtu si sot, kat\u00ebr perandorit\u00eb e shpallura si t\u00eb vdekura nuk jan\u00eb kthyer n\u00eb mod\u00eb.<\/p>\n<p>Turqia e sulltanit Erdogan g\u00eblon me neo-otomanin\u00eb. E p\u00ebrzier\u00eb me prirjet panturanike dhe panislamike, ideologjia perandorako-kalifale autorizon udh\u00ebheq\u00ebsin turk q\u00eb t\u2019i pag\u00ebzoj\u00eb si sht\u00ebpin\u00eb e tij hap\u00ebsirat mes Adriatikut dhe Turkestanit lindor (Xinjiang). Pasi Ataturku kishte themeluar shtetin komb\u00ebtar turk mbi rr\u00ebnojat e \u201ct\u00eb s\u00ebmurit t\u00eb madh t\u00eb Europ\u00ebs\u201d, dhe mbi epopen\u00eb e Galipolit (1915), sot islamisti Erdogan shpallet mbrojt\u00ebs i Port\u00ebs s\u00eb Lart\u00eb, edhe n\u00eb faljen q\u00eb u k\u00ebrkon armen\u00ebve, viktima t\u00eb d\u00ebbimeve dhe masakrave t\u00eb kryera nj\u00ebqind vjet m\u00eb par\u00eb nga trupat e sulltanit. \u201cIncidentet e Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore jan\u00eb dhimbja jon\u00eb e p\u00ebrbashk\u00ebt\u201d. Rezultatet e diskutuesh\u00ebm t\u00eb ekspozimit t\u00eb tepruar neo-otoman, sidomos n\u00eb fush\u00ebn arabe nuk duket se e kan\u00eb prekur n\u00eb vendin e tij, ku kryeministri shtr\u00ebngon vidhat e nj\u00eb sistemi personalist dhe t\u00eb centralizuar.<\/p>\n<p>Rusia e car Putinit rikthen t\u00eb kaluar\u00ebn imperiale: pas harres\u00ebs p\u00ebrbuz\u00ebze sovjetike p\u00ebr epopen\u00eb e 1914-1918, n\u00eb 1 gusht 2013 Kremlini p\u00ebrkujtoi p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb p\u00ebrvjetorin e saj, dhe ka nxitur m\u00eb n\u00eb fund ngritjen e nj\u00eb monumenti p\u00ebr \u201c15 milion\u00eb luft\u00ebtar\u00ebt p\u00ebr mbrojtjen e atdheut\u201d. Ajo Rusi imperiale, e udh\u00ebhequr nga \u201ci men\u00e7uri dhe i madhi\u201d Nikolla II me siguri do t\u00eb kishte fituar, n\u00ebse komunist\u00ebt nuk do t\u00eb kishin p\u00ebrmbysur carin. E n\u00ebse Putini refuzon t\u00eb reshtohet n\u00eb radh\u00ebt e t\u00eb humburve t\u00eb luft\u00ebs s\u00eb ftoht\u00eb, aty ku do ta vendos\u00eb Obama, kjo ndodh sepse kujton perandorin\u00eb e Romanov\u00ebve dhe jo regjimin e uzurpator\u00ebve bolshevik\u00eb. Bashkimi Sovjetik \u00ebsht\u00eb p\u00ebr Putinin ai q\u00eb fashizmi ishte p\u00ebr Benedetto Croce: nj\u00eb pushtim i hyksos-\u00ebve. Kllapa q\u00eb duhen hequr.<\/p>\n<p>Sa p\u00ebr austro-hungarin\u00eb, legjenda e saj \u00ebsht\u00eb e ngulitur n\u00eb vet\u00eb zhdukjen e saj. N\u00eb transformimin, nga nj\u00eb fortes\u00eb e Europ\u00ebs kontinentale, n\u00eb nj\u00eb model progresist t\u00eb bashk\u00ebjetes\u00ebs shum\u00ebetnike. E gjith\u00eb MittelEuropa e sotme flet p\u00ebr k\u00ebt\u00eb. Edhe Italia ish-habsburgase. Nuk kishte nevoj\u00eb t\u00eb rizbulohej Joseph Rothi, me Marshin e Radetskyt p\u00ebr t\u00eb ringjallur legjend\u00ebn e felix Austria, shum\u00ebetnike, e qet\u00eb, paq\u00ebsore.<\/p>\n<p>N\u00eb fund Gjermania. Jemi n\u00eb tok\u00ebn \u201ce t\u00eb kaluar\u00ebs q\u00eb nuk ik\u00ebn\u201d, si\u00e7 e tregon edhe vala e gjermanofobis\u00eb q\u00eb po p\u00ebrshkon Europ\u00ebn. Kriza e euros, monedh\u00eb e krijuar nga francez\u00ebt dhe italian\u00ebt p\u00ebr t\u00eb penguar Gjermanin\u00eb e ribashkuar q\u00eb t\u00eb dominoj\u00eb kontinentin, edhe po t\u00eb ishim kthyer n\u00eb vitin 1913 \u2013 makthi i Mitterrandit \u2013 interpretohet nga Berlini n\u00eb drit\u00ebn e 1923-shit, viti i hiperinflacionit q\u00eb nisi me shp\u00ebrthimin e luft\u00ebs dhe u nxit m\u00eb tej nga Traktati i Versaj\u00ebs, kur \u00e7mimet dyfishoheshin \u00e7do kat\u00ebr dit\u00eb. Frika nga euro \u00ebsht\u00eb bij\u00eb e asaj kujtese t\u00eb p\u00ebrcjell\u00eb nga st\u00ebrgjyshi tek st\u00ebrnipi. Prandaj gjerman\u00ebt sot kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb frik\u00eb nga inflacioni, se sa nga kanceri. Dhe heqja dor\u00eb nga marka gjermane, nj\u00eb l\u00ebshim i b\u00ebr\u00eb ndaj gjermanofobive europiane, p\u00ebrshkruhet nga disa intelektual\u00eb gjerman\u00eb si \u201cVersaja e dyt\u00eb\u201d: nj\u00eb hara\u00e7 i paguar padrejt\u00ebsisht p\u00ebr t\u00eb \u201csh\u00ebruar\u201d ribashkimin e 1990-\u00ebs, q\u00eb disa fqinj\u00eb europian\u00eb e kan\u00eb quajtur paralajm\u00ebruesi i Rajhut t\u00eb Kat\u00ebrt. I till\u00eb ishte, dhe pjes\u00ebrisht mbetet, vizioni i teoricien\u00ebve t\u00eb \u201ckarakterit komb\u00ebtar gjerman\u201d, apo m\u00eb sakt\u00eb vokacioni agresiv i nj\u00eb populli q\u00eb \u00ebsht\u00eb vet\u00ebshpallur i nj\u00ebjt\u00eb ve\u00e7 me vetveten, q\u00eb nga Armini deri tek Angela Merkeli. Asgj\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7se nj\u00eb faj i p\u00ebrjetsh\u00ebm kolektiv. Dhe Lufta e madhe \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmi e agresionit austro-gjerman ndaj paqes europiane.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1914, t\u00eb thoje Europ\u00eb kishe th\u00ebn\u00eb Bot\u00eb, duke par\u00eb shtrirjen e perandorive t\u00eb Kontinentit t\u00eb Vjet\u00ebr. N\u00eb 2014-\u00ebn, duket sikur bota mund t\u00eb b\u00ebj\u00eb edhe pa Europ\u00ebn. Por edhe disa europian\u00eb duket se jan\u00eb t\u00eb gatsh\u00ebm t\u00eb b\u00ebjn\u00eb pa t\u00eb, duke u mbyllur n\u00eb hap\u00ebsira t\u00eb ngushta, n\u00eb dukje t\u00eb sigurta. Jo, historia q\u00eb nisi n\u00eb Sarajev\u00eb nuk ka mbaruar. \/Bota.al\/La Repubblica\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb vitin 1914, t\u00eb thoje Europ\u00eb kishe th\u00ebn\u00eb Bot\u00eb, duke par\u00eb shtrirjen e perandorive t\u00eb Kontinentit t\u00eb Vjet\u00ebr. N\u00eb 2014-\u00ebn, duket sikur bota mund t\u00eb b\u00ebj\u00eb edhe pa Europ\u00ebn. Por edhe disa europian\u00eb duket se jan\u00eb t\u00eb gatsh\u00ebm t\u00eb b\u00ebjn\u00eb pa t\u00eb, duke u mbyllur n\u00eb hap\u00ebsira t\u00eb ngushta, n\u00eb dukje t\u00eb sigurta. Jo, historia [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":55903,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[5008],"class_list":["post-6993","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kulture","tag-perandorite"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6993","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6993"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6993\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":63354,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6993\/revisions\/63354"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/55903"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6993"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6993"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6993"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}