![](\"https:\/\/prizrenpost.com\/en\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/Klodian_Rado_Flasshqip_111-e1760211707717-750x375-1-2.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
N\u00eb \u00e7do shtet t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs, ligjet ekzistojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbrojtur qytetarin nga padrejt\u00ebsia. Ato jan\u00eb mburoja e liris\u00eb p\u00ebrball\u00eb pushtetit, garancia e dinjitetit njer\u00ebzor p\u00ebrball\u00eb arbitraritetit. Por si\u00e7 ka th\u00ebn\u00eb Montesquieu, \u201ckur ligji b\u00ebhet mjet p\u00ebr t\u2019i detyruar njer\u00ebzit t\u00eb mendojn\u00eb nj\u00ebsoj, ai pushon s\u00eb qen\u00eb ligj dhe b\u00ebhet instrument tiranie.\u201d<\/p>\n
Ky \u00ebsht\u00eb rreziku q\u00eb sot po troket n\u00eb der\u00ebn e shtetit shqiptar. Projektligji \u201cP\u00ebr Barazin\u00eb Gjinore\u201d, i paraqitur n\u00ebn petkun e \u201cp\u00ebrafrimit me Bashkimin Europian\u201d, nuk \u00ebsht\u00eb as p\u00ebrafrim dhe as mbrojtje nga diskriminimi. P\u00ebrkundrazi. N\u00ebse deputet\u00ebt e Kuvendit,\u00a0 apo \u00e7dokush i interesuar, do t\u00eb lexonin vet\u00eb direktivat e BE-s\u00eb q\u00eb p\u00ebrmenden n\u00eb relacion, do t\u00eb zbulonin se asnj\u00ebra prej tyre nuk p\u00ebrmend \u201cidentitete gjinore\u201d, \u201cshprehje gjinore\u201d apo \u201cp\u00ebrkat\u00ebsi t\u00eb shum\u00ebfishta\u201d. Asnj\u00eb. Zero. Madje 7 nga 10 direktivat e BE-s\u00eb t\u00eb p\u00ebrmendura n\u00eb vet\u00eb draftin e projektligjit, kan\u00eb dualitetin gjinor natyror \u201cburr\u00eb dhe grua\u201d q\u00eb n\u00eb titull. Po ashtu, e drejta e BE-s\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar mbi nj\u00eb parim t\u00eb vet\u00ebm dhe t\u00eb qart\u00eb: barazia nd\u00ebrmjet grave dhe burrave. Ky \u00ebsht\u00eb standardi europian, i vetmi q\u00eb ekziston n\u00eb rendin e harmonizuar juridikisht t\u00eb BE-s\u00eb.<\/p>\n
Projektligji \u201cP\u00ebr Barazin\u00eb Gjinore\u201d, i paraqitur si hap drejt \u201charmonizimit me Bashkimin Europian\u201d, n\u00eb fakt nuk \u00ebsht\u00eb as harmonizim dhe as mbrojtje nga diskriminimi.<\/p>\n
Ai nuk synon mbrojtjen e grave, burrave apo personave me orientim seksual t\u00eb ndrysh\u00ebm nga diskriminimi i v\u00ebrtet\u00eb, por imponimin e nj\u00eb ideologjie q\u00eb mohon realitetin biologjik, vendos censur\u00eb ligjore dhe shkel parimet themelore t\u00eb rendit kushtetues.<\/p>\n
C\u00ebnimet ndaj Kushtetut\u00ebs s\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb<\/p>\n
Projektligji \u201cP\u00ebr Barazin\u00eb Gjinore\u201d nuk bie ndesh vet\u00ebm me t\u00eb drejt\u00ebn e BE-s\u00eb, por bie ndesh haptazi edhe me vet\u00eb Kushtetutut\u00ebn e Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. P\u00ebrmbajtja e k\u00ebtij projektligji nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrparim n\u00eb drejtim t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut, por nj\u00eb devijim i qart\u00eb nga fryma dhe g\u00ebrma e Kushtetut\u00ebs s\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. N\u00eb thelb, ai p\u00ebrpiqet t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsoj\u00eb rendin juridik t\u00eb bazuar n\u00eb realitetin biologjik dhe moral t\u00eb njohur n\u00eb Kushtetut\u00eb, me nj\u00eb sistem normash q\u00eb burojn\u00eb nga nj\u00eb ideologji e imponuar. Kjo p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb rrezik t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb p\u00ebr vet\u00eb themelet e shtetit t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs.<\/p>\n
S\u00eb pari, neni 18 i Kushtetut\u00ebs garanton barazin\u00eb para ligjit \u201cpa dallim gjinie\u201d, duke iu referuar qart\u00ebsisht dy gjinive biologjike, mashkull dhe fem\u00ebr, q\u00eb jan\u00eb themeli i rendit natyror dhe juridik t\u00eb shtetit. Projektligji, duke futur koncepte si \u201cidentitete t\u00eb shum\u00ebfishta gjinore\u201d apo \u201cp\u00ebrkat\u00ebsi e nd\u00ebrthurur\u201d, tejkalon kuadrin kushtetues dhe krijon nj\u00eb kategori t\u00eb re ligjore q\u00eb nuk ekziston n\u00eb tekstin themelor t\u00eb Republik\u00ebs. K\u00ebshtu, ai jo vet\u00ebm shtremb\u00ebron frym\u00ebn e nenit 18, por tenton t\u00eb rishkruaj\u00eb antropologjin\u00eb njer\u00ebzore p\u00ebrmes ligjit.<\/p>\n
S\u00eb dyti, neni 22 i Kushtetut\u00ebs, q\u00eb mbron lirin\u00eb e shprehjes dhe t\u00eb shtypit, bie ndesh me dispozitat e projektligjit q\u00eb sanksionojn\u00eb fjal\u00ebn ndryshe. Kriminalizimi, nd\u00ebshkimi administrativ, apo njohja e d\u00ebmshp\u00ebtlimit civil t\u00eb sanksionuara n\u00eb k\u00ebt\u00eb projekt, ndaj \u00e7do q\u00ebndrimi q\u00eb nuk p\u00ebrputhet me doktrin\u00ebn e \u201cidentitetit gjinor\u201d kthehet n\u00eb nj\u00eb form\u00eb censure t\u00eb institucionalizuar, e cila ndalon debatin, k\u00ebrkimin shkencor dhe kritik\u00ebn morale apo fetare. Nj\u00eb ligj q\u00eb nd\u00ebshkon fjal\u00ebn, p\u00ebr nga natyra, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ligj q\u00eb nd\u00ebshkon mendimin dhe nd\u00ebrgjegjen, pra e shkel vet\u00eb frym\u00ebn e demokracis\u00eb.<\/p>\n
S\u00eb treti, neni 24 i Kushtetut\u00ebs, q\u00eb garanton lirin\u00eb e nd\u00ebrgjegjes, mendimit dhe besimit fetar, \u00ebsht\u00eb n\u00eb rrezik t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb nga ky projekt. N\u00ebse nj\u00eb imam, prift, apo qytetar besimtar shprehet sipas parimeve t\u00eb tij fetare, p\u00ebr shembull, duke th\u00ebn\u00eb se Zoti krijoi mashkullin dhe femr\u00ebn, dhe nuk njeh identitetet subjektive gjinore t\u00eb shum\u00ebfishta, ai rrezikon t\u00eb gjobitet apo t\u00eb nd\u00ebshkohet p\u00ebr \u201cdiskriminim gjinor\u201d, apo ndaj tij t\u00eb paraqiten padi civile p\u00ebr d\u00ebmshp\u00ebrblim. Ky skenar absurd do t\u00eb thot\u00eb se shteti, n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb garantoj\u00eb pluralizmin moral, t\u00eb mendimit, nd\u00ebrgjegjes dhe fes\u00eb, po imponon nj\u00eb \u201cfe\u201d t\u00eb re ideologjike q\u00eb nuk pranon as kund\u00ebrshti, as debat, as besim fetar, por vet\u00ebm n\u00ebnshtrim pa pasur as shancin p\u00ebr ta kund\u00ebrshtuar.<\/p>\n
N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn linj\u00eb, neni 54 i Kushtetut\u00ebs njeh prind\u00ebrve t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u2019u siguruar f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb tyre edukim moral dhe fetar n\u00eb p\u00ebrputhje me bindjet e tyre. Futja e \u201cedukimit gjinor\u201d me p\u00ebrmbajtje q\u00eb promovon koncepte t\u00eb shum\u00ebfishta identitare, jo vet\u00ebm pa p\u00eblqimin e prind\u00ebrve, por edhe n\u00eb kund\u00ebrshtim me vlerat e tyre, p\u00ebrb\u00ebn c\u00ebnim t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb t\u00eb autoritetit prind\u00ebror dhe t\u00eb autonomis\u00eb familjare. Shteti, n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, hyn n\u00eb nj\u00eb fush\u00eb q\u00eb nuk i p\u00ebrket, nd\u00ebrgjegjen e f\u00ebmij\u00ebve dhe drejtimin moral t\u00eb familjes.<\/p>\n
N\u00eb thelb, ky projektligj p\u00ebrmbys ekuilibrin themelor midis liris\u00eb dhe detyrimit. Ai e z\u00ebvend\u00ebson lirin\u00eb e nd\u00ebrgjegjes me imponim ideologjik, fjal\u00ebn e lir\u00eb me frik\u00eb, dhe bindjen morale me konformitet t\u00eb detyruar. P\u00ebrmes terminologjis\u00eb s\u00eb turbullt si \u201cidentitet gjinor\u201d, \u201cp\u00ebrkat\u00ebsi e shum\u00ebfisht\u00eb\u201d dhe \u201cnd\u00ebrthurje sociale\u201d, ky ligj tenton t\u00eb rishkruaj\u00eb vet\u00eb p\u00ebrkufizimin e njeriut, duke e kthyer biologjin\u00eb n\u00eb \u00e7\u00ebshtje opinioni dhe ndjenj\u00ebn personale n\u00eb burim detyrimi ligjor.<\/p>\n
Kjo nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb barazi. Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb form\u00eb e re e imponimit p\u00ebrmes ligjit, ku shteti nuk e mbron qytetarin nga padrejt\u00ebsia, por e nd\u00ebshkon n\u00ebse guxon t\u00eb mendoj\u00eb ndryshe. Dhe kur ligji kthehet n\u00eb doktrin\u00eb, si\u00e7 thoshte juristi i famsh\u00ebm gjerman Gustav Radbruch, \u201cdrejt\u00ebsia vdes dhe mbetet vet\u00ebm fuqia e zhveshur e pushtetit.\u201d<\/p>\n
Mosp\u00ebrputhja me t\u00eb drejt\u00ebn e Bashkimit Europian<\/p>\n
Pretendimi se projektligji \u201cP\u00ebr Barazin\u00eb Gjinore\u201d \u00ebsht\u00eb nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb e domosdoshme p\u00ebr \u201cp\u00ebrafrim me Bashkimin Europian\u201d nuk ka asnj\u00eb baz\u00eb juridike, dhe \u00ebsht\u00eb nj\u00eb g\u00ebnjesht\u00ebr q\u00eb po i b\u00ebhet publikut shqiptar, medias shqiptare, madje vete deputet\u00ebve t\u00eb parlamentit shqiptar. Si\u00e7 tham\u00eb, asnj\u00eb direktiv\u00eb e Bashkimit Europian nuk p\u00ebrmend \u201cidentitete gjinore\u201d, \u201cp\u00ebrkat\u00ebsi t\u00eb shum\u00ebfishta\u201d apo \u201ctransgjinor\u00eb\u201d si kategori juridike, e aq m\u00eb pak t\u00eb detyruara p\u00ebr shtetet an\u00ebtare.<\/p>\n
Direktivat e v\u00ebrteta q\u00eb formojn\u00eb b\u00ebrtham\u00ebn e s\u00eb drejt\u00ebs europiane p\u00ebr barazin\u00eb gjinore, si Direktiva 79\/7\/KEE, Direktiva 2006\/54\/KE, Direktiva 2004\/113\/KE dhe m\u00eb e fundit Direktiva 2023\/970\/BE, jan\u00eb t\u00eb gjitha t\u00eb nd\u00ebrtuara mbi parimin e barazis\u00eb midis burrave dhe grave, pa asnj\u00eb referenc\u00eb ndaj nocioneve ideologjike t\u00eb \u201cgjinis\u00eb s\u00eb vet\u00ebp\u00ebrjetuar\u201d apo \u201cidentitetit jo-binar\u201d. Vet\u00eb Bashkimi Europian, p\u00ebrmes traktateve themelore dhe praktik\u00ebs s\u00eb tij gjyq\u00ebsore, ka mbajtur nj\u00eb qasje t\u00eb kujdesshme, duke i l\u00ebn\u00eb shtetet an\u00ebtare t\u00eb p\u00ebrcaktojn\u00eb vet\u00eb se si trajtohen \u00e7\u00ebshtjet q\u00eb lidhen me p\u00ebrkufizimin ligjor t\u00eb gjinis\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuad\u00ebr, Gjykata e Drejt\u00ebsis\u00eb s\u00eb Bashkimit Europian (GJED) ka qen\u00eb e qart\u00eb. N\u00eb \u00e7\u00ebshtjen C-423\/04 Richards, ajo theksoi se p\u00ebrcaktimi i kushteve p\u00ebr njohjen e ndryshimit t\u00eb gjinis\u00eb \u00ebsht\u00eb kompetenc\u00eb e shteteve an\u00ebtare, jo nj\u00eb detyrim q\u00eb buron nga e drejta e Bashkimit. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, BE-ja nuk imponon uniformitet n\u00eb \u00e7\u00ebshtjet e identitetit gjinor, dhe \u00e7do shtet ruan t\u00eb drejt\u00ebn e vet sovrane p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrcaktuar se \u00e7far\u00eb n\u00ebnkupton gjinia n\u00eb rendin e tij juridik.<\/p>\n
Faktet flasin vet\u00eb: 21 nga 27 shtetet an\u00ebtare t\u00eb Bashkimit Europian njohin vet\u00ebm identitetin binar gjinor, mashkull dhe fem\u00ebr, si kategori ligjore. Pra edhe n\u00eb nivel individual t\u00eb shteteve an\u00ebtare t\u00eb BE-s\u00eb, realiteti ligjor brenda vet\u00eb tyre \u00ebsht\u00eb i qart\u00eb dhe i pamohuesh\u00ebm: shumica d\u00ebrrmuese e vendeve an\u00ebtare, njohin vet\u00ebm identitetin binar gjinor, pra ndarjen natyrore dhe juridike midis burrit dhe gruas. Vet\u00ebm nj\u00eb pakic\u00eb shum\u00eb e kufizuar shtetesh, si Gjermania, Malta, dhe Holanda, kan\u00eb futur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb eksperimentale nj\u00eb kategori t\u00eb \u201ctret\u00eb\u201d ose \u201cneutrale\u201d, e cila mbetet e debatueshme, jo e standardizuar dhe dhe shpesh e kontestuar brenda vet\u00eb sistemeve t\u00eb tyre kushtetuese dhe gjyq\u00ebsore. P\u00ebr k\u00ebdo q\u00eb ka analizuar tekstin e modelit t\u00eb propozuar n\u00eb Shqip\u00ebri, do t\u00eb v\u00ebrej\u00eb se p\u00ebrmbajtja e tij \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb ekstremisht ideologjik edhe se legjislacionet e k\u00ebtyre vendeve.<\/p>\n
Nd\u00ebrkoh\u00eb, 21 shtete t\u00eb tjera, si Franca, Italia, Greqia, Spanja, Polonia, Hungaria, Austria, kroacia, Sllovakia, Rumania, Bullgaria, Portugalia, etj, e kan\u00eb refuzuar qart\u00ebsisht ligj\u00ebrimin e \u201cidentiteteve gjinore jo-binare\u201d, duke mbajtur q\u00ebndrimin se gjinia \u00ebsht\u00eb kategori biologjike, ligjore dhe e pandryshueshme per efekt civile. Ky realitet faktik dhe juridik tregon se nuk ekziston asnj\u00eb standart i detyruesh\u00ebm evropian p\u00ebr njohjen e \u201cidentiteteve t\u00eb shum\u00ebfishta gjinore\u201d, dhe se \u00e7do p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u2019i imponuar k\u00ebto koncepte Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb em\u00ebr t\u00eb \u201charmonizimit me BE-n\u00eb\u201d \u00ebsht\u00eb juridikisht i pasakt\u00eb dhe politikisht mashtruese. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, e drejta e BE-s\u00eb, dhe ligjet e vendeve an\u00ebtare t\u00eb BE-s\u00eb jan\u00eb binare. Ato mbrojn\u00eb individin nga diskriminimi real, n\u00eb pun\u00eb, n\u00eb paga, n\u00eb arsim, por nuk nd\u00ebrhyjn\u00eb n\u00eb biologji dhe as n\u00eb nd\u00ebrgjegje. Ajo k\u00ebrkon drejt\u00ebsi, jo riformatim antropologjik. Si\u00e7 ka th\u00ebn\u00eb filozofi i famsh\u00ebm gjerman Immanuel Kant, \u201cLiria p\u00ebrfundon aty ku fillon imponimi i mendimit t\u00eb tjetrit\u201d.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb drit\u00eb, miratimi i nj\u00eb ligji q\u00eb imponon terminologjin\u00eb e \u201cidentiteteve t\u00eb shum\u00ebfishta gjinore\u201d n\u00eb Shqip\u00ebri nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebrafrim me Bashkimin Europian, por devijim prej tij. Shqip\u00ebria rrezikon t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00eb korniz\u00eb ligjore q\u00eb asnj\u00eb vend an\u00ebtar nuk e ka, duke futur n\u00eb sistemin e vet nj\u00eb element ideologjik q\u00eb nuk gjen as precedent Evropian, dhe do t\u00eb p\u00ebrb\u00ebnte nj\u00eb eksperiment t\u00eb madh social dhe juridik n\u00eb Shqip\u00ebri, q\u00eb mund t\u00eb paralelizohet vet\u00ebm me Kushtetut\u00ebn e 1976-\u00ebs, q\u00eb ndaloi lirin\u00eb e besimit dhe nd\u00ebrgjegjes, dhe shpalli si t\u00eb vetmen ideologji t\u00eb pranueshme at\u00eb ateisto-materialiste, dhe duke d\u00ebnuar \u00e7do ideologji q\u00eb nuk p\u00ebrputhej me t\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb fund, duhet kujtuar ajo q\u00eb ka theksuar vet\u00eb Gjykata Evropiane e t\u00eb Drejtave t\u00eb Njeriut (\u00e7\u00ebshtja Good\u00ebin kund\u00ebr Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Bashkuar, 2002): lirit\u00eb dhe barazia duhet t\u00eb interpretohen n\u00eb drit\u00ebn e \u201cnevoj\u00ebs p\u00ebr ruajtjen e rendit moral dhe t\u00eb drejt\u00ebs natyrore n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri demokratike\u201d. N\u00ebse Shqip\u00ebria vendos t\u00eb heq\u00eb dor\u00eb nga ky parim themelor, ajo nuk do t\u00eb afrohet m\u00eb pran\u00eb BE-s\u00eb, por do t\u00eb largohet prej saj, duke nd\u00ebrtuar nj\u00eb sistem q\u00eb i ngjan m\u00eb shum\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb atiesto-komuniste, se sa shtetit t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs.<\/p>\n
Mosp\u00ebrputhja me rendin ligjor aktual shqiptar<\/p>\n
N\u00eb themel t\u00eb rendit juridik shqiptar, jan\u00eb Kodet e ndryshme ligjore q\u00eb rregullojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb kodifikuar dhe organizar marr\u00ebdheniet n\u00eb cdo fush\u00eb speficike. Kodi i Familjes, \u00ebsht\u00eb pa dyshim nj\u00eb nd\u00ebr ligjet m\u00eb t\u00eb ndjeshme dhe m\u00eb t\u00eb ngulitura n\u00eb struktur\u00ebn morale dhe kulturore t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb. Ky Kod, n\u00eb nenin 7 p\u00ebrcakton qart\u00ebsisht se martesa dhe familja bazohen n\u00eb bashkimin midis burrit dhe gruas, duke njohur si shtyll\u00eb juridike dhe morale realitetin biologjik mbi t\u00eb cilin nd\u00ebrtohet jeta shoq\u00ebrore. \u00c7do p\u00ebrpjekje p\u00ebr ta z\u00ebvend\u00ebsuar termin \u201cgjinia\u201d me \u201cidentitet gjinor\u201d p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb nd\u00ebrhyrje t\u00eb thell\u00eb ideologjike n\u00eb k\u00ebt\u00eb ekuilib\u00ebr, sepse p\u00ebrpiqet t\u00eb ndryshoj\u00eb vet\u00eb p\u00ebrkufizimin e njeriut dhe t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve familjare n\u00eb ligj.<\/p>\n
Nj\u00eb ndryshim i till\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb thjesht semantik; ai do t\u00eb hapte nj\u00eb kriz\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb juridike n\u00eb t\u00eb gjitha hallkat e sistemit. N\u00eb praktik\u00eb, ai do t\u00eb shkaktonte p\u00ebrplasje t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta midis ligjit t\u00eb ri dhe Kodit t\u00eb Familjes, duke ngritur pyetje thelb\u00ebsore: si do t\u00eb p\u00ebrcaktohet m\u00eb martesa, prind\u00ebrimi, apo trash\u00ebgimia? N\u00ebse termi \u201cburr\u00eb\u201d dhe \u201cgrua\u201d z\u00ebvend\u00ebsohet nga \u201cpersona me identitet gjinor\u201d t\u00eb shum\u00ebfisht\u00eb apo fluid, a do t\u00eb n\u00ebnkuptoj\u00eb kjo se martesa mund t\u00eb ndodh\u00eb nd\u00ebrmjet dy identiteteve t\u00eb vet\u00ebdeklaruara, pavar\u00ebsisht seksit biologjik? A do t\u00eb thot\u00eb kjo se n\u00eb dokumentet zyrtare f\u00ebmij\u00ebt do t\u00eb ken\u00eb \u201cprind 1\u201d dhe \u201cprind 2\u201d, n\u00eb vend t\u00eb \u201cn\u00ebn\u00eb\u201d dhe \u201cbaba\u201d?<\/p>\n
Kjo do t\u00eb sillte konfuzion t\u00eb thell\u00eb juridik jo vet\u00ebm n\u00eb regjistrat civil\u00eb, por edhe n\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn e trash\u00ebgimis\u00eb, t\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsive prind\u00ebrore, t\u00eb p\u00ebrfitimeve sociale dhe t\u00eb statistikave shtet\u00ebrore. Vet\u00eb administrata publike do t\u00eb detyrohej t\u00eb p\u00ebrdorte terminologji ideologjike n\u00eb kund\u00ebrshtim me parimin e neutralitetit shtet\u00ebror, i cili \u00ebsht\u00eb i sanksionuar si parim themelor n\u00eb jurisprudenc\u00ebn kushtetuese shqiptare dhe europiane. Shteti nuk mund t\u00eb p\u00ebrvet\u00ebsoj\u00eb doktrina morale apo antropologjike, sepse n\u00eb at\u00eb \u00e7ast pushon s\u00eb qeni neutral dhe kthehet n\u00eb mjet propagandistik t\u00eb nj\u00eb ideologjie.<\/p>\n
Ky devijim do t\u00eb p\u00ebrplasej edhe me kodet e tjera themelore t\u00eb Republik\u00ebs, si Kodi Civil dhe Kodi i Pun\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebt jan\u00eb nd\u00ebrtuar mbi kategorit\u00eb biologjike t\u00eb \u201cmashkullit\u201d dhe \u201cfemr\u00ebs\u201d. P\u00ebr shembull, n\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn e pun\u00ebs, barazia gjinore n\u00ebnkupton trajtim t\u00eb drejt\u00eb dhe mund\u00ebsi t\u00eb barabarta p\u00ebr burrat dhe grat\u00eb, jo p\u00ebr identitete t\u00eb vet\u00ebdeklaruara. Po k\u00ebshtu, n\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn civile, \u00e7do p\u00ebrkufizim q\u00eb lidhet me martes\u00ebn, at\u00ebsin\u00eb, am\u00ebsin\u00eb apo kujdestarin\u00eb, \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar mbi biologjin\u00eb si fakt juridik dhe jo mbi p\u00ebrceptimin psikologjik t\u00eb vet\u00ebidentitetit.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, filozofi i s\u00eb drejt\u00ebs Montesquieu kishte paralajm\u00ebruar se \u201cLigjet duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb p\u00ebrputhshme me natyr\u00ebn e gj\u00ebrave\u201d; pra, nuk mund t\u00eb krijohen ligje q\u00eb mohojn\u00eb vet\u00eb realitetin natyror mbi t\u00eb cilin mb\u00ebshteten. T\u00eb tentosh t\u00eb nd\u00ebrtosh institute juridike, apo institucione, n\u00eb kund\u00ebrshtim m\u00eb ligjet q\u00eb gjenden n\u00eb natyr\u00eb, \u00ebsht\u00eb sikur t\u00eb tentosh t\u00eb nd\u00ebrtosh nj\u00eb makin\u00eb n\u00eb kund\u00ebrshtim me ligjet natyrore t\u00eb fizik\u00ebs. Sigurisht q\u00eb nj\u00eb makineri e till\u00eb q\u00eb bie ndesh me ligjet universale t\u00eb natyr\u00ebs dhe t\u00eb drejt\u00ebn natyrore, \u00ebsht\u00eb e destinuar t\u00eb d\u00ebshtoj\u00eb.<\/p>\n
Nd\u00ebrsa juristi francez Jean Carbonnier, nj\u00eb nga hartuesit e reformave moderne t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs familjare, theksonte se \u201cFamilja nuk \u00ebsht\u00eb krijim i ligjit, por njohje e nj\u00eb fakti natyror.\u201d Pik\u00ebrisht ky fakt natyror \u2013 lidhja midis burrit dhe gruas \u2013 \u00ebsht\u00eb themeli mbi t\u00eb cilin ngrihet jo vet\u00ebm familja, por edhe trash\u00ebgimia kulturore, morale dhe biologjike e \u00e7do kombi.<\/p>\n
N\u00ebse ligji shqiptar fillon t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsoj\u00eb biologjin\u00eb me ideologji, at\u00ebher\u00eb ai nuk do t\u00eb mbroj\u00eb m\u00eb realitetin, por do ta mohoj\u00eb at\u00eb. Ky do t\u00eb ishte nj\u00eb riformatim artificial i sistemit juridik, q\u00eb do t\u00eb k\u00ebrkonte ndryshime t\u00eb zinxhirit ligjor n\u00eb \u00e7do fush\u00eb, nga arsimi, te sh\u00ebndet\u00ebsia, nga regjistrat civil\u00eb te politika sociale, duke e zhytur shtetin n\u00eb nj\u00eb kriz\u00eb t\u00eb re t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs pozitive.<\/p>\n
N\u00eb fund, nuk mund t\u00eb ket\u00eb drejt\u00ebsi pa t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, dhe nuk mund t\u00eb ket\u00eb barazi pa realitet. Nj\u00eb ligj q\u00eb tenton t\u00eb fshij\u00eb fjal\u00ebt \u201cburr\u00eb\u201d dhe \u201cgrua\u201d nga kodi themelor i familjes, n\u00eb thelb, nuk po ndryshon vet\u00ebm gjuh\u00ebn e ligjit, po ndryshon vet\u00eb p\u00ebrkufizimin e njeriut.<\/p>\n
Cenimi i lirive themelore: shprehja, media, feja dhe arsimi<\/p>\n
Nj\u00eb nga dimensionet m\u00eb t\u00eb rrezikshme t\u00eb k\u00ebtij projektligji \u00ebsht\u00eb m\u00ebnyra se si ai prek vet\u00eb themelin e lirive individuale, ato q\u00eb Kushtetuta, Konventa Evropiane dhe \u00e7do rend demokratik i kan\u00eb cil\u00ebsuar si t\u00eb paprekshme. N\u00eb thelb, kur nj\u00eb ligj nuk kufizon m\u00eb sjelljet e padrejta, por fillon t\u00eb kufizoj\u00eb mendimin vet\u00eb, at\u00ebher\u00eb nuk kemi m\u00eb mbrojtje nga diskriminimi, por kriminalizim t\u00eb nd\u00ebrgjegjes.<\/p>\n
N\u00eb momentin q\u00eb nocioni i paqart\u00eb \u201cp\u00ebrkat\u00ebsi e shum\u00ebfisht\u00eb gjinore\u201d futet n\u00eb tekst ligjor, \u00e7do diskutim apo kritik\u00eb ndaj k\u00ebsaj teorie mund t\u00eb interpretohet si \u201cdiskriminim\u201d. K\u00ebshtu, nj\u00eb gazetar q\u00eb analizon ndikimin e ideologjive gjinore n\u00eb sistemin arsimor, nj\u00eb pedagog q\u00eb shpjegon biologjikisht dallimin midis gjinis\u00eb dhe seksit, apo nj\u00eb qytetar q\u00eb mbron vlerat tradicionale t\u00eb familjes, mund t\u00eb p\u00ebrfundoj\u00eb i nd\u00ebshkuar p\u00ebr \u201cgjuh\u00eb diskriminuese\u201d. N\u00eb praktik\u00eb, kjo nxit nj\u00eb censur\u00eb t\u00eb heshtur dhe vet\u00ebkontroll t\u00eb friksh\u00ebm t\u00eb fjal\u00ebs publike, jo p\u00ebr shkak t\u00eb dhun\u00ebs, por p\u00ebr shkak t\u00eb frik\u00ebs nga nd\u00ebshkimi.<\/p>\n
Ky \u00ebsht\u00eb rreziku m\u00eb i madh p\u00ebr demokracin\u00eb: kur qytetar\u00ebt heshtin jo sepse jan\u00eb t\u00eb bindur, por sepse jan\u00eb t\u00eb frik\u00ebsuar. N\u00eb fakt, Gjykata Evropiane e t\u00eb Drejtave t\u00eb Njeriut, n\u00eb \u00e7\u00ebshtjen Handyside kund\u00ebr Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Bashkuar (1976), e ka p\u00ebrkufizuar qart\u00eb k\u00ebt\u00eb parim:<\/p>\n
\u201cLiria e shprehjes vlen jo vet\u00ebm p\u00ebr idet\u00eb q\u00eb priten me miratim, por edhe p\u00ebr ato q\u00eb ofendojn\u00eb, tronditin apo shqet\u00ebsojn\u00eb shtetin ose nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb. K\u00ebto jan\u00eb k\u00ebrkesat e pluralizmit, toleranc\u00ebs dhe mendjes s\u00eb hapur, pa t\u00eb cilat nuk ka shoq\u00ebri demokratike.\u201d<\/p>\n
Pra, ajo q\u00eb ky ligj b\u00ebn n\u00eb realitet \u00ebsht\u00eb ta z\u00ebvend\u00ebsoj\u00eb pluralizmin me ortodoksi ideologjike, ku vet\u00ebm nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb menduari dhe t\u00eb foluri lejohet, dhe \u00e7do mendim tjet\u00ebr etiketohet si \u201cdiskriminues\u201d. Nj\u00eb shoq\u00ebri q\u00eb fillon t\u00eb nd\u00ebshkoj\u00eb fjal\u00ebn e lir\u00eb n\u00eb em\u00ebr t\u00eb ndjeshm\u00ebris\u00eb nuk po ec\u00ebn drejt drejt\u00ebsis\u00eb, por drejt totalitarizmit.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, ligji shkel drejtp\u00ebrdrejt nenin 22 t\u00eb Kushtetut\u00ebs s\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, q\u00eb garanton lirin\u00eb e shprehjes dhe t\u00eb shtypit, si dhe nenin 10 t\u00eb Konvent\u00ebs Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut, q\u00eb mbron t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb shprehur mendime \u201cpa nd\u00ebrhyrje nga autoritetet publike\u201d. Si\u00e7 thekson filozofi John Stuart Mill, \u201cN\u00ebse mendimi i nj\u00eb njeriu heshtet, bota humbet nj\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb mundshme; n\u00ebse mendimi i shumic\u00ebs b\u00ebhet ligj, bota humbet lirin\u00eb.\u201d<\/p>\n
Por p\u00ebrtej filozofis\u00eb, pasojat jan\u00eb konkrete: ky projekt-ligj vendos nj\u00eb detyrim ligjor p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrdorur gjuh\u00eb ideologjike, p\u00ebr shembull, p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrdorur p\u00ebremra q\u00eb nuk pasqyrojn\u00eb realitetin biologjik. K\u00ebshtu, nj\u00eb gazetar q\u00eb refuzon ta b\u00ebj\u00eb k\u00ebt\u00eb mund t\u00eb gjobitet; nj\u00eb m\u00ebsues q\u00eb shpjegon biologjikisht ndarjen mashkull\u2013fem\u00ebr mund t\u00eb akuzohet p\u00ebr diskriminim; nj\u00eb prift apo imam q\u00eb citon tekstet e shenjta p\u00ebr rendin natyror t\u00eb krijimit mund t\u00eb p\u00ebrballet me padi civile.<\/p>\n
Ky \u00ebsht\u00eb momenti kur ligji ndalon s\u00eb qen\u00eb mbrojt\u00ebs i liris\u00eb dhe kthehet n\u00eb arm\u00eb t\u00eb frik\u00ebs, sepse detyron qytetar\u00ebt t\u00eb pranojn\u00eb nj\u00eb gjuh\u00eb q\u00eb nuk buron nga realiteti, por nga ideologjia.<\/p>\n
Si\u00e7 do t\u00eb thoshte George Or\u00ebell, \u201cN\u00ebse liria do t\u00eb thot\u00eb di\u00e7ka, ajo \u00ebsht\u00eb e drejta p\u00ebr t\u2019u th\u00ebn\u00eb njer\u00ebzve gj\u00ebra q\u00eb nuk duan t\u2019i d\u00ebgjojn\u00eb.\u201d N\u00ebse kjo e drejt\u00eb humbet, at\u00ebher\u00eb nuk kemi m\u00eb demokraci, por konformitet t\u00eb detyruar. Dhe nj\u00eb komb q\u00eb humbet guximin p\u00ebr t\u00eb th\u00ebn\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn, humbet pak nga pak edhe t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb i lir\u00eb.<\/p>\n
Asnj\u00eb shoq\u00ebri demokratike nuk mund t\u00eb mbijetoj\u00eb pa lirin\u00eb e nd\u00ebrgjegjes dhe t\u00eb besimit. Kjo liri \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb shenjtat, sepse i p\u00ebrket sfer\u00ebs m\u00eb t\u00eb thell\u00eb t\u00eb qenies njer\u00ebzore, marr\u00ebdh\u00ebnies s\u00eb njeriut me Zotin dhe me t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, Neni 24 i Kushtetut\u00ebs s\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb e shpall qart\u00eb se \u201c1. Liria e nd\u00ebrgjegjes dhe e fes\u00eb \u00ebsht\u00eb e garantuar. 2. Secili \u00ebsht\u00eb i lir\u00eb t\u00eb zgjedh\u00eb ose t\u00eb ndryshoj\u00eb fen\u00eb ose bindjet, si dhe t\u2019i shfaq\u00eb ato individualisht\u00a0 ose\u00a0 kolektivisht,\u00a0 n\u00eb\u00a0 publik\u00a0 ose\u00a0 n\u00eb\u00a0 jet\u00ebn\u00a0 private,\u00a0 n\u00ebp\u00ebrmjet\u00a0 kultit,\u00a0 arsimimit, praktikave ose kryerjes s\u00eb riteve. 3. Askush nuk mund t\u00eb detyrohet ose t\u00eb ndalohet t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb nj\u00eb bashk\u00ebsi fetare ose n\u00eb praktikat\u00a0 e saj, si dhe t\u00eb b\u00ebj\u00eb publike bindjet ose besimin e tij.\u201d Po k\u00ebshtu, Neni 9 i Konvent\u00ebs Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut e njeh k\u00ebt\u00eb si nj\u00eb t\u00eb drejt\u00eb themelore, duke theksuar se: \u00c7dokush ka t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb ket\u00eb dhe t\u00eb shpreh\u00eb besimin e tij fetar, individualisht ose kolektivisht, n\u00eb publik apo privatisht.<\/p>\n
Mir\u00ebpo, projektligji i ri e v\u00eb n\u00eb rrezik k\u00ebt\u00eb shtyll\u00eb t\u00eb liris\u00eb. Ai krijon nj\u00eb situat\u00eb absurde ku nj\u00eb imam q\u00eb lexon Kuranin, nj\u00eb prift q\u00eb predikon Ungjillin, apo nj\u00eb teolog q\u00eb mbron parimin e krijimit \u201cmashkull e fem\u00ebr\u201d, mund t\u00eb p\u00ebrballet me padi p\u00ebr \u201cdiskriminim gjinor\u201d vet\u00ebm pse ka shprehur nj\u00eb doktrin\u00eb t\u00eb besimit t\u00eb tij. N\u00ebse fjala e shenjt\u00eb p\u00ebrkthehet si shkelje ligjore, at\u00ebher\u00eb nuk kemi m\u00eb ndarje t\u00eb shtetit nga feja, kemi nd\u00ebrhyrje t\u00eb shtetit n\u00eb besim.<\/p>\n
Nj\u00eb situat\u00eb e till\u00eb do t\u00eb p\u00ebrb\u00ebnte cenim t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb t\u00eb rendit kushtetues, sepse e kthen shtetin n\u00eb gjykat\u00ebs t\u00eb dogm\u00ebs dhe n\u00eb kontrollues t\u00eb nd\u00ebrgjegjes fetare. Si\u00e7 ka theksuar Gjykata Evropiane e t\u00eb Drejtave t\u00eb Njeriut n\u00eb \u00e7\u00ebshtjen Kokkinakis kund\u00ebr Greqis\u00eb (1993), \u201cLiria e fes\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga themelet e nj\u00eb shoq\u00ebrie demokratike; ajo p\u00ebrb\u00ebn pasurin\u00eb m\u00eb t\u00eb \u00e7muar t\u00eb besimtar\u00ebve dhe jo-besimtar\u00ebve, sepse garanton pluralizmin q\u00eb e dallon demokracin\u00eb nga totalitarizmi.\u201d<\/p>\n
N\u00ebse nj\u00eb ligj i jep t\u00eb drejt\u00eb shtetit t\u00eb nd\u00ebshkoj\u00eb fjal\u00ebn fetare p\u00ebr shkak t\u00eb p\u00ebrmbajtjes s\u00eb saj, ai po e shnd\u00ebrron lirin\u00eb fetare n\u00eb liri me leje, nj\u00eb nocion q\u00eb bie ndesh me \u00e7do standard t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs europiane dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare. M\u00ebsimi fetar, predikimi publik dhe doktrina teologjike nuk jan\u00eb \u201cdiskurs politik\u201d q\u00eb mund t\u00eb rregullohet sipas axhendave ideologjike t\u00eb dit\u00ebs; ato jan\u00eb manifestime t\u00eb nd\u00ebrgjegjes morale, q\u00eb duhen mbrojtur pik\u00ebrisht sepse p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb shtyll\u00ebn e pluralizmit shoq\u00ebror.<\/p>\n
N\u00eb fakt, vet\u00eb filozofi Voltaire, i cili ishte kritik i fes\u00eb, e mbrojti me forc\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr ta shprehur at\u00eb, duke th\u00ebn\u00eb: \u201cUn\u00eb nuk jam dakord me at\u00eb q\u00eb ti thua, por do t\u00eb luftoj deri n\u00eb fund q\u00eb ti t\u00eb kesh t\u00eb drejt\u00ebn ta thuash.\u201d<\/p>\n
Por me k\u00ebt\u00eb ligj, kjo e drejt\u00eb po rr\u00ebzohet. Ai rrezikon t\u00eb b\u00ebj\u00eb q\u00eb predikuesit, klerik\u00ebt dhe studiuesit fetar\u00eb t\u00eb vet\u00ebcensurohen nga frika e nd\u00ebshkimit, duke heshtur p\u00ebr parimet themelore t\u00eb besimeve t\u00eb tyre. Nj\u00eb imam q\u00eb p\u00ebrmend rendin natyror t\u00eb krijimit, nj\u00eb prift q\u00eb citon librin e Zanafill\u00ebs apo nj\u00eb rabin q\u00eb flet p\u00ebr ligjin hyjnor, mund t\u00eb akuzohet p\u00ebr \u201cgjuh\u00eb diskriminuese\u201d thjesht sepse flet sipas besimit t\u00eb vet fetar.<\/p>\n
Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rrezik ekzistencial p\u00ebr shoq\u00ebrin\u00eb shqiptare, q\u00eb historikisht ka qen\u00eb model i harmonis\u00eb nd\u00ebrfetare dhe i respektit t\u00eb nd\u00ebrsjell\u00eb midis feve dhe shtetit. N\u00ebse besimi kthehet n\u00eb zon\u00eb t\u00eb rrezikshme ligjore, ne nuk humbasim vet\u00ebm lirin\u00eb fetare \u2013 humbasim shpirtin e pluralizmit q\u00eb ka qen\u00eb thelbi i identitetit ton\u00eb komb\u00ebtar.<\/p>\n
Sepse, n\u00eb fund t\u00eb fundit, si\u00e7 ka th\u00ebn\u00eb Aleksis de Tocqueville, \u201cLiria e nd\u00ebrgjegjes \u00ebsht\u00eb themeli i \u00e7do lirie tjet\u00ebr. Kush e shkel at\u00eb, shkel t\u00eb gjitha.\u201d<\/p>\n
Asnj\u00eb shoq\u00ebri nuk mund t\u00eb jet\u00eb e lir\u00eb n\u00ebse arsimi i saj nuk \u00ebsht\u00eb i lir\u00eb. N\u00eb momentin q\u00eb shkolla nuk u m\u00ebson m\u00eb f\u00ebmij\u00ebve si t\u00eb mendojn\u00eb, por \u00e7far\u00eb t\u00eb mendojn\u00eb, ajo ndalon s\u00eb qen\u00eb institucion i dijes dhe kthehet n\u00eb instrument t\u00eb ideologjis\u00eb. Pik\u00ebrisht k\u00ebt\u00eb rrezik e sjell futja e termit \u201cedukim gjinor me shum\u00eb identitete\u201d n\u00eb sistemin arsimor shqiptar, nj\u00eb formulim i paqart\u00eb q\u00eb, n\u00ebn petkun e \u201cbarazis\u00eb\u201d, rrezikon t\u00eb zhvendos\u00eb arsimin nga shkenca tek doktrina ideologjike.<\/p>\n
N\u00ebse ky koncept miratohet n\u00eb ligj, m\u00ebsuesit do t\u00eb detyrohen t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb jo m\u00eb biologjin\u00eb si shkenc\u00eb, por \u201cndjesin\u00eb personale t\u00eb gjinis\u00eb\u201d si p\u00ebrkufizim i realitetit. F\u00ebmij\u00ebve nuk do t\u2019u thuhet m\u00eb se ekzistojn\u00eb dy gjini t\u00eb p\u00ebrcaktuara biologjikisht, mashkull dhe fem\u00ebr, por se gjinia \u00ebsht\u00eb \u201cfluide\u201d, \u201ce zgjedhshme\u201d \u201ce shum\u00ebfisht\u00eb\u201d, dhe \u201cn\u00eb ndryshim t\u00eb vazhduesh\u00ebm\u201d. K\u00ebshtu, biologjia do t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsohet nga psikologjia subjektive, dhe edukimi do t\u00eb humbas\u00eb baz\u00ebn e tij natyrore, shkencore dhe racionale. Si\u00e7 ka paralajm\u00ebruar nobelisti Albert Einstein, \u201cEdukimi \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb mbetet pasi t\u00eb kesh harruar gjith\u00e7ka q\u00eb ke m\u00ebsuar n\u00eb shkoll\u00eb. Por n\u00ebse ajo q\u00eb m\u00ebson \u00ebsht\u00eb e rreme, at\u00ebher\u00eb edhe ajo q\u00eb mbetet, \u00ebsht\u00eb mashtrim.\u201d<\/p>\n
Ky devijim p\u00ebrb\u00ebn cenim t\u00eb hapur t\u00eb nenit 57 t\u00eb Kushtetutes s\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, q\u00eb garanton t\u00eb drejt\u00ebn e cdo personi p\u00ebr arsimim dhe p\u00ebrcakton se arsimi duhet t\u00eb synoj\u00eb zhvillimin e personalitetit dhe dinjitetit njer\u00ebzor n\u00eb p\u00ebrputhje me parimet demokratike. Po ashtu, Protokolli nr. 1 i Konvent\u00ebs Evropiane p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut, n\u00eb nenin 2, i njeh prind\u00ebrve t\u00eb drejt\u00ebn themelore \u201cp\u00ebr t\u00eb siguruar q\u00eb arsimi dhe m\u00ebsimi i f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb jet\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me bindjet e tyre fetare dhe filozofike.\u201d<\/p>\n
Kjo do t\u00eb thot\u00eb se shteti nuk mund t\u2019u imponoj\u00eb prind\u00ebrve dhe f\u00ebmij\u00ebve nj\u00eb doktrin\u00eb q\u00eb bie ndesh me besimin, nd\u00ebrgjegjen apo bindjet e tyre. N\u00eb fakt, Gjykata Evropiane e t\u00eb Drejtave t\u00eb Njeriut n\u00eb \u00e7\u00ebshtjen Folger\u00f8 kund\u00ebr Norvegjis\u00eb (2007) vendosi se futja e p\u00ebrmbajtjeve fetare apo filozofike n\u00eb kurrikulat e detyrueshme, pa mund\u00ebsin\u00eb e shmangies, cenon t\u00eb drejt\u00ebn e prind\u00ebrve p\u00ebr arsim n\u00eb p\u00ebrputhje me bindjet e tyre. E nj\u00ebjta logjik\u00eb vlen p\u00ebr \u00e7do p\u00ebrmbajtje ideologjike, p\u00ebrfshir\u00eb ato mbi identitetet gjinore.<\/p>\n
N\u00ebse nj\u00eb prind mysliman, i krishter\u00eb apo ateist nuk d\u00ebshiron q\u00eb f\u00ebmija i tij t\u00eb m\u00ebsohet me koncepte q\u00eb kund\u00ebrshtojn\u00eb biologjin\u00eb ose besimin e tij, ai ka t\u00eb drejt\u00eb ligjore ta kund\u00ebrshtoj\u00eb k\u00ebt\u00eb. Arsimi nuk \u00ebsht\u00eb pron\u00eb e shtetit, \u00ebsht\u00eb e drejt\u00eb e qytetarit. Dhe kur shteti shkel k\u00ebt\u00eb t\u00eb drejt\u00eb, ai shkel vet\u00eb kontrat\u00ebn themelore t\u00eb besimit nd\u00ebrmjet tij dhe shoq\u00ebris\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt, liria akademike \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr viktim\u00eb e qart\u00eb e k\u00ebtij projektligji. Profesor\u00ebt dhe studiuesit q\u00eb duan t\u00eb mbrojn\u00eb kriteret shkencore t\u00eb biologjis\u00eb ose t\u00eb debatojn\u00eb me mendim kritik ndaj \u201cteorive gjinore\u201d do t\u00eb jetojn\u00eb n\u00ebn frik\u00ebn e nd\u00ebshkimit disiplinor apo gjobave e padive civile p\u00ebr \u201cdiskriminim\u201d. K\u00ebshtu, universitetet, q\u00eb duhet t\u00eb jen\u00eb tempulli i debatit t\u00eb lir\u00eb dhe k\u00ebrkimit t\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs, do t\u00eb kthehen n\u00eb hap\u00ebsira ku e v\u00ebrteta lejohet vet\u00ebm n\u00ebse \u00ebsht\u00eb ideologjikisht e pranueshme.<\/p>\n
Filozofi Karl Popper, n\u00eb vepr\u00ebn e tij \u201cShoq\u00ebria e hapur dhe armiqt\u00eb e saj\u201d, paralajm\u00ebronte: \u201cN\u00eb momentin q\u00eb ndalojm\u00eb diskutimin p\u00ebr nj\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb em\u00ebr t\u00eb paqes ideologjike, ne kemi mbyllur rrug\u00ebn e dijes.\u201d<\/p>\n
N\u00ebse Shqip\u00ebria ndjek k\u00ebt\u00eb rrug\u00eb, at\u00ebher\u00eb shkollat e saj nuk do t\u00eb jen\u00eb m\u00eb vende ku rriten mendje t\u00eb lira, por ku f\u00ebmij\u00ebt do t\u00eb trajnohen t\u00eb mendojn\u00eb sipas nj\u00eb modeli t\u00eb paracaktuar ideologjik. Kjo \u00ebsht\u00eb e kund\u00ebrta e arsimit demokratik, \u00ebsht\u00eb indoktrinim i ligjsh\u00ebm.<\/p>\n
N\u00eb fund, nj\u00eb shoq\u00ebri q\u00eb lejon q\u00eb shkenc\u00ebs t\u2019i vendosen kufij ideologjik\u00eb, e ka humbur rrug\u00ebn drejt dijes dhe drejt\u00ebsis\u00eb. Sepse, si\u00e7 ka th\u00ebn\u00eb filozofi Immanuel Kant, \u201cArsimi \u00ebsht\u00eb drita q\u00eb ndan njeriun nga injoranca, dhe kush guxon ta err\u00ebsoj\u00eb k\u00ebt\u00eb drit\u00eb, punon kund\u00ebr vet\u00eb njer\u00ebzimit.\u201d<\/p>\n
Ashtu si arsimi, sporti dhe mjek\u00ebsia jan\u00eb fusha q\u00eb prekin vet\u00eb thelbin e njeriut, trupin, dinjitetin dhe drejt\u00ebsin\u00eb. Por edhe k\u00ebto fusha rrezikojn\u00eb t\u00eb deformohen n\u00ebse ligji e z\u00ebvend\u00ebson realitetin biologjik me termin \u201cidentitet gjinor\u201d. N\u00eb em\u00ebr t\u00eb \u201cbarazis\u00eb\u201d, ai cenon parimin e drejt\u00ebsis\u00eb natyrore n\u00eb gar\u00eb dhe siguris\u00eb klinike n\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsi, dy shtylla q\u00eb nuk mund t\u00eb negociohen n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri q\u00eb respekton shkenc\u00ebn dhe jet\u00ebn njer\u00ebzore.<\/p>\n
N\u00eb sport, p\u00ebrfshirja e meshkujve biologjik\u00eb n\u00eb garat e grave \u00ebsht\u00eb shembulli m\u00eb i qart\u00eb i padrejt\u00ebsis\u00eb q\u00eb prodhon nj\u00eb ideologji kur z\u00eb vendin e shkenc\u00ebs. Edhe Komiteti Olimpik Nd\u00ebrkomb\u00ebtar (IOC) n\u00eb udh\u00ebzimet e vitit 2023 e ka pranuar se pjes\u00ebmarrja e atlet\u00ebve transgjinor\u00eb n\u00eb kategori fem\u00ebrore ngre \u201cpyetje serioze p\u00ebr integritetin e gar\u00ebs dhe barazin\u00eb e kushteve t\u00eb konkurrimit\u201d. N\u00eb shum\u00eb vende, federatat sportive po rivler\u00ebsojn\u00eb rregullat e tyre p\u00ebr t\u00eb ruajtur ekuilibrin midis respektit p\u00ebr individin dhe mbrojtjes s\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb n\u00eb sport.<\/p>\n
Sepse sporti \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar mbi parimin themelor se t\u00eb gjith\u00eb duhet t\u00eb ken\u00eb shanse t\u00eb barabarta n\u00eb baz\u00eb t\u00eb kushteve fizike, jo biologjike t\u00eb ndryshme. Dhe biologjia k\u00ebtu nuk \u00ebsht\u00eb paragjykim, por shkenc\u00eb: fuqia muskulare, densiteti i kockave, kapaciteti kardiovaskular dhe testosteroni ndikojn\u00eb n\u00eb performanc\u00eb. Ignorimi i k\u00ebtyre faktor\u00ebve n\u00eb em\u00ebr t\u00eb \u201cidentitetit\u201d p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb padrejt\u00ebsi ndaj grave q\u00eb kan\u00eb luftuar p\u00ebr dekada p\u00ebr t\u00eb fituar hap\u00ebsir\u00ebn e tyre t\u00eb barabart\u00eb n\u00eb sport. Si\u00e7 ka th\u00ebn\u00eb filozofi i s\u00eb drejt\u00ebs Ronald D\u00eborkin, \u201cBarazia nuk q\u00ebndron n\u00eb trajtimin identik, por n\u00eb respektin ndaj dallimeve reale.\u201d<\/p>\n
N\u00eb mjek\u00ebsi, pasojat jan\u00eb edhe m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda, sepse k\u00ebtu nuk preket vet\u00ebm drejt\u00ebsia, por jeta vet\u00eb. Detyrimi i mjek\u00ebve q\u00eb t\u00eb trajtojn\u00eb pacient\u00ebt jo sipas gjinis\u00eb biologjike, por sipas \u201cidentitetit t\u00eb deklaruar\u201d, mund t\u00eb sjell\u00eb pasoja fatale. Diagnozat, medikamentet, terapit\u00eb hormonale dhe operacionet varen nga realiteti biologjik, jo nga ndjesia individuale. N\u00ebse nj\u00eb mjek detyrohet ligj\u00ebrisht t\u00eb injoroj\u00eb biologjin\u00eb p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrshtatur me nj\u00eb kategori ideologjike, ai jo vet\u00ebm humbet lirin\u00eb profesionale, por edhe p\u00ebrballet me rrezik penal, administrative, civil dhe etik.<\/p>\n
N\u00eb fakt, shum\u00eb shoqata mjek\u00ebsore nd\u00ebrkomb\u00ebtare kan\u00eb ngritur alarmin p\u00ebr k\u00ebt\u00eb devijim. Raporti i Cass Revie\u00eb (UK, 2024), nj\u00eb studim i pavarur p\u00ebr trajtimin e t\u00eb miturve me disfori gjinore, paralajm\u00ebron se \u201cvendimet mjek\u00ebsore nuk mund t\u00eb bazohen n\u00eb ideologji, por n\u00eb prova shkencore dhe kujdes klinik t\u00eb kujdessh\u00ebm\u201d. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb parim q\u00eb mbrohet edhe nga Deklarata Universale p\u00ebr Bioetik\u00ebn dhe t\u00eb Drejtat e Njeriut (UNESCO, 2005), e cila thekson se dinjiteti njer\u00ebzor dhe siguria sh\u00ebndet\u00ebsore duhet t\u00eb mbizot\u00ebrojn\u00eb mbi \u00e7do presion politik apo ideologjik.<\/p>\n
Nga ana juridike, Neni 55 i Kushtetut\u00ebs s\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb garanton t\u00eb drejt\u00ebn e \u00e7do personi p\u00ebr t\u2019u mbrojtur nga trajtimet q\u00eb rrezikojn\u00eb jet\u00ebn, sh\u00ebndetin ose integritetin fizik e moral. N\u00ebse nj\u00eb ligj detyron mjek\u00ebt t\u00eb ndjekin kategori ideologjike n\u00eb vend t\u00eb diagnoz\u00ebs shkencore, ai bie ndesh me k\u00ebt\u00eb nen dhe me parimet themelore t\u00eb etik\u00ebs mjek\u00ebsore,\u00a0 p\u00ebrfshir\u00eb parimin e mosd\u00ebmtimit (primum non nocere) dhe parimin e kompetenc\u00ebs profesionale.<\/p>\n
N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, k\u00ebtu q\u00ebndron edhe paradoksi m\u00eb i madh i k\u00ebtij ligji: n\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb mbrojtur nj\u00eb \u201cidentitet\u201d, ai rrezikon trupin real t\u00eb njeriut. N\u00eb sport, ai shkel barazin\u00eb; n\u00eb mjek\u00ebsi, ai rrezikon jet\u00ebn. Dhe, si\u00e7 ka th\u00ebn\u00eb mjeku dhe filozofi francez Alexis Carrel, \u201cShoq\u00ebrit\u00eb q\u00eb mohojn\u00eb biologjin\u00eb e njeriut nuk b\u00ebhen m\u00eb humane, b\u00ebhen m\u00eb t\u00eb rreme.\u201d<\/p>\n
Prandaj, nj\u00eb shtet q\u00eb k\u00ebrkon t\u00eb quhet demokratik duhet t\u00eb mbroj\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn e trupit dhe drejt\u00ebsin\u00eb e gar\u00ebs, jo ta shkat\u00ebrroj\u00eb ato n\u00eb em\u00ebr t\u00eb ideologjis\u00eb. Sepse n\u00eb fund, si\u00e7 na kujton Aristoteli, \u201cDrejt\u00ebsia \u00ebsht\u00eb p\u00ebrpjekja p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb secilit at\u00eb q\u00eb i takon.\u201d N\u00ebse nj\u00eb vajz\u00eb humbet medaljen e saj p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb konkurrenti biologjikisht mashkull, apo nj\u00eb pacient humbet sh\u00ebndetin sepse mjeku i tij u detyrua t\u00eb trajtoj\u00eb \u201cidentitetin\u201d e jo trupin, at\u00ebher\u00eb drejt\u00ebsia \u00ebsht\u00eb shkelur, dhe me t\u00eb, edhe vet\u00eb njeriu.<\/p>\n
Nj\u00eb nga goditjet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda q\u00eb ky projektligj i jep shtetit t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmbysja e parimit t\u00eb prezumimit t\u00eb pafaj\u00ebsis\u00eb, nj\u00eb nga themel\u00ebt e \u00e7do sistemi juridik demokratik. N\u00eb thelb, ai vendos nj\u00eb logjik\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbysur: jo m\u00eb \u201ci pafajsh\u00ebm derisa t\u00eb provohet faj\u00ebsia\u201d, por \u201ci fajsh\u00ebm derisa t\u00eb arrish t\u00eb v\u00ebrtetosh pafaj\u00ebsin\u00eb\u201d. Kjo qasje, e fshehur pas gjuh\u00ebs s\u00eb \u201cmbrojtjes nga diskriminimi\u201d, p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb nga precedent\u00ebt m\u00eb t\u00eb rreziksh\u00ebm n\u00eb historin\u00eb ligjore t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb fakt, parimi i prezumimit t\u00eb pafaj\u00ebsis\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb ekskluzivisht penal, ai shtrihet si nj\u00eb parim i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i rendit juridik, i pranuar edhe n\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn administrative dhe civile. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga themelet q\u00eb e dallon shtetin e s\u00eb drejt\u00ebs nga regjimet ideologjike, sepse ai mbron qytetarin nga arbitrariteti i pushtetit dhe nga akuzat pa prova.<\/p>\n
N\u00eb rastet e akuzave p\u00ebr \u201cdiskriminim gjinor\u201d apo \u201cp\u00ebrkat\u00ebsi t\u00eb shum\u00ebfisht\u00eb\u201d, projektligji ngarkon t\u00eb akuzuarin me barr\u00ebn e prov\u00ebs, duke e detyruar t\u00eb mbroj\u00eb veten p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb perceptimi subjektiv. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, mjafton q\u00eb nj\u00eb person t\u00eb ndjehet \u201ci ofenduar\u201d p\u00ebr shkak t\u00eb nj\u00eb mendimi apo deklarate, q\u00eb tjetri t\u00eb detyrohet t\u00eb provoj\u00eb se nuk ka diskriminuar. Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb drejt\u00ebsi e p\u00ebrmbysur, ku ndjesia personale e padit\u00ebsit z\u00ebvend\u00ebson prov\u00ebn faktike.<\/p>\n
N\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn administrative, ky parim zbatohet qart\u00eb n\u00eb procedurat e gjobave dhe sanksioneve administrative. Vet\u00eb Kodi i Procedurave Administrative parashikon se administrata publike duhet t\u00eb bazohet mbi parimin e ligjshm\u00ebris\u00eb dhe t\u00eb provueshm\u00ebris\u00eb. \u00c7do mas\u00eb nd\u00ebshkimore administrative, p\u00ebrfshir\u00eb gjobat, k\u00ebrkon prova t\u00eb qarta dhe t\u00eb verifikueshme q\u00eb v\u00ebrtetojn\u00eb shkeljen nga subjekti. Administrata nuk mund t\u00eb nd\u00ebshkoj\u00eb mbi baz\u00ebn e supozimeve, ndjesive apo interpretimeve ideologjike. Po ashtu, Neni 82 i t\u00eb nj\u00ebjtit Kod p\u00ebrcakton qart\u00eb se barr\u00ebn e prov\u00ebs p\u00ebr ligjshm\u00ebrin\u00eb e aktit e mban organi administrativ q\u00eb e ka nxjerr\u00eb at\u00eb.<\/p>\n
Kjo do t\u00eb thot\u00eb se, n\u00eb \u00e7do rast gjobe apo mase disiplinore, nuk \u00ebsht\u00eb qytetari ai q\u00eb duhet t\u00eb provoj\u00eb pafaj\u00ebsin\u00eb e vet, por administrata q\u00eb duhet t\u00eb provoj\u00eb shkeljen. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb parim i pandash\u00ebm nga siguria juridike, \u00e7do p\u00ebrmbysje e tij e kthen ligjin n\u00eb instrument represioni.<\/p>\n
Edhe n\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn civile, barr\u00ebn e prov\u00ebs e mban gjithmon\u00eb pala q\u00eb pretendon cenimin ose d\u00ebmin. Ky parim themelor p\u00ebrcaktohet n\u00eb Nenin 12 t\u00eb Kodit t\u00eb Procedur\u00ebs Civile t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, ku thuhet: \u201cPala q\u00eb pretendon nj\u00eb t\u00eb drejt\u00eb, ka detyrim q\u00eb, n\u00eb p\u00ebrputhje me ligjin, t\u00eb provoj\u00eb faktet mbi t\u00eb cil\u00ebt bazon pretendimin e saj\u201d. K\u00ebshtu, n\u00ebse nj\u00eb person pretendon se \u00ebsht\u00eb diskriminuar apo \u00ebsht\u00eb ndjer\u00eb \u201ci d\u00ebmtuar moralisht\u201d, ai duhet t\u00eb sjell\u00eb prova konkrete q\u00eb v\u00ebrtetojn\u00eb faktin e diskriminimit dhe lidhjen shkak\u00ebsore midis fjal\u00ebs apo veprimit dhe d\u00ebmit t\u00eb p\u00ebsuar. Vet\u00ebm pas nj\u00eb verifikimi objektiv mund t\u00eb vendoset p\u00ebrgjegj\u00ebsia civile. P\u00ebrndryshe, sistemi do t\u00eb lejonte q\u00eb \u00e7do ndjesi subjektive t\u00eb kthehej n\u00eb arm\u00eb ligjore kund\u00ebr liris\u00eb s\u00eb tjetrit.<\/p>\n
N\u00eb praktik\u00eb, kjo do t\u00eb thot\u00eb se nj\u00eb m\u00ebsues q\u00eb shpjegon biologjin\u00eb sipas kritereve shkencore, nj\u00eb gazetar q\u00eb shpreh opinion kritik ndaj teorive gjinore, apo nj\u00eb prift q\u00eb citon librin e tij t\u00eb shenjt\u00eb, mund t\u00eb p\u00ebrfundoj\u00eb n\u00eb proces gjyq\u00ebsor vet\u00ebm sepse dikush \u00ebsht\u00eb \u201cndjer\u00eb i diskriminuar\u201d. Dhe n\u00eb vend q\u00eb gjykata t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb prova p\u00ebr ekzistenc\u00ebn e diskriminimit, ajo do t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb prova p\u00ebr munges\u00ebn e tij, nj\u00eb absurditet juridik q\u00eb e kthen barr\u00ebn e mbrojtjes n\u00eb d\u00ebnim n\u00eb vetvete.<\/p>\n
Nj\u00eb drejt\u00ebsi e till\u00eb nuk mbron barazin\u00eb, por instalon frik\u00ebn. Sepse \u00e7do profesionist, qytetar apo besimtar do t\u00eb mendoj\u00eb dy her\u00eb p\u00ebrpara se t\u00eb flas\u00eb, jo nga respekti p\u00ebr tjetrin, por nga frika se mund t\u00eb nd\u00ebshkohet p\u00ebr mendimin e tij. Dhe nj\u00eb shoq\u00ebri q\u00eb jeton n\u00ebn frik\u00ebn e mendimit t\u00eb lir\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb shoq\u00ebri e lir\u00eb, \u00ebsht\u00eb shtet ideologjik. N\u00eb fund t\u00eb fundit, ky ligj i propozuar nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb hap p\u00ebrpara drejt drejt\u00ebsis\u00eb, por nj\u00eb kthim pas drejt logjik\u00ebs s\u00eb inkuzicionit, ku mendimi i ndrysh\u00ebm trajtohet si faj dhe heshtja si mbrojtje. Dhe Shqip\u00ebria nuk mund t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb lir\u00eb mbi themele t\u00eb padrejt\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n
Asnj\u00eb shoq\u00ebri nuk b\u00ebhet m\u00eb e drejt\u00eb duke ndaluar mendimin. Asnj\u00eb ligj nuk mund t\u00eb mbroj\u00eb lirin\u00eb duke e shkat\u00ebrruar at\u00eb. Dhe asnj\u00eb shtet nuk b\u00ebhet m\u00eb evropian duke imituar keq Evrop\u00ebn, apo duke p\u00ebrdorur emrin e saj p\u00ebr t\u00eb justifikuar imponimin e nj\u00eb ideologjie q\u00eb shum\u00eb vende t\u00eb Bashkimit Europian tashm\u00eb e kan\u00eb refuzuar me vendosm\u00ebri.<\/p>\n
Ky projektligj, q\u00eb paraqitet si \u201cp\u00ebr barazin\u00eb gjinore\u201d dhe si \u201cdetyrim i p\u00ebrafrimit me legjislacionin e BE-s\u00eb\u201d, n\u00eb fakt \u00ebsht\u00eb nj\u00eb produkt i keqkuptuar ideologjikisht dhe i rreziksh\u00ebm juridikisht. Ai nuk \u00ebsht\u00eb as p\u00ebrafrim, as progress, por nj\u00eb devijim nga rendi kushtetues, nga parimet themelore t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb dhe nga identiteti natyror i njeriut.<\/p>\n
N\u00eb thelb, ai nuk mbron ask\u00ebnd nga diskriminimi real, por krijon mekanizma t\u00eb rinj p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebshkuar mendimin, p\u00ebr t\u00eb imponuar gjuh\u00ebn, p\u00ebr t\u00eb kontrolluar arsimin, p\u00ebr t\u00eb heshtur besimin dhe p\u00ebr t\u00eb riformatuar vet\u00eb konceptin e njeriut. Ai e kthen shtetin nga garant i lirive n\u00eb arbit\u00ebr t\u00eb mendimeve, nga mbrojt\u00ebs i t\u00eb drejtave, n\u00eb prodhues frike.<\/p>\n
Nga pik\u00ebpamja kushtetuese, projektligji bie ndesh me nenet themelore t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. N\u00eb planin europian, ky ligj \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mashtrim publik. Asnj\u00eb direktiv\u00eb e Bashkimit Europian, nuk p\u00ebrmend \u201cidentitet gjinor\u201d, \u201cp\u00ebrkat\u00ebsi t\u00eb shum\u00ebfisht\u00eb\u201d apo \u201ctransgjinor\u00eb\u201d si kategori ligjore. T\u00eb gjitha k\u00ebto direktiva flasin p\u00ebr barazi midis burrave dhe grave, jo midis perceptimeve. Edhe Gjykata e Drejt\u00ebsis\u00eb s\u00eb BE-s\u00eb, e ka theksuar qart\u00eb se p\u00ebrcaktimi i kushteve p\u00ebr njohjen e gjinis\u00eb \u00ebsht\u00eb kompetenc\u00eb e shteteve an\u00ebtare, jo detyrim komunitar. Prandaj, t\u00eb thuash se ky ligj \u201cna e k\u00ebrkon Europa\u201d \u00ebsht\u00eb nj\u00eb g\u00ebnjesht\u00ebr e q\u00ebllimshme, q\u00eb synon t\u00eb mashtroj\u00eb publikun, deputet\u00ebt dhe vet\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb shqiptare.<\/p>\n
N\u00ebse ky ligj miratohet, Kuvendi i Shqip\u00ebris\u00eb do t\u00eb hyj\u00eb n\u00eb histori jo si mbrojt\u00ebs i drejt\u00ebsis\u00eb, por si ai q\u00eb hapi port\u00ebn e censur\u00ebs ligjore n\u00eb em\u00ebr t\u00eb \u201ctoleranc\u00ebs\u201d. Do t\u00eb jet\u00eb ligji q\u00eb nuk solli barazi, por frik\u00eb; nuk mbrojti njeriun, por ideologjin\u00eb; nuk afroi Shqip\u00ebrin\u00eb me Europ\u00ebn, por e largoi nga vetvetja.<\/p>\n
Prandaj, k\u00ebto dit\u00eb Kuvendi ka p\u00ebrpara jo thjesht nj\u00eb vot\u00eb p\u00ebr nj\u00eb ligj, por nj\u00eb prov\u00eb historike: A do t\u00eb mbroj\u00eb Shqip\u00ebria parimet e Kushtetut\u00ebs, t\u00eb arsyes dhe t\u00eb liris\u00eb, apo do t\u00eb dor\u00ebzohet para imponimit t\u00eb ideologjis\u00eb? A do t\u00eb q\u00ebndroj\u00eb n\u00eb themelin e s\u00eb drejt\u00ebs, apo do t\u00eb rr\u00ebshqas\u00eb n\u00eb autoritariz\u00ebm ideologjik t\u00eb paketuar si \u201ctoleranc\u00eb\u201d?<\/p>\n
Zgjidhja \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb: Termat \u201cp\u00ebrkat\u00ebsi e shum\u00ebfisht\u00eb gjinore\u201d dhe \u201cidentitet gjinor\u201d duhet t\u00eb hiqen plot\u00ebsisht nga projektligji. Barazia duhet t\u00eb mbetet ajo q\u00eb \u00ebsht\u00eb, barazi midis burrit dhe gruas, jo midis ndjesive. Lirit\u00eb themelore, e shprehjes, e fes\u00eb, e medias, e arsimit dhe e nd\u00ebrgjegjes, duhet t\u00eb ruhen si gur\u00ebt themelor\u00eb t\u00eb Republik\u00ebs.<\/p>\n
N\u00ebse jo, Shqip\u00ebria do t\u00eb b\u00ebhet laboratori i par\u00eb i nj\u00eb ideologjie q\u00eb vet\u00eb Europa po e braktis, dhe historia do ta kujtoj\u00eb k\u00ebt\u00eb moment jo si \u00e7ast emancipimi, por si \u00e7astin kur nj\u00eb komb i vog\u00ebl guxoi t\u00eb shkelte me ligj vet\u00eb arsyen njer\u00ebzore. Sic b\u00ebri n\u00eb vitin e mbrapsht\u00eb 1976 q\u00eb instaloi n\u00eb Kushtetut\u00eb diktatur\u00ebn e vetme ideologjike ateisto-komuniste n\u00eb historin\u00eb kushtetutese t\u00eb shteteve moderne. Dhe pasojat, dihen.<\/p>\n
Kaynak: prizrenpost<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" N\u00eb \u00e7do shtet t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs, ligjet ekzistojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbrojtur qytetarin nga padrejt\u00ebsia. Ato jan\u00eb mburoja e liris\u00eb p\u00ebrball\u00eb pushtetit, garancia e dinjitetit njer\u00ebzor p\u00ebrball\u00eb arbitraritetit. Por si\u00e7 ka th\u00ebn\u00eb Montesquieu, \u201ckur ligji b\u00ebhet mjet p\u00ebr t\u2019i detyruar njer\u00ebzit t\u00eb mendojn\u00eb nj\u00ebsoj, ai pushon s\u00eb qen\u00eb ligj dhe b\u00ebhet instrument tiranie.\u201d Ky \u00ebsht\u00eb rreziku […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5411,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-5410","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-opinions"],"views":30,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5410","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5410"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5410\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5412,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5410\/revisions\/5412"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5411"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5410"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5410"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5410"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}