{"id":7084,"date":"2016-11-20T00:51:31","date_gmt":"2016-11-19T23:51:31","guid":{"rendered":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/?p=7084"},"modified":"2016-11-20T00:51:31","modified_gmt":"2016-11-19T23:51:31","slug":"arnavutlukta-besa-gelenegi-ve-multeciler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/arnavutlukta-besa-gelenegi-ve-multeciler\/","title":{"rendered":"Arnavutluk’ta “besa” gelene\u011fi ve m\u00fclteciler"},"content":{"rendered":"

\"al\"<\/p>\n

D\u00fcnyan\u0131n her yerinde m\u00fcltecilerin s\u0131n\u0131r kap\u0131lar\u0131ndan geri \u00e7evrildi\u011fi bir d\u00f6nemde Arnavutluk’un onlara kucak a\u00e7mas\u0131ndan \u00f6\u011frenilecek \u00e7ok \u015fey var.<\/strong><\/p>\n

“\u00dclkenin her bir yan\u0131nda Kosoval\u0131lar i\u00e7in m\u00fclteci kamplar\u0131 kurulmu\u015ftu. Arnavutlar kampa gider, bir aile bulur, evine getirirdi. Onlar yabanc\u0131yd\u0131; ne akrabalar\u0131, ne de arkada\u015flar\u0131yd\u0131. Ama Arnavutlar onlar\u0131 yedirip i\u00e7irir, giydirir, aileden biri gibi davran\u0131rd\u0131.”<\/p>\n

Arnavutluk’un 1001 penceresiyle \u00fcnl\u00fc Berat \u015fehrinde k\u00fc\u00e7\u00fck bir kafede oturmu\u015f, Kosova Sava\u015f\u0131’n\u0131n Arnavutluk \u00fczerindeki etkilerini anlatan Nevila Muka’y\u0131 dinliyorum. 1990’larda S\u0131rp ordusunun yaratt\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131mdan ve \u00f6l\u00fcmden kurtulmak i\u00e7in 500 bin Kosoval\u0131 m\u00fclteci Arnavutluk’a s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

\"al2\"<\/p>\n

Muka’n\u0131n b\u00fcy\u00fckannesi de bir aileyi yan\u0131na alm\u0131\u015f. “Bizim i\u00e7in sorun olmad\u0131, ama bir\u00e7ok ailenin Kosoval\u0131lara bakacak paras\u0131 yoktu. Bor\u00e7land\u0131lar ama kimseyi geri \u00e7evirmediler” diyor.
\nNeden bunu yapt\u0131klar\u0131n\u0131 soruyorum. “Arnavutlarda b\u00f6yledir” diyor.<\/p>\n

Bu Arnavut gelene\u011fine ‘besa’ deniyor. Daha \u00e7ok ‘\u015feref s\u00f6z\u00fc’ anlam\u0131nda kullan\u0131lan bu kelime ayn\u0131 zamanda yard\u0131m isteyene el uzatma, konuk etme gelene\u011fini ifade ediyor. \u00c7ok ilgimi \u00e7eken bu konu hakk\u0131nda daha fazla bilgi almak i\u00e7in yeni tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m \u00fcniversite \u00f6\u011frencisi ve tarih merakl\u0131s\u0131 Orgest Begiri’ye ba\u015fvuruyorum.<\/p>\n

\"al3\"<\/p>\n

Bu gelenek, 15. y\u00fczy\u0131lda h\u00fck\u00fcm s\u00fcren Arnavut lider Leka Dukagin taraf\u0131ndan kuzey Arnavutluk’taki a\u015firetleri y\u00f6netmek i\u00e7in \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 Kanun’a dayand\u0131r\u0131l\u0131yor. Ama ‘besa’n\u0131n \u00e7ok daha eski bir gelenek oldu\u011funu, Kanun’un sadece bunu yaz\u0131l\u0131 hale getirdi\u011fini s\u00f6yleyenler de az de\u011fil.
\nKanun’da yaz\u0131l\u0131 deyi\u015flerden biri \u015fuymu\u015f: “Bir ev, sahibinden \u00f6nce Tanr\u0131n\u0131n ve misafirindir.”<\/p>\n

Eskiden gezginler s\u0131\u011f\u0131nmak i\u00e7in bir kap\u0131 arar ve ilk bulduklar\u0131 evde aile reisine “Misafir kabul eder misiniz?” diye sorar, ev sahibi de onu kabul edermi\u015f. Kanun’a g\u00f6re, beklenmedik bir misafir gelir diye ev sahibinin s\u00fcrekli serili bir yatak bulundurmas\u0131 gerekiyormu\u015f.<\/p>\n

\"al4\"<\/p>\n

Bunun bir g\u00f6rev olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcp g\u00f6r\u00fclmedi\u011fini soruyorum. “Tam de\u011fil, evet g\u00f6rev ama \u00e7o\u011fu Arnavut bunu isteyerek yap\u0131yor. Onlar i\u00e7in gurur kayna\u011f\u0131” diyor Begiri. “Hatta kuzeyde bir yerde insanlar\u0131n kalmas\u0131 i\u00e7in bir otel yap\u0131lacakm\u0131\u015f da y\u00f6re sakinleri itiraz etmi\u015f, kalacak yere ihtiyac\u0131 olan bizim kap\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7alar diye.”<\/p>\n

Kosova Sava\u015f\u0131 Arnavutlar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck kriz olsa da bu sorun ne ilkti ne de son olaca\u011fa benzer. Fakat kimsenin pek bilmedi\u011fi bir \u015fey var: 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’ndan \u00e7\u0131karken Yahudi n\u00fcfusu azalmak yerine artan tek Avrupa \u00fclkesi Arnavutluk olmu\u015f.<\/p>\n

\"al5\"<\/p>\n

Kendi i\u00e7indeki Yahudileri korudu\u011fu gibi, \u00e7evre \u00fclkelerden gelen 2000’den fazla Yahudi’ye de kucak a\u00e7m\u0131\u015f, \u0130talyan fa\u015fistleri Alman Nazilerin bask\u0131s\u0131na ra\u011fmen onlar\u0131 teslim etmeyi reddetmi\u015fti. T\u00f6relere g\u00f6re b\u00f6yle bir \u015fey ev sahibine sadece utan\u00e7 getirmez, ayn\u0131 zamanda kan\u0131 yerde b\u0131rakmama sorumlulu\u011fu y\u00fckler.<\/p>\n

Arnavutluk bu kez de Orta Do\u011fu’dan gelen m\u00fcltecilere ‘besa’ gelene\u011fini uyguluyor. Y\u00fczlerce \u0130ranl\u0131 m\u00fcltecinin yan\u0131 s\u0131ra Suriyelilere de kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131. Ba\u015fbakan Edi Rama, Arnavutluk’ta ya\u015fayan 500 bin Kosoval\u0131y\u0131 \u00f6rnek g\u00f6stererek AB’nin m\u00fclteciler konusunda \u00e7ok daha fazla \u015fey yapmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n

\"al6\"<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bunlara ra\u011fmen m\u00fctevaz\u0131 Arnavutlar\u0131n bu kadar insana yapt\u0131\u011f\u0131 bu b\u00fcy\u00fck hizmet g\u00f6r\u00fclm\u00fcyor. D\u00fcnyan\u0131n her yerinde m\u00fcltecilerin s\u0131n\u0131r kap\u0131lar\u0131ndan geri \u00e7evrildi\u011fi bir d\u00f6nemde bu k\u00fc\u00e7\u00fck ve yoksul Balkan \u00fclkesinin onlara kucak a\u00e7mas\u0131ndan \u00f6\u011frenilecek \u00e7ok var.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n bilinmemesinden \u015fikayet etti\u011fimde, “Art\u0131k siz biliyorsunuz. Bu da bir \u015fey. Siz de ba\u015fkalar\u0131na anlat\u0131rs\u0131n\u0131z. Belki bir g\u00fcn herkes \u00f6\u011frenir” diyor Muka g\u00fcl\u00fcmseyerek.<\/p>\n

Bu makalenin asl\u0131n\u0131 BBC Dergi<\/a> sayfas\u0131nda okuyabilirsiniz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

D\u00fcnyan\u0131n her yerinde m\u00fcltecilerin s\u0131n\u0131r kap\u0131lar\u0131ndan geri \u00e7evrildi\u011fi bir d\u00f6nemde Arnavutluk’un onlara kucak a\u00e7mas\u0131ndan \u00f6\u011frenilecek \u00e7ok \u015fey var. “\u00dclkenin her bir yan\u0131nda Kosoval\u0131lar i\u00e7in m\u00fclteci kamplar\u0131 kurulmu\u015ftu. Arnavutlar kampa gider, bir aile bulur, evine getirirdi. Onlar yabanc\u0131yd\u0131; ne akrabalar\u0131, ne de arkada\u015flar\u0131yd\u0131. Ama Arnavutlar onlar\u0131 yedirip i\u00e7irir, giydirir, aileden biri gibi davran\u0131rd\u0131.” Arnavutluk’un 1001 penceresiyle […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7090,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[647,997,996],"class_list":["post-7084","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultur","tag-arnavutluk","tag-besa","tag-multeciler"],"views":1253,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7084","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7084"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7084\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7091,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7084\/revisions\/7091"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7090"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7084"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7084"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prizrenpost.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7084"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}