Pazartesi, Mayıs 25th 2026
“Sen benimsin sheh”, kuka’ylasın, sen fırıncısın ve “Tre Hasjana, ní thes tershane”…?!
Hasi’nin yüzyıllar boyunca Pjeter Bogdani, Pali i Hasit, Dervish Salihu ve diğerleri gibi önemli ulusal, dini ve kültürel şahsiyetler yetiştirmiş olmasına rağmen, Hasijan topluluğu Arnavut sosyal yaşamında sıklıkla önyargılar ve yanlış anlamalarla karşı karşıya kalmıştır. söylem.
Kosova’da bir topluluk bulmak zordur. Tarihsel olarak Hasan topluluğuna göre daha fazla toplumsal önyargıyla muamele gören Arnavutlar. Onlarca yıldır Hasyanlar stereotiplerin, ironilerin ve kültürel zorbalığın hedefi oldu. Dini inançları, Şeyh figürüyle olan geleneksel bağları, “Kukave” sembolizmi, “kullá”lı kadınların karakteristik kıyafetleri ve çoğu zaman gerçek anlamı bile bilinmeden kullanılan “Üç hasjana, bir torba darı” gibi aşağılayıcı ifadeler nedeniyle alay konusu oldular.
Pek çok durumda önyargılar, geleneksel mesleklere, özellikle de uzun süredir adil olmayan bir şekilde daha düşük sosyal statüye sahip bir meslek olarak kabul edilen fırıncılık mesleğine de yayıldı.
Ancak tarihsel gelişmeler ve toplumsal dönüşümler, kolektif önyargıların çoğu zaman özgün insani ve kültürel değerlerin gerçekliği karşısında düştüğünü kanıtladı. Zaman, Hasi’nin ve Hasianların Arnavut yaşamındaki kimliğini ve gerçek katkısını ön plana çıkararak üzerine düşeni yaptı.
Dini açıdan Hasi, dinler arası uyumun nadir bir modelini sunuyor. Bu bölgede İslam ve Katolik gelenekleri saygı çerçevesinde bir arada yaşarken, toplumlar arasındaki ilişkiler evlilik yoluyla aile bağlarının kurulmasına kadar tarihsel olarak istikrarlı ve örnek niteliğinde olmuştur.
Birçok Hasyan’ın Bektaşilik ile geleneksel bağlantısı ve Şeyh figürüne gelince, bu konu modern Arnavut söyleminde de kurumsal bir boyut kazanmıştır. 2024 yılında Arnavutluk Başbakanı Edi Rama, Vatikan’ınkine benzer bir modele göre Tiran’da “Bektaşi Tarikatı Egemen Devleti” kurulmasını kamuoyuna önerdi. Bu, Bektaşi mirasının devlet ve uluslararası düzeyde yeniden değerlendirildiğini kanıtlıyor.
Bir zamanlar önyargı ve aşağılamanın hedefi olan geleneksel Hasian kıyafetleri bile bugün Arnavut kültürel mirasının en değerli unsurlarından biri olarak kabul ediliyor. Has’ın geleneksel kostümleri 6-7 bin avroya varan değerlere ulaşıyor ve giderek kimlik ve etnografik simge statüsü kazanıyor.
Hasi aynı zamanda etnik ve kültürel yapısını koruyan en özgün bölgelerden biri olarak biliniyor.
Dönüşüm ekonomik ve sosyal açıdan da görülüyor. Bugün Hascaniler Kosova’daki en homojen ve ekonomik açıdan istikrarlı topluluklar arasında sayılıyor. Onlar çalışma kültürü, dürüstlük, güvenilirlik ve mesleki bağlılıkla özdeşleştirilirler.
Ayrıca birçok aile refahı tam olarak geleneksel zanaat, özellikle de fırıncılık sanatı aracılığıyla inşa etmiştir. Bir zamanlar önyargılı olunan ve küçümsenen meslek, bugün dürüst çalışmanın, fedakarlığın ve büyük emeklerle elde edilen başarının sembolü olarak görülüyor. Bu sayede birçok Hasyalı, Kosova içinde ve dışında istikrarlı işletmeler kurdu ve ailelerinin refahını güvence altına aldı.
Geçmişin ironik ifadeleri artık sembolik olarak yeni gerçekliği yansıtan formüllerle değiştirilebilir: refahı alın teriyle, fedakarlıkla ve dürüst çalışmayla inşa eden bir topluluk. “Üç Hasyalı ilk ter çuvalı”!
Ancak, tüm ekonomik veya sosyal dönüşümlerin ötesinde bir değer değişmeden kaldı: Hasyalı misafirperverliği. Bu sadece folklorun veya yerel anlatının bir parçası değil, aynı zamanda günlük yaşam pratiğidir.
Misafirperverlik, cömertlik ve konuklara saygı, yalnızca Arnavutlar tarafından değil, aynı zamanda yabancı ziyaretçiler ve çeşitli Avrupa ülkelerinden işbirlikçiler tarafından da takdir edilen niteliklerdir.
Hasjani’nin dönüşümü ve onaylanması yalnızca Kosova veya Arnavutluk bölgesi ile sınırlı değildir. Günümüzde, özellikle yıllar içinde oluşturdukları çalışma kültürü, dürüstlük ve itibar sayesinde, Arnavutları diasporada en iyi temsil eden topluluklardan biri olarak kabul edilebilirler.
Hasian’lar, birçoğunun başarılı işletme ve mağazalara sahip olduğu çeşitli Avrupa ülkelerindeki güçlü varlıklarının yanı sıra, ticari faaliyetlerini ABD’ye kadar genişletmiş durumda. Yaşadıkları toplumlarda sahip oldukları çalışma, disiplin ve saygı sayesinde Arnavut değerlerinin dünyadaki sessiz elçileri haline gelmişlerdir. / Gazeta e Prizren /
S. S. Yazar Prizren’de profesör ve gazetecidir.
Kaynak: prizrenpost
