E hënë, 12 Tetor 2026
Zëri mund të tregojë për plakjen tonë shumë më tepër nga sa mendojmë. Mënyra si flasim, fjalët që zgjedhim, intonacioni, ritmi, pauzat dhe qindra karakteristika të tjera mund të analizohen nga sistemet e inteligjencës artificiale për të krijuar një lloj “ore vokale”, e cila tregon nëse mosha biologjike e trupit përputhet me moshën kronologjike. Këtë e tregon një studim i publikuar në revistën “Science Advances”.
Zëri nën lupën e inteligjencës artificiale
Shkencëtarë nga Trinity College Dublin përdorën sisteme të mësimit makinerik për të analizuar të folurën e afro tre mijë të rriturve që flisnin spanjisht, nga Argjentina, Kili, Kolumbia, Meksika dhe Peruja.
Pjesëmarrësit përfshinin si persona të shëndetshëm, ashtu edhe individë me dëmtime të lehta njohëse, sëmundjen e Alzheimerit ose forma të demencës frontotemporale.
Algoritmet analizuan qindra karakteristika të zërit dhe gjuhës: shpejtësinë e të folurit, kohëzgjatjen dhe shpeshtësinë e pauzave, intonacionin, përmbajtjen emocionale, zgjedhjen e fjalëve, saktësinë e përcjelljes së kuptimit dhe mënyrën se si organizohet të folurit.
Nga këto të dhëna, modelet mundën të vlerësonin moshën kronologjike të një personi dhe të llogarisnin atë që studiuesit e quajnë “hendeku vokal” – diferencën mes moshës reale dhe moshës që sugjeron zëri.
Problemi shfaqet kur ky hendek është i madh. Personat, zëri i të cilëve dukej “më i moshuar” se mosha e tyre reale, shfaqën edhe shenja më të theksuara të plakjes në disa nivele.
Ata kishin shenja të plakjes së përshpejtuar të trurit, të evidentuara përmes ekzaminimeve të neuroimazherisë. Gjithashtu, analizat e ADN-së treguan shenja të një “ore biologjike” më të avancuar.
Këto ndryshime u lidhën edhe me aftësi njohëse më të dobëta, veçanërisht në funksionet ekzekutive, si planifikimi, organizimi dhe kontrolli i sjelljes, si dhe në kujtesë.
Një lidhje e ngjashme u vu re edhe me plakjen patologjike. Hendeku më i madh mes moshës së zërit dhe moshës reale u shoqërua me Alzheimerin dhe forma të tjera të demencës.
Te pacientët me Alzheimer, diferenca më e madhe lidhej gjithashtu me nivele më të larta të p-tau217 në gjak, një biomarker i rëndësishëm i sëmundjes.
Megjithatë, studiuesit paralajmërojnë se kjo nuk do të thotë që analiza e zërit mund të parashikojë nëse një person do të zhvillojë demencë ose të masë përparimin e saj.
Studimi është ndërsektorial, pra paraqet një “fotografi” të një grupi njerëzish në një moment të caktuar dhe nuk i ndjek ata përgjatë viteve.
Plakja e përshpejtuar e zërit dhe gjuhës rezultoi e lidhur edhe me mjedisin social ku jeton një person.
Marrëdhëniet e shëndetshme, niveli i arsimit, gjendja ekonomike, qasja në kujdesin shëndetësor, siguria ushqimore dhe një fëmijëri e qëndrueshme mund të ndikojnë në mënyrën se si plakemi.
Pikërisht këtu qëndron një nga potencialet më interesante të “orës vokale”. Analiza e zërit është relativisht e lirë dhe e lehtë për t’u përdorur, ndaj mund të jetë veçanërisht e dobishme në vendet me të ardhura të ulëta, ku analizat molekulare, biomarkerët e gjakut ose rezonancat magnetike nuk janë gjithmonë të disponueshme.
Në të ardhmen, një bisedë e zakonshme mund të ofrojë të dhëna të vlefshme për mënyrën se si po plaket truri, trupi dhe jeta jonë sociale. tesheshi.com
Burimi: tesheshi
