{"id":8019,"date":"2014-06-29T15:55:52","date_gmt":"2014-06-29T13:55:52","guid":{"rendered":"http:\/\/prizrenpost.com\/al\/?p=8019"},"modified":"2016-09-05T16:36:27","modified_gmt":"2016-09-05T14:36:27","slug":"kapitalizmi-me-moral","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/kapitalizmi-me-moral\/","title":{"rendered":"Kapitalizmi me moral"},"content":{"rendered":"<div id=\"attachment_8020\" style=\"width: 291px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-8020\" src=\"http:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-content\/uploads\/2014\/06\/kushtrim-shala-281x3001.jpg\" alt=\"Kushtrim SHALA\" width=\"281\" height=\"300\" class=\"size-full wp-image-8020\" \/><p id=\"caption-attachment-8020\" class=\"wp-caption-text\">Kushtrim SHALA<\/p><\/div>\n<p>Bota \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pik\u00eb shum\u00eb e vog\u00ebl n\u00eb gjith\u00ebsin\u00eb e pakufishme, me \u00e7udira dhe ekstreme t\u00eb paparashikuara. T\u00eb ngjashme me ato tash q\u00eb po ndodhin n\u00eb kampionatin bot\u00ebror t\u00eb futbollit. Statistikat e nxjerr\u00eb nga banka bot\u00ebrore japin shifra t\u00eb befasishme, si\u00e7 jan\u00eb edhe rezultatet n\u00eb kampionat. Sipas saj n\u00eb bot\u00eb nga gjithsej 7 miliard\u00eb njer\u00ebz,  1.2 miliard\u00eb jan\u00eb njer\u00ebzit m\u00eb t\u00eb varf\u00ebr t\u00eb planetit q\u00eb z\u00ebn\u00eb vet\u00ebm 1% t\u00eb konsumit n\u00eb bot\u00eb, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb 1 miliard\u00eb m\u00eb t\u00eb pasurit z\u00ebn\u00eb 72% t\u00eb konsumit n\u00eb glob. 85 njer\u00ebzit m\u00eb t\u00eb pasur n\u00eb bot\u00eb kan\u00eb akumuluar t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn sasi pasurie sa 3.5 miliard\u00ebt q\u00eb jan\u00eb n\u00eb fund t\u00eb list\u00ebs. 1 n\u00eb 8 persona n\u00eb bot\u00eb  shkojn\u00eb n\u00eb shtrat t\u00eb uritur \u00e7do nat\u00eb, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb 1.4 miliard\u00eb jan\u00eb n\u00eb mbipesh\u00eb. Faktor t\u00eb k\u00ebtij ekstremiteti n\u00eb bot\u00eb jan\u00eb sistemet ekonomike q\u00eb kan\u00eb funksionuar dhe q\u00eb funksionojn\u00eb sot, nj\u00ebri nd\u00ebr to \u00ebsht\u00eb edhe kapitalizmi si m\u00eb i zbatuesh\u00ebmi n\u00eb bot\u00eb. Kapitalizmi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fjal\u00eb e p\u00ebrdorur  qysh moti apo nj\u00eb sistem duke filluar q\u00eb nga vitin 1750 n\u00eb Britanin\u00eb e Madhe p\u00ebr t\u00eb vazhduar m\u00eb pas n\u00eb SHBA. Si term i p\u00ebrgjithsh\u00ebm ekonomik kapitalizmi \u00ebsht\u00eb sistem ekonomiko-shoq\u00ebror i bazuar n\u00eb pron\u00ebn private dhe n\u00eb fitim privat. Mjetet kryesore t\u00eb b\u00ebrit biznes u p\u00ebrkasin individ\u00ebve dhe kompanive ku ata jan\u00eb pronar. Kapitaliz\u00ebm individi \u00ebsht\u00eb i lir\u00eb t\u00eb zgjedh lirisht\u00eb se \u00e7far\u00eb d\u00ebshiron.  <\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb vendi ku sot \u00ebsht\u00eb duke u mbajtur kampionati i futbollit, Brazili, ka nj\u00eb ekonomi t\u00eb p\u00ebrzier e cila p\u00ebrfshin tiparet e nj\u00eb kapitalizmi t\u00eb tregut t\u00eb bazuar dhe t\u00eb planifikimit socialist, dhe si pasoj\u00eb e sistemit ekonomik sot Brazili \u00ebsht\u00eb ekonomia e gjasht\u00eb n\u00eb bot\u00eb duke e kaluar edhe at\u00eb t\u00eb Britanis\u00eb s\u00eb madhe, ky zhvillim i bazuar n\u00eb pasuri natyrore t\u00eb saj ishte edhe nd\u00ebr faktor\u00ebt ky\u00e7 q\u00eb e fitoj projektin p\u00ebr organizimin e k\u00ebtij kampionati t\u00eb futbollit, ndon\u00ebse n\u00eb koh\u00ebn e fundit Brazili ka pasur nj\u00eb ngadal\u00ebsim t\u00eb rritjes ekonomike p\u00ebr vet\u00ebm 0.2% n\u00eb tre mujorin  e par\u00eb t\u00eb 2014, gjithmon\u00eb sipas Bank\u00ebs Bot\u00ebrore.  <\/p>\n<p>Si individ\u00eb un\u00eb jam adhurues, jo, sepse adhurohet vet\u00ebm Zoti, por jam nj\u00eb propagandist i kapitalizmit, nj\u00eb ideator i asaj q\u00eb bota duhet t\u00eb dominoj\u00eb nga kapitalizmi por jo pik\u00ebrisht nga ky q\u00eb sot dominon. Si nj\u00ebra nd\u00ebr arsyet pse i q\u00ebndroj k\u00ebtij mendimi \u00ebsht\u00eb sepse kapitalizmi k\u00ebrkon angazhim t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzve me aft\u00ebsi pune. Bota sot ka nj\u00eb p\u00ebrparim t\u00eb ekonomis\u00eb bot\u00ebrore t\u00eb paprecedent fal kapitalizmit. N\u00eb kapitaliz\u00ebm q\u00eb t\u00eb kesh duhet t\u00eb jesh s\u00eb ekzistuari, n\u00eb kuptimin filozofik t\u00eb fjal\u00ebs. Kapitalizmi \u00ebsht\u00eb shpresa m\u00eb e madhe e njer\u00ebzimit p\u00ebr rritje dhe prosperitet.<\/p>\n<p><strong>\u00c7ka n\u00ebnkuptoj me kapitaliz\u00ebm moral?<\/strong><\/p>\n<p>Puna \u00ebsht\u00eb farz(obligim) nga Zoti. Njeriu \u00ebsht\u00eb i shtytur  t\u00eb punoj\u00eb, t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb aktivitete n\u00eb procese ekonomik dhe g\u00ebzon t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb pasur pron\u00eb private. Njeriu ka t\u00eb drejt\u00ebn e fitimit, investimit dhe shpenzimit, por p\u00ebr t\u00eb gjitha k\u00ebto aktivitete ai \u00ebsht\u00eb i udh\u00ebzuar nga Krijuesi i tij q\u00eb t\u00eb mos i b\u00ebj\u00eb me pap\u00ebrgjegj\u00ebsi dhe p\u00ebr t\u00eb gjitha aktivitetet e tij ai \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebs tek Ai, dhe kjo \u00ebsht\u00eb ajo p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn un\u00eb thirrem n\u00eb kapitaliz\u00ebm moral, t\u00eb b\u00ebrit biznes me frik p\u00ebr Zotin.  At\u00eb q\u00eb posedon njeriu, nuk ka liri t\u00eb pakufizuar p\u00ebr ta shpenzuar ose investuar ashtu sikur d\u00ebshiron ai, normal kur ai ka nd\u00ebrgjegje. Ekzistojn\u00eb rregulla dhe p\u00ebrkufizime t\u00eb investimit, t\u00eb shpenzimit t\u00eb pasuris\u00eb private, t\u00eb cilave duhet t\u2019u p\u00ebrmbahet secili. <\/p>\n<p>N\u00eb udh\u00ebzimet e Kuranit fam\u00eb lart,  Zoti e ka obliguar t\u00eb pasurin q\u00eb t\u2019i p\u00ebrmbush\u00eb obligimet financiare ndaj shoq\u00ebris\u00eb (p.sh. pagesa e zekatit dhe e sadakas\u00eb p\u00ebr njer\u00ebzit n\u00eb nevoj\u00eb e jo p\u00ebr ata me t\u00eb gjitha aft\u00ebsit\u00eb fizike-mendore p\u00ebr pun\u00eb e t\u00eb presin sadak), t\u00eb mos shpenzoj n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb ekstravagante por t\u00eb ket\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi ndaj shoq\u00ebris\u00eb. Njeriut q\u00eb t\u00eb b\u00ebj\u00eb biznes t\u00eb moralsh\u00ebm  duhet t\u00eb kujtoj  vazhdimisht fakti se Zoti \u00ebsht\u00eb Furnizuesi dhe Pronari Absolut i t\u00ebr\u00eb pasuris\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb bot\u00eb. Kapitalisti duhet t\u00eb  dij\u00eb se pasuria \u00ebsht\u00eb edhe obligim e jo vet\u00ebm privilegj apo e arritur e tij personale, sepse Zoti \u00ebsht\u00eb Ai q\u00eb furnizon. <\/p>\n<p>\u00c7do sistem qoft\u00eb ai politik apo ekonomik ka an\u00ebt e saj negative. Ana e err\u00ebt e kapitalizmit fillon at\u00ebher\u00eb kur shpenzimet nuk mund t\u00eb kontrollohen, t\u00eb harxhosh m\u00eb shum\u00eb se \u00e7ka mund t\u00eb fitosh pra t\u00eb kalosh n\u00eb shpenzime ekstravagante q\u00eb t\u00eb cil\u00ebn e ndalon edhe Zoti, si pasoj e k\u00ebsaj  mb\u00ebshtetja n\u00eb shoq\u00ebri p\u00ebr kapitalizmin mund t\u00eb zhduket, nj\u00ebkoh\u00ebsisht edhe shpresa e njer\u00ebzimit p\u00ebr rritje dhe prosperitet.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb momenti q\u00eb t\u00eb vazhdohet ky prosperitet pozitiv, dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb duhet q\u00eb t\u00eb idealizohen dhe implementohen\u00a0 sisteme t\u00eb reja n\u00eb ekonomi, q\u00eb ve\u00e7 po shfaqen p\u00ebrreth bot\u00ebs. Me nj\u00eb \u201crefresh\u201d t\u00eb  kapitalizmit, bizneset duhet t\u00eb shohin p\u00ebrtej fitimit dhe humbjes, pasi tregtia e ndershme \u00ebsht\u00eb e lejuar dhe e bekuar nga Zoti i Lart\u00ebsuar. Biznesi \u00ebsht\u00eb i lejuar t\u00eb nd\u00ebrmerret nga individ\u00eb, kompani, agjenci e forma t\u00eb ngjashme, porse t\u00eb gjitha marr\u00ebveshjet duhet t\u00eb p\u00ebrfundojn\u00eb me transparenc\u00eb dhe sinqeritet kjo p\u00ebr t\u00eb ruajtur mb\u00ebshtetjen publike n\u00eb ekonomin\u00eb e tregut, kompanit\u00eb duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb vet\u00ebdijshme p\u00ebr rolin q\u00eb kan\u00eb n\u00eb shoq\u00ebri, dhe t\u00eb punojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb garantuar q\u00eb dobit\u00eb e rritjes ekonomike t\u00eb ndahen sa m\u00eb gjer\u00ebsisht, si dhe t\u00eb mos imponojn\u00eb kosto t\u00eb papranueshme n\u00eb mjedis dhe shoq\u00ebri. Nj\u00eb num\u00ebr gjithnj\u00eb e m\u00eb i madh provash po na tregojn\u00eb k\u00ebto modele t\u00eb reja t\u00eb biznesit mund t\u00eb ofrojn\u00eb rritje ekonomike t\u00eb p\u00ebrgjegjshme. Nj\u00eb sistem ekonomik me pun\u00eb t\u00eb udh\u00ebzuar nga i Lart\u00ebsuari, ka t\u00eb garantuar zhvillimin. Duhet t\u00eb udh\u00ebzohemi, tek e fundit, si\u00e7 thot\u00eb edhe Mahatma Gandhi: \u201cE ardhmja varet nga ajo q\u00eb b\u00ebn sot\u201d!<\/p>\n<p><strong>Kushtrim N. SHALA<br \/>\n(Ekonomist)<\/strong><br \/>\n<strong>*Opinionet e autor\u00ebve nuk paraqesin domosdoshm\u00ebrisht edhe opinionin e Prizren Post.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bota \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pik\u00eb shum\u00eb e vog\u00ebl n\u00eb gjith\u00ebsin\u00eb e pakufishme, me \u00e7udira dhe ekstreme t\u00eb paparashikuara. T\u00eb ngjashme me ato tash q\u00eb po ndodhin n\u00eb kampionatin bot\u00ebror t\u00eb futbollit. Statistikat e nxjerr\u00eb nga banka bot\u00ebrore japin shifra t\u00eb befasishme, si\u00e7 jan\u00eb edhe rezultatet n\u00eb kampionat. Sipas saj n\u00eb bot\u00eb nga gjithsej 7 miliard\u00eb njer\u00ebz, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":25873,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-8019","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8019","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8019"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8019\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media\/25873"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8019"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8019"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/al\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8019"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}