{"id":56477,"date":"2026-08-24T12:41:13","date_gmt":"2026-08-24T10:41:13","guid":{"rendered":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/paradoksi-i-peshqve-jetojne-gjithe-kohes-ne-det-po-perse-nuk-jane-te-kripur\/"},"modified":"2026-08-24T12:41:13","modified_gmt":"2026-08-24T10:41:13","slug":"paradoksi-i-peshqve-jetojne-gjithe-kohes-ne-det-po-perse-nuk-jane-te-kripur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/paradoksi-i-peshqve-jetojne-gjithe-kohes-ne-det-po-perse-nuk-jane-te-kripur\/","title":{"rendered":"Paradoksi i peshqve: jetojn\u00eb gjith\u00eb koh\u00ebs n\u00eb det, po p\u00ebrse nuk jan\u00eb t\u00eb kripur?"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1787039317-GettyImages-1696233333.jpg\" style=\"width:100%;height:auto;margin-bottom:20px\"><\/p>\n<p>N\u00eb kuzhin\u00eb ka shum\u00eb m\u00ebnyra p\u00ebr t\u2019i shtuar krip\u00eb peshkut: nga\u00a0skuqja\u00a0duke i shtuar disa kokrra krip\u00eb te kriposja\u00a0tradicionale, marinimi apo p\u00ebrgatitjet e tjera. Por nj\u00eb pyetje interesante \u00ebsht\u00eb: pse peshqit e detit, t\u00eb cil\u00ebt kalojn\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebn n\u00eb uj\u00eb t\u00eb kripur, nuk kan\u00eb shije t\u00eb kripur.<\/p>\n<p>P\u00ebrgjigjja lidhet me nj\u00eb mekaniz\u00ebm biologjik t\u00eb quajtur osmorregullim, p\u00ebrmes t\u00eb cilit organizmi kontrollon sasin\u00eb e ujit dhe krip\u00ebrave n\u00eb l\u00ebngjet e tij. Shumica d\u00ebrrmuese e peshqve q\u00eb njohim, p\u00ebrfshir\u00eb krapin e detit, sardelet, merluc\u00ebt dhe ton\u00ebt, b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb te teleostet.<\/p>\n<p>Ata jan\u00eb n\u00eb gjendje ta mbajn\u00eb gjakun dhe l\u00ebngjet e trupit shum\u00eb m\u00eb pak t\u00eb kripura se uji i detit.\u00a0Ky ekuilib\u00ebr \u00ebsht\u00eb jetik. Nj\u00eb p\u00ebrqendrim tep\u00ebr i lart\u00eb i krip\u00ebs n\u00eb gjak do t\u00eb d\u00ebmtonte funksionimin normal t\u00eb qelizave dhe organeve.<\/p>\n<p>P\u00ebr peshqit, ashtu si p\u00ebr njer\u00ebzit, nj\u00eb tepric\u00eb e krip\u00ebs n\u00eb organiz\u00ebm mund t\u00eb shkaktoj\u00eb probleme serioze, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb sistemin nervor.\u00a0N\u00eb fund t\u00eb shekullit XIX, fiziologu belg L\u00e9on Fredericq ishte nd\u00ebr shkenc\u00ebtar\u00ebt e par\u00eb q\u00eb u p\u00ebrpoq\u00ebn t\u00eb kuptonin k\u00ebt\u00eb fenomen.<\/p>\n<p>Ai analizoi gjakun e peshqve detar\u00eb dhe vuri re se ai ishte shum\u00eb m\u00eb pak i kripur se uji i detit. Pyetja ishte e thjesht\u00eb, por p\u00ebrgjigjja rezultoi jasht\u00ebzakonisht komplekse: si mund t\u00eb jetonte nj\u00eb kafsh\u00eb e zhytur vazhdimisht n\u00eb uj\u00eb t\u00eb kripur pa u mbushur me krip\u00eb?<\/p>\n<p>Nj\u00eb pjes\u00eb e p\u00ebrgjigjes lidhet me gushat. Peshqit marrin oksigjen p\u00ebrmes gushave, t\u00eb cilat lejojn\u00eb kalimin e ujit. Por uji i detit ka nj\u00eb p\u00ebrqendrim shum\u00eb m\u00eb t\u00eb lart\u00eb krip\u00ebrash se l\u00ebngjet e trupit t\u00eb peshkut. P\u00ebrmes osmoz\u00ebs, uji tenton t\u00eb largohet nga organizmi.<\/p>\n<p>Pra, paradoksalisht, nj\u00eb peshk i detit mund t\u00eb dehidratohet edhe pse \u00ebsht\u00eb i rrethuar nga uj\u00eb.\u00a0P\u00ebr t\u00eb kompensuar humbjen, peshku duhet t\u00eb pij\u00eb uj\u00eb deti. N\u00eb vitin 1930, fiziologu Homer Smith arriti t\u00eb tregoj\u00eb eksperimentalisht se peshqit e detit e b\u00ebjn\u00eb pik\u00ebrisht k\u00ebt\u00eb.<\/p>\n<p>Ai shtoi nj\u00eb ngjyrues n\u00eb ujin ku notonin peshqit dhe m\u00eb pas e gjeti at\u00eb n\u00eb sistemin e tyre tret\u00ebs, duke provuar se uji hynte p\u00ebrmes goj\u00ebs.\u00a0Por mbeti nj\u00eb pyetje tjet\u00ebr: n\u00ebse peshku pi uj\u00eb deti, si e nxjerr krip\u00ebn e tep\u00ebrt?<\/p>\n<p>P\u00ebr vite me radh\u00eb, shkenc\u00ebtar\u00ebt dyshuan se p\u00ebrgjigjja lidhej me veshkat. Por analizat nuk treguan p\u00ebrqendrime t\u00eb mjaftueshme t\u00eb natriumit dhe klorurit, p\u00ebrb\u00ebr\u00ebsit kryesor\u00eb t\u00eb krip\u00ebs. V\u00ebmendja u kthye te gushat.<\/p>\n<p>Nj\u00eb hap i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm u hodh n\u00eb vitin 1957, kur shkenc\u00ebtari danez Jens Christian Skou zbuloi pomp\u00ebn natrium-kalium, nj\u00eb protein\u00eb q\u00eb p\u00ebrdor energji p\u00ebr t\u00eb kontrolluar l\u00ebvizjen e natriumit dhe kaliumit p\u00ebrmes membranave qelizore.<\/p>\n<p>M\u00eb von\u00eb u zbulua se kjo pomp\u00eb \u00ebsht\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht e pranishme n\u00eb gushat e peshqve.\u00a0Studimet pasuese \u00e7uan n\u00eb nj\u00eb model shum\u00eb m\u00eb kompleks t\u00eb m\u00ebnyr\u00ebs se si gushat largojn\u00eb krip\u00ebrat e tep\u00ebrta.<\/p>\n<p>Ky mekaniz\u00ebm, i njohur si modeli i Silva-s, shpjegon pjes\u00ebn kryesore t\u00eb procesit t\u00eb osmorregullimit te shum\u00eb peshq detar\u00eb. Megjithat\u00eb, jo \u00e7do detaj \u00ebsht\u00eb zgjidhur dhe dallimet mes specieve vazhdojn\u00eb t\u2019u japin shkenc\u00ebtar\u00ebve pyetje t\u00eb reja.<\/p>\n<p>Nj\u00eb shqet\u00ebsim i ri \u00ebsht\u00eb ndryshimi i oqeaneve. Ngrohja globale po e rrit temperatur\u00ebn e uj\u00ebrave, nd\u00ebrsa ndryshimet n\u00eb krip\u00ebsi dhe acidifikimi i deteve mund t\u00eb ndikojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si peshqit rregullojn\u00eb ekuilibrin e tyre t\u00eb brendsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Studimet mbi merlucin e Atlantikut,\u00a0kan\u00eb treguar se n\u00eb kushte t\u00eb tilla osmorregullimi mund t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb m\u00eb shum\u00eb energji. Kjo do t\u00eb thot\u00eb se nj\u00eb pjes\u00eb m\u00eb e madhe e energjis\u00eb s\u00eb peshkut duhet t\u00eb shpenzohet p\u00ebr t\u00eb ruajtur ekuilibrin e krip\u00ebrave, duke i l\u00ebn\u00eb m\u00eb pak burime p\u00ebr rritjen, riprodhimin dhe funksione t\u00eb tjera jet\u00ebsore.<\/p>\n<p>Pra, arsyeja pse peshku i detit nuk \u00ebsht\u00eb i kripur nuk \u00ebsht\u00eb se ai nuk p\u00ebrballet me krip\u00ebn. P\u00ebrkundrazi, gjith\u00eb jet\u00ebn e tij ai lufton p\u00ebr t\u00eb mos lejuar q\u00eb kripa e detit t\u00eb prish\u00eb ekuilibrin e brendsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Dhe pik\u00ebrisht ky mekaniz\u00ebm i jasht\u00ebzakonsh\u00ebm e lejon t\u00eb jetoj\u00eb n\u00eb nj\u00eb mjedis ku, pa osmorregullimin, trupi i tij do t\u00eb humbiste vazhdimisht uj\u00eb dhe do t\u00eb mbushej me krip\u00eb. tesheshi.com<\/p>\n<hr style=\"margin:30px 0\">\n<p style=\"font-size:13px;color:#666\">Kaynak: <strong>prizrenpost<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb kuzhin\u00eb ka shum\u00eb m\u00ebnyra p\u00ebr t\u2019i shtuar krip\u00eb peshkut: nga\u00a0skuqja\u00a0duke i shtuar disa kokrra krip\u00eb te kriposja\u00a0tradicionale, marinimi apo p\u00ebrgatitjet e tjera. Por nj\u00eb pyetje interesante \u00ebsht\u00eb: pse peshqit e detit, t\u00eb cil\u00ebt kalojn\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebn n\u00eb uj\u00eb t\u00eb kripur, nuk kan\u00eb shije t\u00eb kripur. P\u00ebrgjigjja lidhet me nj\u00eb mekaniz\u00ebm biologjik t\u00eb quajtur osmorregullim, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":56478,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-56477","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji"],"views":9,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/56477","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=56477"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/56477\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":56479,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/56477\/revisions\/56479"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/56478"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=56477"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=56477"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=56477"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}