![](\"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/Truri-yt-nuk-e-sheh-realitetin-ai-perpiqet-ta-parashikoje-ate-1.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
2017’de Dublin’de ya\u011fmurlu bir \u00f6\u011fleden sonra filme ge\u00e7 kal\u0131yordum.<\/p>\n
Marvel’\u0131n Wolverine destan\u0131n\u0131n son b\u00f6l\u00fcm\u00fc olan Logan’\u0131 izlemeye gidiyordum ve tam film ba\u015flamak \u00fczereyken sinemaya vard\u0131m. \u0130nanacak hi\u00e7bir \u015feyi kalmayan isteksiz bir kahraman\u0131n hikayesi olarak ilan edildi. Vanity Fair bunu g\u00fc\u00e7l\u00fc, \u015fiddetli bir darbe olarak tan\u0131mlad\u0131; ham ve ger\u00e7ek.<\/p>\n
Her \u015fey elinizden al\u0131nsa ve elinizde sadece \u015fu an\u0131n ac\u0131s\u0131 kalsayd\u0131 nas\u0131l olurdu? Bu merak\u0131m\u0131 art\u0131rd\u0131.<\/p>\n
Son dakika bileti almak i\u00e7in elektronik b\u00fcfeye ko\u015ftum. Koridora yak\u0131n kalan birka\u00e7 koltuktan birini kapt\u0131m ve oditoryuma ko\u015ftum.<\/p>\n
\u0130\u00e7eride 150 ki\u015fi karanl\u0131kta oturup Star Wars fragman\u0131n\u0131 izliyordu. Benim koltu\u011fum koridorun di\u011fer taraf\u0131ndayd\u0131. \u0130nsanlar\u0131n \u00fczerinden ge\u00e7mek istemedim, bu y\u00fczden salonun \u00f6n\u00fcndeki paravan\u0131n alt\u0131ndan ko\u015farak di\u011fer kanattaki merdivenlerden yukar\u0131 \u00e7\u0131kmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. H\u0131zl\u0131ca. G\u00f6r\u00fcnmez. Basit. \u015eapkam\u0131 d\u00fczelttim, ba\u015f\u0131m\u0131 a\u015fa\u011f\u0131da tutmak i\u00e7in e\u011fildim ve perdeden a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru ko\u015ftum.<\/p>\n
Fakat di\u011fer tarafta koridor yoktu. Yaln\u0131zca beton bir duvara \u00e7arpt\u0131m.<\/p>\n
\u00c7arp\u0131\u015fma beni yere d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Daha da k\u00f6t\u00fcs\u00fc, tam \u00e7arp\u0131\u015fma an\u0131nda \u015eirinler’in fragman\u0131 ekrana f\u0131rlad\u0131. Ekranda parlak mavi bir mantar evi belirdi ve beni projekt\u00f6rlerin alt\u0131nda t\u00fcm seyircilerin \u00f6n\u00fcne koydu.<\/p>\n
Salonda uzun kahkaha dalgalar\u0131 olu\u015ftu. D\u00fc\u015fen \u015fapkay\u0131 ald\u0131m ve sanki \u00f6nemliymi\u015f gibi d\u00fczelttim. Sersemlemi\u015f bir halde ve incik kemi\u011fim a\u011fr\u0131yarak (belki de sadece incik kemi\u011fim de\u011fil) kendimi geldi\u011fim kap\u0131lara do\u011fru s\u00fcr\u00fckledim.<\/p>\n
Kendimi nispeten ak\u0131ll\u0131 bir insan olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi seviyorum. Nas\u0131l oldu da devasa bir beton duvara \u00e7arpt\u0131m?<\/p>\n
Cevap sinir biliminde yat\u0131yor. \u00c7o\u011fumuz duyular\u0131n veri toplad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunu beyne g\u00f6nderdi\u011fini ve sonra tepki verdi\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz. Ancak \u00e7ok say\u0131da ara\u015ft\u0131rma i\u015flerin b\u00f6yle y\u00fcr\u00fcmedi\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n
Beyniniz ger\u00e7ekli\u011fe bahse giren iflah olmaz bir kumarbazd\u0131r. Bilgi beklemiyor. Ne olmas\u0131 gerekti\u011fini tahmin ediyor ve \u015fa\u015f\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda uyum sa\u011fl\u0131yor. \u00c7o\u011fu bahis kazan\u0131r. Ancak kazanamad\u0131klar\u0131nda duvarlara \u00e7arpars\u0131n\u0131z.<\/p>\n
Her \u015fey bir tahminle ba\u015flar; beynin g\u00f6rece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc \u015feyin “yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya” bir beklentisi. Daha sonra “a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131ya” gelen duyusal girdi ya bu tahmini do\u011fruluyor ya da i\u015fler e\u015fle\u015fmedi\u011finde g\u00fcncelliyor. Bu, tahmine dayal\u0131 i\u015flem teorisi olarak bilinir.<\/p>\n
1999’da Rajesh Rao ve Dana Ballard, t\u0131pk\u0131 beyin gibi \u00e7al\u0131\u015fan bir bilgisayar modeli olu\u015fturdular. Beynin \u00fcst d\u00fczey b\u00f6lgelerinin ilk \u00f6nce g\u00f6rmeyi bekledikleri \u015fey hakk\u0131nda tahminlerde bulundu\u011funu ve bunlar\u0131 hiyerar\u015finin a\u015fa\u011f\u0131lar\u0131na g\u00f6nderdi\u011fini buldular. Ancak bir \u015fey tahminle e\u015fle\u015fmedi\u011finde – “tahmin hatas\u0131” olarak adland\u0131rd\u0131klar\u0131 \u015fey – alt d\u00fczeyler alarm\u0131 \u00e7al\u0131yor ve bilgiyi hiyerar\u015finin yukar\u0131s\u0131na g\u00f6nderiyordu.<\/p>\n
Beyin do\u011fru tahminde bulundu\u011funda hi\u00e7bir \u015feyi fark etmeye gerek kalm\u0131yor. Yanl\u0131\u015f tahmin etti\u011finizde (mesela bir duvar\u0131 koridor sand\u0131\u011f\u0131n\u0131zda) t\u00fcm sistem devreye giriyor. Duvar\u0131 kendi g\u00f6zlerimle g\u00f6rmedi\u011fimden de\u011fil. Beynim bunun orada olmas\u0131n\u0131 hi\u00e7 beklemiyordu.<\/p>\n
Bu, sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, sohbet ederken ve karar al\u0131rken insanlar\u0131n ba\u015f\u0131na her zaman gelir. T\u00fcm g\u00f6steriyi i\u00e7imizdeki propagandac\u0131 – i\u00e7imizdeki ikili ajan – y\u00f6netiyor.<\/p>\n
Ger\u00e7ek, yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlanamayan her tahmindir.<\/p>\n
Beyin, belirsiz veriler ve mesajlarla dolu bir d\u00fcnyayla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Belirsizlik anlar\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn olan en iyi tahminleri yapar. Elbette tahmin etti\u011fimizin fark\u0131nda de\u011filiz. Beyin, orada ne olmas\u0131 gerekti\u011fini belirlemek i\u00e7in ge\u00e7mi\u015f deneyimleri ve ba\u011flam\u0131 kullanarak bo\u015fluklar\u0131 doldurur.<\/p>\n
Bu kelimeyi anlamak i\u00e7in yapabilece\u011finiz ilk \u015fey budur, ancak kelimeler kirlidir. Ah, ben de senin g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc seviyorum.<\/p>\n
Kitab\u0131n tamam\u0131n\u0131 b\u00f6yle yazabilirim ve sen de anlars\u0131n. Ama okumak ac\u0131 verici olur ve elbette bundan sonra \u00f6lmemi dilersiniz.<\/p>\n
Fakat i\u015fin \u00f6z\u00fc ayn\u0131: \u00d6nce g\u00f6r\u00fcp sonra inanm\u0131yorsunuz. \u00d6nce inan\u0131rs\u0131n, sonra g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn. \u00c7o\u011fu durumda bu harika bir \u015fekilde i\u015fe yarar. Ancak arada s\u0131rada bir aksakl\u0131k ya\u015fan\u0131yor.<\/p>\n
Hi\u00e7 orada olmayan birine el sallad\u0131n\u0131z m\u0131? Belki sokakta y\u00fcr\u00fcyordunuz ve bir arkada\u015f\u0131n\u0131z\u0131 g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz. G\u00fcl\u00fcmsemek. Belki elinizi bile kald\u0131rabilirsiniz. Ve sonra fark ettiniz ki… o de\u011fildi.<\/p>\n
Bu, pozitif hal\u00fcsinasyon olarak deneyimlenen \u015feyin bir \u00f6rne\u011fidir; beyninizin, orada olmas\u0131n\u0131 bekledi\u011fi i\u00e7in orada olmayan bir \u015feyi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc an. \u00c7evrenizdeki manzaraya bir \u015fey ekledi\u011finizde.<\/p>\n
Beyin, verilerle ve belirsiz mesajlarla dolu bir d\u00fcnyayla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131r. Belirsizlik anlar\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn olan en iyi tahminleri yapar.<\/p>\n
Ayr\u0131ca, orada ne oldu\u011funu g\u00f6remedi\u011finiz olumsuz hal\u00fcsinasyonlar da vard\u0131r. Beyniniz \u00f6n\u00fcn\u00fczdeki \u015feyleri sildi\u011finde.<\/p>\n
“Onlar masan\u0131n \u00fczerinde de\u011fil. Neden bana onlar\u0131 nereye koydu\u011funuzu s\u00f6ylemiyorsunuz… Neyse, ben buldum.”<\/p>\n
\u0130\u00e7erdeki propagandac\u0131lar\u0131m\u0131z g\u00fcn\u00fcn 24 saati \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, bo\u015fluklar\u0131 dolduruyor, bir \u015feyleri siliyor ve bize asl\u0131nda d\u00fcnyay\u0131 oldu\u011fu gibi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz yan\u0131lsamas\u0131n\u0131 sat\u0131yor.<\/p>\n
Alg\u0131lar tahminlerdir. \u0130nan\u00e7lar bile \u00f6ng\u00f6r\u00fcd\u00fcr. Peki neden ilk etapta inan\u0131yoruz? Basit cevap \u015fudur: \u00c7\u00fcnk\u00fc bu yapmam\u0131z gereken bir \u015feydir.<\/p>\n
Propaganda daha iyi bir gelecek vaat ediyor. Her \u015feyin yoluna girece\u011fine s\u00f6z veriyor. “Lidere g\u00fcvenin. Her \u015fey kontrol\u00fcm\u00fcz alt\u0131nda.” Ve b\u00f6ylece rahat bir nefes al\u0131yoruz.<\/p>\n
\u0130\u00e7 Propaganda da ayn\u0131 oyunu oynuyor.<\/p>\n
\u0130\u00e7erdeki f\u0131rt\u0131nay\u0131 dindirmek i\u00e7in perde arkas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu, en derin g\u00fcvenlik ve istikrar ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131zdan besleniyor.<\/p>\n
2010 ile 2019 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, Jeremy Clifton’\u0131n Pensilvanya \u00dcniversitesi’ndeki ekibi insanl\u0131\u011f\u0131n en derin d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015flerinin haritas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131. Sosyal medya payla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131, dini metinleri, romanlar\u0131, konu\u015fmalar\u0131 ve felsefi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 inceleyerek “D\u00fcnya…” gibi ifadeler arayarak, d\u00fcnya hakk\u0131nda 26 temel temel inanca ula\u015ft\u0131lar.<\/p>\n
Listenin ba\u015f\u0131nda ustal\u0131k inanc\u0131 var: D\u00fcnya iyi mi k\u00f6t\u00fc m\u00fc? Bu mercek her \u015feyi filtreliyor.<\/p>\n
Bunun alt\u0131nda ba\u015fka boyutlar da yer al\u0131yor: g\u00fcvenli ve tehlikeli, ba\u015ftan \u00e7\u0131kar\u0131c\u0131 ve s\u0131k\u0131c\u0131. Bu genellemeler d\u00fcnyay\u0131 basitle\u015ftirmemize yard\u0131mc\u0131 olur ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z belirsiz bilgi veya deneyimleri yorumlamam\u0131z i\u00e7in bize bir yol sa\u011flar. D\u00fcnyay\u0131 iyi ve g\u00fcvenli g\u00f6ren liderler daha fazla g\u00fcvene sahip olma ve di\u011ferlerini g\u00fc\u00e7lendirme e\u011filimindedir. Tehlikeyi veya can s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6renler, kontrol ve korku yoluyla yol al\u0131rlar.<\/p>\n
\u0130nsano\u011flu binlerce y\u0131l i\u00e7inde geli\u015ftik\u00e7e, inan\u00e7lar davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n itici g\u00fcc\u00fc haline geldi. X yaparsan\u0131z Y ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n
\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n t\u00fcm ilerlemesi bu fikre dayan\u0131r. Beynimiz tek bir temel g\u00f6revle hareket eder: bizi hayatta tutmak. Bunu ba\u015farmak i\u00e7in hayatta kalmay\u0131 her \u015feyden \u00f6nce \u00f6nceliklendirecek \u015fekilde geli\u015ftiler. \u0130ki temel ihtiyaca susam\u0131\u015flar: g\u00fcvenlik ve istikrar. G\u00fcvenlik riskten ka\u00e7\u0131nmakt\u0131r. S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik, i\u015fleri m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca basit tutmakla ilgilidir. Sorun \u015fu ki, bu iki ihtiya\u00e7 i\u00e7in optimizasyon yapmak sizi zihinsel k\u00f6r noktalara, yanl\u0131\u015f kararlara ve hatta bazen beton duvarlara s\u00fcr\u00fckleyebilir. Bunu anlamak, beyninizi daha iyi se\u00e7imler yapmas\u0131 i\u00e7in g\u00fc\u00e7lendirmenin ilk anahtar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bigthink.com’dan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Arnavut Tesheshi.com’a getirildi<\/p>\n
Owen Fitzpatrick bir sosyal psikologdur. Harvard ve MIT’de etkileme bilimi okudu ve Kuzey Kore, Ruanda ve Afganistan’daki propaganday\u0131 yak\u0131ndan ara\u015ft\u0131rd\u0131. TEDx konu\u015fmas\u0131 1,4 milyondan fazla izlendi ve 33 \u00fclkede Google, LinkedIn, Citibank, Morgan Stanley ve Coca-Cola gibi kurulu\u015flar i\u00e7in a\u00e7\u0131l\u0131\u015f konu\u015fmalar\u0131 ve liderlik e\u011fitimleri verdi. \u00d6d\u00fcll\u00fc bir y\u00f6netmen ve hikaye anlat\u0131c\u0131s\u0131 olan kendisi ayn\u0131 zamanda \u0130\u00e7 Propaganda kitab\u0131n\u0131n da yazar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Kaynak: prizrenpost<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 2017’de Dublin’de ya\u011fmurlu bir \u00f6\u011fleden sonra filme ge\u00e7 kal\u0131yordum. Marvel’\u0131n Wolverine destan\u0131n\u0131n son b\u00f6l\u00fcm\u00fc olan Logan’\u0131 izlemeye gidiyordum ve tam film ba\u015flamak \u00fczereyken sinemaya vard\u0131m. \u0130nanacak hi\u00e7bir \u015feyi kalmayan isteksiz bir kahraman\u0131n hikayesi olarak ilan edildi. Vanity Fair bunu g\u00fc\u00e7l\u00fc, \u015fiddetli bir darbe olarak tan\u0131mlad\u0131; ham ve ger\u00e7ek. Her \u015fey elinizden al\u0131nsa ve elinizde sadece […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":55934,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-55933","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji"],"views":26,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55933","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=55933"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55933\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":55935,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/55933\/revisions\/55935"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/55934"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=55933"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=55933"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=55933"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}