1924 yılında Hilafetin kaldırılması, İslam dünyasının siyasi tarihindeki en derin dönüm noktalarından birini oluşturmaktadır. Çünkü bu hamleyle ümmetin evrensel siyasi otoritesi fikrinin yüzyıllardır süren devamlılığı kesintiye uğramış, egemenliğin, meşruiyetin ve kimliğin başka destekler aldığı yeni bir dönem açılmıştır. Bu gelişme, siyasi tahayyülün kendisinin dönüşümüne ve din, güç ve toplum arasındaki ilişkinin anlaşılma biçimindeki değişikliğe işaret ediyordu. Bununla birlikte yüzyıllar boyunca Müslümanların genel dünya gücünü simgeleyen ve yerel sınırları aşan bir düzen içerisinde güvenlik ve koruma duygusu yaratan kurumsal çerçeve ortadan kalktı.

Klasik İslam siyasi düşüncesinde iktidar, vahyin normatif ufku altında uygulanan bir güven, bir güven niteliğine sahipti. Egemenlik ilahi hukukla ilişkili olarak anlaşılırken, siyasi otorite meşruiyetini adaleti, düzeni ve topluluk birliğini sürdürme yeteneğinden elde ediyordu. Bu bağlamda hilafet, farklı halkları ve mekanları ortak bir kader bilinciyle birbirine bağlayan sembolik ve hukuki merkezi temsil ediyordu. Tarih zayıflıkları ve dalgalanmaları kabul etse de, merkezi sorumluluk fikri asgari bir birlik ve süreklilik duygusunu korudu ve aynı zamanda temel değerlerin en yüksek otoritenin korumasından yararlandığı bir çerçeve sağladı.

Hilafetin temel işlevi, klasik hukuk teorisinin siyasi düzenin temel hedefleri olarak kabul ettiği, insan varlığının beş vazgeçilmez alanının korunmasına yansıdı. Birincisi canın korunmasıdır. Her insan hayatı kutsaldı ve siyasi iktidarın güvenliği sağlama, şiddeti önleme ve saldırganlığı cezalandırma yükümlülüğü vardı. İkinci alan ise dinin korunmasıdır. İnanç özgürlüğü ve Bildirge’nin normatif çerçevesinin korunması, toplumun ahlaki düzeninin temeli olarak kabul ediliyordu. Üçüncü alan ise haysiyetin, şerefin ve kişisel bütünlüğün korunması, toplumun ahlaki yapısının korunması ve insanın bozulmasının önlenmesidir. Dördüncü alan servetin korunmasıdır; çünkü ekonomik hayatın istikrarı ve mülkiyet güvenliği ailenin ve toplumun varlığını sürdürmesini sağlar. Beşinci alan, ailenin bakımını, neslin ve nesillerin devamlılığını içeren nesillerin korunmasıdır.

Bu beş alan, kurumsal koruma gerektiren insan ihtiyaçlarının toplamını özetlemektedir. Hayat, din, haysiyet, zenginlik ve nesiller, insan varlığının gerçekleştiği çerçeveyi oluşturur. Bu beşi dışında hiçbir altıncı alemin özel korumaya ihtiyaç duyacağı insan zihni tarafından hayal edilemez. Diğer her değer, ilgi veya istek bu temel kategorilerden birine döner ve desteğini orada bulur.

Hilafet’in ortadan kalkmasıyla, bu merkezi koruyucu yapının küresel düzeyde varlığı da sona erdi. Egemenlik bölgesel devletler arasında dağıtılırken, ümmetin tamamına gösterilen ilgiyi simgeleyen evrensel örnek, gerçek iktidar düzeninden ortaya çıktı. Sonuç olarak, sorumluluğun dağıtılması ve farklı siyasi çıkarlara ve bölgesel koşullara bağlı hale gelmesi nedeniyle adı geçen beş alanda kolektif savunma yeteneği de parçalandı.

Bu tarihi anın yorumlanması, nedenlerin, süreçlerin ve sonuçların derinlemesine analizini gerektiriyor. Basit açıklamalar, kaybı ve ardından gelen siyasi değişikliklerin karmaşıklığını anlama ufkunu daraltıyor. Kurumsal hafızanın kesintiye uğraması, yüzyıllar boyunca Müslüman dünyasının siyasi pratiğini şekillendiren benzersiz bir koruma modelinin farkındalığını zayıflattı.

Bu nedenle Hilafet meselesi bugün güçlü bir normatif boyut taşıyor. Amacı, insanın beş temel varoluş alanında korunmasını amaçlayan bir siyasi örgütlenme modelini hatırlatıyor. Hilafetin kaldırılması, nerede olursa olsun, resmi sınırlar içinde her insanın canını, dinini, onurunu, mülkiyetini ve çocuğunu koruma kapasitesine sahip olan, yani dini bağlılığın ötesinde koruma anlamına gelen evrensel dünya gücünün kaybına işaret ediyordu. Kolektif bilince derinden kazınmış olan ve çağdaş ümmetin siyasi emellerini şekillendirmeye devam eden de bu kayıptır.

Tecrübeyi geliştirmek ve reklamları görüntülemek için çerezleri kullanırız (Google AdSense).
“Kabul Et” seçeneğine tıklayarak çerezlerin aşağıdaki şartlara göre kullanılmasını kabul etmiş olursunuz.
Gizlilik Politikası
ve
Çerez Politikası.
“Reddet”i tıklayarak gerekli olmayan çerezleri reddedebilirsiniz.

Kaynak: prizrenpost