Tiran’daki son protestolar yalnızca siyasi bir tartışma başlatmakla kalmadı. Arnavutların yıllardır kaçındığı soruyu ilgi odağına getirdiler: Ana devlet nedir ve sorumluluğu nereye kadar?

VLEN koalisyonundan politikacılar da dahil olmak üzere Kosova ve Kuzey Makedonya’dan tanınmış kişilerin katılımı ve Arnavut yetkililerin bazılarını istenmeyen adam ilan etme kararı, bu tartışmayı daha da güncel hale getirdi. Aynı bağlamda Hoca Bekir Halimi isminin de geçmesi açıkçası beni şaşırttı. Arnavutluk’ta açıkça protestoları kışkırttığının farkında değilim. Ancak bu makalenin amacı bu değil. Tartışmasız bir gerçek var: Hoca Bekir Halimi, Arnavut Müslüman toplumu genelinde geniş saygı görüyor; tıpkı VLEN, Lévizja Vetëvendosje, BDI ve diğer kuruluşlardan birçok Arnavut politikacının Arnavutluk’ta destek ve saygı görmesi gibi.

Bu makalede beni ilgilendiren daha derin bir konu.

Bölgedeki Arnavutlar için Arnavutluk anavatandır. Tarihimizi, dilimizi, kültürümüzü, ulusal hafızamızı temsil eder. Ancak ana devlet, hukukun üstünlüğü ile aynı şey değildir. Arnavutluk, Kosova, Kuzey Makedonya ve Karadağ, her birinin kendi kurumları ve anayasal düzeni olan egemen devletlerdir. Ulusal birlik, kanunun veya her bir devletin egemenliğinin yerini alamaz.

Yanlış anlama tam da burada ortaya çıkıyor. Sanki yasal sınırlar yokmuş gibi, ulus çoğu zaman devletle karıştırılıyor. Ama bunlar var ve herkes için geçerli. Eğer bir Kosova, Kuzey Makedonya veya Karadağ vatandaşı Arnavutluk’un siyasi yaşamına dahil olursa, kendisine başka bir ülkenin vatandaşı muamelesi yapılacak. Aynı mantık Priştine’de, Üsküp’te veya Podgorica’da bir Arnavut vatandaşına da uygulanır.

Bu bir vatanseverlik meselesi değil. Bu, ulus devletlerin işlediği kurallara saygı meselesidir.

Balkanlar’daki deneyim, kriz zamanlarında siyasetin çoğu zaman mantığı gölgelediğini göstermiştir. Siyasi kararların ve tutumların rasyonel yargılardan çok o anın geriliminden etkilenmesi nadir değildir. Bu gibi durumlarda siyasi rakibi mağlup etme arzusu kamu yararının önüne geçmektedir. Maalesef Arnavutluk da son 35 yılda bu gerçeğin bir istisnası olmadı.

Ancak bu durum Arnavutluk’u ana devlet olarak taşıdığı sorumluluğu ortadan kaldırmıyor. Tam da bu nedenle bölgedeki Arnavutlarla ilgili olarak kendisini bir partiyle, bir hükümetle ya da bir siyasi kanatla özdeşleştirmesi yanlıştır. Nerede yaşarlarsa yaşasınlar tüm Arnavutların ortak evi olmalıdır. Yetkisi tarafsızlıktan, adaletten ve ulusal çıkarları günün siyasi çıkarlarından üstün tutma yeteneğinden kaynaklanmaktadır.

Arnavutluk sınırları dışındaki Arnavutlar bile bunu anlamalıdır. Ana ülkenin bir siyasi kanadı diğerine karşı desteklemesini beklememeliler. Onların beklemeye hakkı olduğu şey eğitime, kültüre, ulusal kimliğe, diplomasiye, ekonomik kalkınmaya ve kapasite geliştirmeye destektir. İşte tam da bu şekilde güven inşa edilir ve ulusal bağ güçlenir.

Anlaşmazlıklar ortaya çıktığında bile ilk yol diyalog olmalıdır. Ana ülkenin sınırları dışındaki Arnavutlara yönelik cezai tedbirler uygulama değil istisna olarak kalmalı ve ancak diğer tüm yasal ve kurumsal seçenekler tükendikten sonra kullanılmalıdır. Ana devlet, Arnavutları cezalandırarak değil, onların güvenini ve saygısını kazanarak otoritesini güçlendirir.

Dolayısıyla bu tartışmayı sadece siyasi bir çatışma olarak görmemek gerekir. Millet, devlet arasındaki ilişkiyi ve ana devletin sahip olması gereken rolü daha iyi anlamak için bir fırsattır.

Millet bizi birleştirir. Devlet kuralları koyar. Biri diğerinin yerini alamaz.

Sonuçta, ana devletin gücü belirsiz kararlarla değil, garanti ettiği adaletle, ilham verdiği inançla ve Arnavutları ayrım yapmadan birleştirme yeteneğiyle ölçülür. Bu misyonu yerine getirmeyi başardığı takdirde manevi bir yetkiye ve tarihteki bir yere sahip olur. Bu, bir liderin sahip olabileceği en büyük arzudur: Bir partinin veya hükümetin lideri olarak değil, ulusa hizmet eden ve arkasında birlik mirası bırakan ve Ulusun Babası olarak anılma hakkına sahip bir figür olarak hatırlanmak.

Kaynak: prizrenpost