![](\"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/kosovahh.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
1974 Anayasas\u0131ndan 1999 sava\u015f\u0131na: Belgeler Kosova'n\u0131n siyasi gidi\u015fat\u0131 hakk\u0131nda bize neler s\u00f6yl\u00fcyor? Kosova'n\u0131n modern tarihi genellikle nispeten basit bir \u00e7izgi olarak sunulur: Yugoslavya i\u00e7inde \u00f6zerklik, S\u0131rp bask\u0131s\u0131, Arnavut direni\u015fi, sava\u015f, NATO m\u00fcdahalesi ve ard\u0131ndan Kosova'n\u0131n kurumsal yap\u0131lanmas\u0131. Yugoslav anayasalar\u0131n\u0131, siyasi belgelerini, diplomatik materyallerini ve akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 incelerken 1974-1999 d\u00f6neminde ise \u00e7ok daha karma\u015f\u0131k bir tablo ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Kosova bir anda \u00f6zerk bir eyaletten silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmaya ge\u00e7medi. Bu iki nokta aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck anayasal, ekonomik ve siyasi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler ya\u015fand\u0131. Bunlar\u0131n merkezinde temel bir soru yat\u0131yor: Kosova'n\u0131n S\u0131rbistan'dan ayr\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7an siyasi s\u00fcre\u00e7 ger\u00e7ekte ne zaman ba\u015flad\u0131? Cevap tek bir tarihte bulunmuyor. En az\u0131ndan 1974.1'e geri d\u00f6nmemiz gerekiyor. Y\u0131l 1974: Kosova bir eyaletti ancak bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan federal bir birim olarak i\u015flev g\u00f6r\u00fcyordu. Kosova'n\u0131n modern tarihini anlamak i\u00e7in en \u00f6nemli belgelerden biri 1974 tarihli Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti Anayasas\u0131d\u0131r. Kosova resmi olarak bir cumhuriyet olmad\u0131. S\u0131rbistan Sosyalist Cumhuriyeti i\u00e7inde \u00d6zerk Sosyalist B\u00f6lge olarak kald\u0131. Ancak bu hukuki form\u00fclasyon kurumsal ger\u00e7ekli\u011fin tamam\u0131n\u0131 g\u00f6stermemektedir. 1974 anayasa sistemi Kosova'ya \u00e7ok geni\u015f yetkiler veriyordu. Kosova'n\u0131n kendi anayasas\u0131 ve kurumlar\u0131 vard\u0131 ve Yugoslav federasyonunun \u00f6nemli mekanizmalar\u0131na do\u011frudan kat\u0131l\u0131yordu. Bu bir paradoks yaratt\u0131: Kosova bir cumhuriyet de\u011fildi ama s\u0131radan bir eyalet idaresinden \u00e7ok daha fazlas\u0131yd\u0131. Kesinlikle bu durum kaynaklardan biri haline gelecektir. \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llar\u0131n ana siyasi \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131. Arnavutlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 \u015fu soruyu g\u00fcndeme getirdi: E\u011fer Kosova bu kadar b\u00fcy\u00fck bir n\u00fcfusa, b\u00f6lgeye, kurumlara, \u00fcniversiteye, federal temsile ve \u00f6zerkli\u011fe sahipse neden cumhuriyet olmas\u0131n? \u00d6te yandan S\u0131rp siyasi \u00e7evrelerinde S\u0131rbistan'\u0131n Kosova ve Voyvodina \u00fczerinde tam kontrol sahibi olmamas\u0131 nedeniyle federasyon i\u00e7erisinde zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131 alg\u0131s\u0131 geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131. \u0130ki siyasi anlat\u0131 paralel olarak geli\u015fiyor ve \u00e7arp\u0131\u015fmaya do\u011fru gidiyordu. Josip Broz Tito 4 May\u0131s 1980'de \u00f6ld\u00fc. Onun \u00f6l\u00fcm\u00fc bir liderin kayb\u0131ndan \u00e7ok daha fazlas\u0131yd\u0131. Yugoslav sistemi cumhuriyetler, \u00f6zerk b\u00f6lgeler, Kom\u00fcnist Parti ve Tito'nun ki\u015fisel otoritesi aras\u0131ndaki karma\u015f\u0131k bir denge etraf\u0131nda in\u015fa edilmi\u015fti. \u00d6l\u00fcm\u00fcnden sonra bu denge giderek zay\u0131flamaya ba\u015flad\u0131. Yugoslavya ayn\u0131 zamanda ciddi ekonomik sorunlarla da kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yayd\u0131: i\u015fsizlik, bor\u00e7, enflasyon ve cumhuriyetler ile b\u00f6lgeler aras\u0131ndaki e\u015fitsizlik. Kosova, federasyonun ekonomik a\u00e7\u0131dan en az geli\u015fmi\u015f b\u00f6lgeleri aras\u0131ndayd\u0131. Tito'nun \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sadece birka\u00e7 ay sonra Kosova'n\u0131n siyasi tarihini de\u011fi\u015ftiren olaylardan biri ya\u015fanacakt\u0131. 3 Mart 1981: \u00f6\u011frenciler taraf\u0131ndan protesto ba\u015flat\u0131ld\u0131 Mart 1981'de Pri\u015ftine'de \u00f6\u011frenci protestolar\u0131 patlak verdi. G\u00f6steriler \u00fcniversite ortam\u0131nda ba\u015flad\u0131 ancak k\u0131sa s\u00fcrede geni\u015fledi ve talepler siyasalla\u015ft\u0131. Bir slogan \u00f6zellikle \u00f6nem kazand\u0131: "Kosova Cumhuriyeti". Bu form\u00fclasyon siyasi a\u00e7\u0131dan patlay\u0131c\u0131yd\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc Yugoslav sistemindeki cumhuriyetler \u00f6zerk eyaletlerden farkl\u0131 bir anayasal konuma sahipti. Dolay\u0131s\u0131yla cumhuriyet talebi yaln\u0131zca daha fazla hak talebi de\u011fildi; federasyonun yap\u0131s\u0131na meydan okudu. Arnavut toplumunun kendi i\u00e7inde mutlaka tek bir konum yoktu. Arnavut siyasi ve akademik elitinin bir k\u0131sm\u0131 mevcut Yugoslav sistemi i\u00e7inde faaliyet g\u00f6sterirken, cumhuriyet ya da daha radikal bir stat\u00fc de\u011fi\u015fikli\u011fi isteyen gruplar vard\u0131. Bu, Arnavutluk'un Kosova siyasi tarihinin yekpare olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Arnavutlara g\u00f6re g\u00f6steriler siyasi, ekonomik ve ulusal memnuniyetsizli\u011fin ifadesi olarak yorumlanabilir. Ancak Belgrad onlara farkl\u0131 bir pencereden de bakt\u0131. Yugoslav siyasi sisteminde milliyet\u00e7ilik, federasyonun varl\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik potansiyel bir tehdit olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Dolay\u0131s\u0131yla "Kosova Cumhuriyeti" talebi sadece anayasal e\u015fitlik talebi olarak de\u011fil, ayn\u0131 zamanda b\u00f6l\u00fcc\u00fcl\u00fc\u011fe do\u011fru at\u0131lm\u0131\u015f bir ad\u0131m olarak da yorumlanabilir. Ayn\u0131 g\u00f6sterici, bir tarafta siyasi haklar savunucusu, di\u011fer tarafta ise Yugoslavya'n\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tehdit eden bir milliyet\u00e7i olarak g\u00f6r\u00fclebiliyordu. Yorumdaki bu farkl\u0131l\u0131k neredeyse \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki on y\u0131l\u0131n tamam\u0131n\u0131 etkileyecektir. 5. 1981\u20131988: Kosova, Yugoslavya'n\u0131n temel sorunlar\u0131ndan biri haline geldi G\u00f6sterilerden sonra Kosova sorunu ortadan kalkmad\u0131. Tam tersine 1980'li y\u0131llarda federasyonun en hassas siyasi konular\u0131ndan biri haline geldi. Arnavut-S\u0131rp ili\u015fkileri, S\u0131rp ve Karada\u011fl\u0131lar\u0131n Kosova'daki konumu, Arnavut milliyet\u00e7ili\u011fi ve eyaletin yetkileri \u00fczerine tart\u0131\u015fmalar yo\u011funla\u015ft\u0131. Ayn\u0131 zamanda Yugoslavya'n\u0131n kendisi de giderek daha derin bir krize giriyordu. Bu siyasi ortamda Slobodan Milo\u0161evi\u0107'in y\u00fckseli\u015fi ba\u015flad\u0131. 6. Milo\u0161evi\u0107 ve Kosova meselesinin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc Slobodan Milo\u0161evi\u0107, Kosova meselesinin siyasi g\u00fcc\u00fcn\u00fc anlad\u0131. S\u0131rp siyasetindeki y\u00fckseli\u015fi s\u0131ras\u0131nda, S\u0131rplar\u0131n Kosova'daki konumu meselesi siyasi seferberli\u011fin \u00f6nemli bir unsuru haline geldi. Ancak \u00e7at\u0131\u015fma sadece etnik de\u011fildi. \u00d6z\u00fcnde bu ayn\u0131 zamanda anayasal bir karard\u0131: S\u0131rbistan'\u0131n Kosova \u00fczerinde ne kadar yetkisi olmal\u0131? 1974 anayasas\u0131 Belgrad'\u0131n \u00f6zerk eyaletleri do\u011frudan kontrol etme yetene\u011fini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u0131n\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131. Milo\u0161evi\u0107 ve destek\u00e7ileri i\u00e7in bu sistemi de\u011fi\u015ftirmek stratejik bir hedefti. Mart 1989'da Kosova'n\u0131n \u00f6zerkli\u011fini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azaltan anayasa de\u011fi\u015fiklikleri onayland\u0131. Bu an, modern Kosova tarihinin en \u00f6nemli d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131ndan biridir. 1989'dan sonra \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n niteli\u011fi de\u011fi\u015fti. 1981'de as\u0131l soru \u015fuydu: Kosova cumhuriyet olmal\u0131 m\u0131? 1989'dan sonra bir\u00e7ok Arnavut i\u00e7in soru \u015fu oldu: Kosova'n\u0131n daha \u00f6nce sahip oldu\u011fu yetkiler ve kurumlar nas\u0131l korunabilir? Anayasal stat\u00fcdeki bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, krizin geli\u015fimini anlamak i\u00e7in merkezi bir unsurdur. Daha sonra. 1990'l\u0131 y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131 son derece s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 bir durum yaratt\u0131. Pek \u00e7ok Kosoval\u0131 Arnavut, S\u0131rp devlet kurumlar\u0131ndan ayr\u0131ld\u0131 veya s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 edildi. Ancak toplum kurumlar olmadan i\u015fleyemezdi. Bu nedenle paralel yap\u0131lar\u0131n in\u015fas\u0131na ba\u015fland\u0131. E\u011fitim d\u00fczenlendi, sa\u011fl\u0131k yap\u0131lar\u0131 olu\u015fturuldu, siyasi mekanizmalar geli\u015ftirildi, se\u00e7imler d\u00fczenlendi ve diasporadan fon topland\u0131. \u00c7o\u011fu durumda \u00f6zel evler okula d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc. Paralel sistem, klasik b\u00f6lgesel kontrol olmaks\u0131z\u0131n kurum in\u015fa etmenin ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir bi\u00e7imi olarak g\u00f6r\u00fclebilir. 9. \u0130brahim Rugova ve bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l direni\u015f stratejisi \u0130brahim Rugova bu politikan\u0131n merkezine yerle\u015ftirildi. Stratejisi bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l direni\u015fti. Mant\u0131k, Kosova'n\u0131n Yugoslav ayg\u0131t\u0131yla askeri bir \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 kazanamayaca\u011f\u0131yd\u0131; bu nedenle uluslararas\u0131 me\u015fruiyet in\u015fa etmesi gerekiyordu. Rugova, Kosova'y\u0131 Bat\u0131'n\u0131n diplomatik m\u00fcdahalesiyle \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gereken siyasi bir sorun olarak g\u00f6stermeyi ama\u00e7l\u0131yordu. Birka\u00e7 y\u0131l boyunca bu strateji Arnavutluk'un Kosova siyasetine egemen oldu. Ancak d\u00fcnya H\u0131rvatistan ve Bosna-Hersek'te \u00e7ok daha kanl\u0131 sava\u015flarla me\u015fguld\u00fc. 10. Dayton: Siyasi psikolojiyi de\u011fi\u015ftiren an 1995 y\u0131l\u0131nda Dayton Anla\u015fmas\u0131 Bosna'daki sava\u015f\u0131 sonland\u0131rd\u0131 ancak Dayton'da Kosova sorunu \u00e7\u00f6z\u00fclmedi. Bunun \u00f6nemli psikolojik ve politik sonu\u00e7lar\u0131 oldu. Baz\u0131 Arnavutlar bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l direni\u015fin sonu\u00e7 \u00fcretip \u00fcretmeyece\u011finden \u015f\u00fcphe etmeye ba\u015flad\u0131. Uluslararas\u0131 toplum yaln\u0131zca sava\u015f \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda m\u00fcdahale ederse tehlikeli bir soru ortaya \u00e7\u0131k\u0131yordu: Sava\u015f bar\u0131\u015ftan daha m\u0131 \u00f6d\u00fcllendiriciydi? Bu mutlaka Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7lerin niyeti de\u011fildi, ancak siyasi alg\u0131 \u00f6nemliydi. 1990'lar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda Kosova Kurtulu\u015f Ordusu giderek daha a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131. Bu da siyasi dengeyi de\u011fi\u015ftirdi. Zaten Arnavutluk'un iki farkl\u0131 stratejisi vard\u0131: kurumsal ve bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l direni\u015f ve silahl\u0131 direni\u015f. 1998-1999 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u015fiddetin artmas\u0131yla birlikte Kosova sorunu \u00f6ncelikle siyasi ve kurumsal bir \u00e7at\u0131\u015fmadan b\u00fcy\u00fck bir uluslararas\u0131 krize d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. KLA ile S\u0131rp\/Yugoslav g\u00fc\u00e7leri aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmalar yo\u011funla\u015ft\u0131. S\u0131rp g\u00fc\u00e7lerinin operasyonlar\u0131 sivil kay\u0131plara ve n\u00fcfusun kitlesel olarak yer de\u011fi\u015ftirmesine neden oldu. Bu andan itibaren Kosova art\u0131k kolayl\u0131kla Yugoslavya'n\u0131n bir i\u00e7 meselesi olarak ele al\u0131namayacakt\u0131r. ABD, \u00f6nde gelen Avrupa \u00fclkeleri, NATO, AG\u0130T, Rusya ve Birle\u015fmi\u015f Milletler giderek daha fazla m\u00fcdahil olmaya ba\u015flad\u0131. \u00c7at\u0131\u015fma uluslararas\u0131la\u015ft\u0131. 13. Rambouillet: Ger\u00e7ekte ne m\u00fczakere ediliyordu? \u015eubat 1999'daki Rambouillet konferans\u0131 Kosova tarihinin en \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan olaylar\u0131ndan biridir. Ama\u00e7, nihai stat\u00fc meselesini erteleyerek Kosova i\u00e7in ge\u00e7ici bir \u00f6zy\u00f6netim sistemi yaratmakt\u0131. Bu neredeyse \u00e7\u00f6z\u00fclemez bir sorun yaratt\u0131. Arnavut taraf\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 hedefliyordu. Belgrad, Yugoslavya'n\u0131n egemenli\u011fi ve toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc konusunda \u0131srar etti. Uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7ler, temelde uzla\u015fmaz olan iki konum aras\u0131nda ge\u00e7ici bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Rambouillet belgeleri 1999'un anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in h\u00e2l\u00e2 \u00f6nemini koruyor. 24 Mart 1999'da NATO, Yugoslavya Federal Cumhuriyeti'ne kar\u015f\u0131 hava harekat\u0131na ba\u015flad\u0131. Operasyon 78 g\u00fcn s\u00fcrd\u00fc. M\u00fcdahale, \u00f6zellikle hava harek\u00e2t\u0131n\u0131n BM G\u00fcvenlik Konseyi'nin g\u00fc\u00e7 kullan\u0131m\u0131na ili\u015fkin \u00f6nceden belirli bir iznine sahip olmamas\u0131 nedeniyle hukuki ve siyasi tart\u0131\u015fma konusu olmaya devam ediyor. M\u00fcdahaleyi destekleyenler i\u00e7in insani felaketin durdurulmas\u0131 gerekiyordu. Ele\u015ftirmenlere g\u00f6re bu, uluslararas\u0131 hukukta sorunlu bir emsal yaratt\u0131. Tarihsel bir ger\u00e7ek a\u00e7\u0131kt\u0131r: 1999 y\u0131l\u0131 sonunda Kosova ile Belgrad aras\u0131ndaki siyasi ili\u015fkiyi de\u011fi\u015ftirdi. NATO harek\u00e2t\u0131n\u0131n sona ermesinin ard\u0131ndan Yugoslav ve S\u0131rp g\u00fc\u00e7leri Kosova'dan \u00e7ekildi. G\u00fcvenlik Konseyi 1244 say\u0131l\u0131 Karar\u0131 onaylad\u0131. Kosova, BM'nin ge\u00e7ici uluslararas\u0131 y\u00f6netimi alt\u0131na al\u0131n\u0131rken, KFOR uluslararas\u0131 g\u00fcvenlik varl\u0131\u011f\u0131 olarak yerle\u015ftirildi. Ancak nihai stat\u00fc 1999'da \u00e7\u00f6z\u00fclmedi.16. Belgeler bize birlikte neyi g\u00f6steriyor? 1974 Anayasas\u0131'n\u0131, 1981 g\u00f6sterileri sonras\u0131ndaki belge ve tart\u0131\u015fmalar\u0131, 1989 anayasa de\u011fi\u015fikliklerini, Arnavutluk'un siyasi beyanlar\u0131n\u0131 s\u0131ralarsak; 1990'lar\u0131n ba\u015flar\u0131ndaki paralel kurumlara ili\u015fkin belgeler, Amerikan ve Avrupa diplomatik materyalleri, Rambouillet belgeleri, NATO belgeleri ve 1244 say\u0131l\u0131 Karardan \u00f6nemli bir sonu\u00e7 ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor: 1999 Kosova's\u0131 yaln\u0131zca 1998-1999 sava\u015f\u0131 incelenerek anla\u015f\u0131lamaz. S\u00fcre\u00e7 \u00e7ok daha uzundu.17. Kosova tarihinin ba\u015fka bir yorumu Tarihe yaln\u0131zca sondan bak\u0131l\u0131rsa, sanki her \u015fey ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa do\u011fru gidiyormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Ancak d\u00f6nemin belgeleri, 1974, 1981, 1989 veya 1995 y\u0131llar\u0131nda ya\u015fayan insanlar\u0131n tarihin nas\u0131l sonlanaca\u011f\u0131n\u0131 bilmedi\u011fini g\u00f6steriyor. 1974 y\u0131l\u0131nda Kosova'n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nceden belirlenmi\u015f bir sonu\u00e7 de\u011fildi. 1981 y\u0131l\u0131nda Yugoslavya'n\u0131n on y\u0131l sonra par\u00e7alanaca\u011f\u0131n\u0131 kimse bilemezdi. 1989'da NATO'nun on y\u0131l sonra Yugoslavya'y\u0131 bombalayaca\u011f\u0131n\u0131 kimse bilemezdi. Bu nedenle orijinal belgeler \u00e7ok \u00f6nemlidir. Tarihi bug\u00fcn bildi\u011fimiz haliyle de\u011fil, kararlar\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 andaki haliyle g\u00f6rmemizi sa\u011fl\u0131yorlar. Ya 1974'teki \u00f6zerklik azalt\u0131lmam\u0131\u015f olsayd\u0131? Ya 1981 g\u00f6sterileri farkl\u0131 \u015fekilde ele al\u0131nsayd\u0131? Yugoslavya ba\u015fka bir model bulsayd\u0131 ne olurdu? federal? Ya Kosova 1998'den \u00f6nce uluslararas\u0131 diplomasiye daha ciddi bir \u015fekilde dahil olsayd\u0131? Ya Rugova'n\u0131n bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l stratejisi daha erken bir uluslararas\u0131 tepki alm\u0131\u015f olsayd\u0131? Tarih varsay\u0131msal sorulara kesin yan\u0131tlar veremez. Ancak belgeler her an alternatiflerin oldu\u011funu g\u00f6steriyor. 19. Bir belge a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda tarih de\u011fi\u015fmez; yorumumuz de\u011fi\u015fir Yeni bir ar\u015fiv belgesi, olanlar\u0131 de\u011fi\u015ftirmez. Olanlar hakk\u0131nda bildiklerimizi de\u011fi\u015ftirebilir. Bu, bir h\u00fck\u00fcmetin kamuya a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131ndan daha fazlas\u0131n\u0131 bildi\u011fini g\u00f6sterebilir. Bu, bir liderin daha sonra unutulacak bir uzla\u015fma \u00f6nerdi\u011fini g\u00f6sterebilir. Kamu propagandas\u0131 ile \u00f6zel m\u00fczakereler aras\u0131ndaki fark\u0131 ortaya \u00e7\u0131karabilir. Bu nedenle 1974-1999 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki belgelerin ba\u011flam d\u0131\u015f\u0131 de\u011fil, birlikte okunmas\u0131 gerekir. 20. Sonu\u00e7: Kosova'n\u0131n tarihi h\u00e2l\u00e2 yaz\u0131lmaktad\u0131r. Kosova'n\u0131n modern tarihi KLA, NATO veya Milo\u0161evi\u0107 ile ba\u015flamad\u0131. \u00c7at\u0131\u015fman\u0131n kurumsal ve siyasi k\u00f6kleri \u00e7ok daha derinlere uzan\u0131yor. 1974 Anayasas\u0131 son derece \u00f6zel bir stat\u00fc yaratm\u0131\u015ft\u0131r. 1981 g\u00f6sterileri bu modelin siyasi s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. 1989'daki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler Kosova ile S\u0131rbistan aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi de\u011fi\u015ftirdi. 1990'lar paralel kurumlara ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l direni\u015f stratejisine sahip bir toplum yaratt\u0131. Siyasi \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015f\u0131lamamas\u0131 durumun radikalle\u015fmesine katk\u0131da bulundu. KLA'n\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 sahadaki dinamikleri de\u011fi\u015ftirdi. 1998-1999 sava\u015f\u0131 nihayet \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 uluslararas\u0131 hale getirdi. Rambouillet, taraflar\u0131n konumlar\u0131n\u0131n ne kadar farkl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6sterdi. NATO'nun m\u00fcdahalesi askeri ger\u00e7ekli\u011fi de\u011fi\u015ftirdi ve 1244 say\u0131l\u0131 Karar sava\u015f sonras\u0131 yeni kurumsal ger\u00e7ekli\u011fi yaratt\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla e\u011fer "Kosova'n\u0131n tarihini de\u011fi\u015ftiren bir belge" varsa, bu muhtemelen ar\u015five gizlenmi\u015f tek bir sayfa bile de\u011fildir. Bu, birlikte okundu\u011funda 1974'teki \u00f6zerklikten 1999'a giden yolun, tart\u0131\u015fmalarda s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131lan basitle\u015ftirilmi\u015f versiyonlardan \u00e7ok daha karma\u015f\u0131k oldu\u011funu g\u00f6steren bir belgeler mozai\u011fidir. politik. Ve ar\u015fivler hen\u00fcz son s\u00f6z\u00fc s\u00f6ylemedi. Belgrad, Tiran, Washington, Londra, Moskova ve di\u011fer ba\u015fkentlerin ar\u015fivlerinde h\u00e2l\u00e2 ba\u015fka hangi belgeler var ve bunlar bize Kosova'n\u0131n kaderini belirleyen kararlar hakk\u0131nda ne s\u00f6yleyebilir? 1. Weller M. Tart\u0131\u015fmal\u0131 Devlet: Kosova'n\u0131n Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k M\u00fccadelesi. Oxford \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131; 2009.
\n2. Weller M. Kosova Rambouillet Konferans\u0131. Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler. 1999;75(2):211\u2013251.
\n3. Kosova Ba\u011f\u0131ms\u0131z Uluslararas\u0131 Komisyonu. Kosova Raporu: \u00c7at\u0131\u015fma, Uluslararas\u0131 M\u00fcdahale, Al\u0131nan Dersler. Oxford \u00dcniversitesi Yay\u0131nlar\u0131; 2000.
\n4. Hetemi A. Kosova'daki \u00f6\u011frenci hareketleri (1981): akademik mi yoksa milliyet\u00e7i mi? Milliyetler Makaleleri. 2018.
\n5. Mrdalj M. Cumhuriyet \u00d6ncesinden Parastate'e: Kosova'n\u0131n Ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 \u015eekillendirmede Uluslararas\u0131 Etki. Milliyetler Makaleleri. 2020;48(1):42\u201360.
\n6. Yakupi A. Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti \u0130\u00e7indeki Kosova \u00d6zerk B\u00f6lgesi Sorunu (1980\u20131989). Balkan Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc Dergisi. 2017;6(1).
\n7. Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti Anayasas\u0131. 1974.
\n8. Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u00fcvenlik Konseyi. Karar 1244 (1999). S\/RES\/1244.
\n9. Kosova'da Bar\u0131\u015f ve \u00d6zy\u00f6netim i\u00e7in Ge\u00e7ici Anla\u015fma. Rambouillet; 1999.<\/p>\n
Kaynak: prizrenpost<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 1974 Anayasas\u0131ndan 1999 sava\u015f\u0131na: Belgeler Kosova'n\u0131n siyasi gidi\u015fat\u0131 hakk\u0131nda bize neler s\u00f6yl\u00fcyor? Kosova'n\u0131n modern tarihi genellikle nispeten basit bir \u00e7izgi olarak sunulur: Yugoslavya i\u00e7inde \u00f6zerklik, S\u0131rp bask\u0131s\u0131, Arnavut direni\u015fi, sava\u015f, NATO m\u00fcdahalesi ve ard\u0131ndan Kosova'n\u0131n kurumsal yap\u0131lanmas\u0131. Yugoslav anayasalar\u0131n\u0131, siyasi belgelerini, diplomatik materyallerini ve akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 incelerken 1974-1999 d\u00f6neminde ise \u00e7ok daha karma\u015f\u0131k bir tablo […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":57718,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[179],"class_list":["post-57717","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haber","tag-aktuel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/57717","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=57717"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/57717\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":57719,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/57717\/revisions\/57719"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/57718"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=57717"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=57717"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=57717"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}