E premte, 18 Shtator 2026

Një raport i pavarur i Bar Human Rights Committee of England and Wales, i porositur nga Institucioni i Avokatit të Popullit të Kosovës, evidenton probleme që lidhen me paraburgimin e gjatë, mundësinë reale të lirimit të përkohshëm, pavarësinë dhe transparencën institucionale, pranueshmërinë e provave, barazinë e armëve dhe parimin e legalitetit. Megjithatë, autorët theksojnë se bëhet fjalë për një shqyrtim preliminar dhe jo për konstatim përfundimtar se në raste konkrete janë shkelur të drejtat e të akuzuarve.

Një dokument prej afro 70 faqesh i publikuar nga Bar Human Rights Committee of England and Wales (BHRC) ka hapur një debat të rëndësishëm rreth funksionimit të Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë. Raporti është përgatitur në mënyrë të pavarur me kërkesë të Institucionit të Avokatit të Popullit dhe shqyrton nëse funksionimi i Gjykatës përputhet në praktikë me standardet e të drejtave të njeriut.

Raporti përqendrohet në disa fusha kryesore: paraburgimin dhe lirimin e përkohshëm, pavarësinë dhe paanshmërinë e tribunalit, pranueshmërinë e provave – përfshirë materialet e ardhura nga Serbia – barazinë e armëve ndërmjet Prokurorisë dhe Mbrojtjes, parimin e legalitetit dhe llogaridhënien institucionale të Dhomave të Specializuara.

Paraburgimi i gjatë – një nga shqetësimet kryesore

Një prej çështjeve më të ndjeshme është kohëzgjatja e paraburgimit. BHRC rikujton se personat që presin përfundimin e gjykimit vazhdojnë të gëzojnë prezumimin e pafajësisë dhe se, sipas standardeve të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, vazhdimi i paraburgimit duhet të justifikohet me arsye konkrete.

Raporti vëren se proceset penale ndërkombëtare kanë prirje të zgjasin shumë dhe se kjo mund të rezultojë në vite të tëra privimi nga liria për persona ndaj të cilëve ende nuk ekziston një vendim përfundimtar fajësie.

Në rastin e Hashim Thaçit, raporti përmend faktin se ai ndodhet në paraburgim në Hagë që nga nëntori i vitit 2020 dhe sjell si shembull edhe pamundësinë e tij për të marrë pjesë në varrimin e babait në mars 2025.

Problemi bëhet edhe më kompleks për shkak të mënyrës se si është organizuar lirimi i përkohshëm.

Raporti evidenton se lirimi në Holandë, ku zhvillohet procesi, nuk është në dispozicion për të akuzuarit, përveç rasteve të përcaktuara për shtetasit ose rezidentët e përhershëm të këtij shteti. Nga ana tjetër, lirimi në Kosovë mund të përballet me vlerësime lidhur me rrezikun e ndikimit mbi dëshmitarët.

Kjo krijon, sipas shqetësimit të ngritur në raport, një pengesë strukturore që meriton shqyrtim të mëtejshëm në raport me të drejtën për liri sipas nenit 5 të KEDNJ-së dhe nenit 9 të ICCPR-së. Avokati i Popullit e ka veçuar këtë çështje si një prej gjetjeve serioze të raportit.

Pikëpyetje mbi pavarësinë, paanshmërinë dhe transparencën

Raporti analizon gjithashtu mënyrën e emërimit dhe caktimit të gjyqtarëve dhe kompetencat e Presidentit të Dhomave të Specializuara në përbërjen e paneleve.

Sipas përmbledhjes së Avokatit të Popullit, BHRC evidenton se Presidenti ka diskrecion të konsiderueshëm në përbërjen e paneleve, çka mund të krijojë shqetësime për perceptimin e paanshmërisë, veçanërisht në nivelet e mëtejshme të procedurës. Raporti diskuton gjithashtu faktin se përbërja gjyqësore është ndërkombëtare dhe mungesën e gjyqtarëve nga Kosova në kontekstin e një gjykate që, juridikisht, është pjesë e sistemit të drejtësisë së Kosovës.

Një fakt me rëndësi është se mekanizmi kushtetues i vetë Dhomave të Specializuara, gjatë shqyrtimit të Rregullores së Procedurës dhe Provave në vitin 2017, kishte identifikuar 13 dispozita që nuk ishin në përputhje me të drejtën e të drejtave të njeriut. Këto rregulla më pas iu nënshtruan korrigjimit.

Provat nga Serbia dhe pasiguria për Mbrojtjen

Një pjesë veçanërisht e ndjeshme e raportit ka të bëjë me pranueshmërinë e provave dhe sidomos me dokumentet që burojnë nga autoritetet serbe.

BHRC ngre shqetësime rreth praktikës së pranimit provizor të disa provave dhe shtyrjes së vlerësimit përfundimtar të tyre deri në aktgjykim. Sipas raportit, kjo mund të krijojë pasiguri procedurale dhe potencialisht vështirësi për palët në mënyrën se si ndërtojnë çështjen e tyre.

Për materialet me origjinë nga Serbia, raporti ngre gjithashtu çështjen e transparencës rreth prejardhjes dhe mënyrës së sigurimit të tyre. Avokati i Popullit, duke prezantuar raportin, theksoi se mungesa e një vendimi publik për disa kërkesa të Mbrojtjes lidhur me këto materiale përbën në vetvete shqetësim për transparencën.

A janë Prokuroria dhe Mbrojtja në pozitë të barabartë?

Parimi i “barazisë së armëve” kërkon që as Prokuroria dhe as Mbrojtja të mos vendosen në një disavantazh të konsiderueshëm procedural kundrejt palës tjetër.

Në këtë aspekt, raporti evidenton çështje që lidhen me kohën dhe mundësitë për përgatitjen e mbrojtjes, qasjen dhe zbulimin e materialeve, kufizimet në disa kontakte profesionale, zhvillimin paralel të procedurave dhe ndryshimet në sistemin e ndihmës juridike.

BHRC megjithatë është e kujdesshme në formulimin e përfundimit: këto elemente konsiderohen tregues seriozë që kërkojnë hetim dhe monitorim të mëtejshëm, por raporti preliminar nuk pretendon se ato janë të mjaftueshme për të konstatuar shkelje në një rast të caktuar.

Edhe parimi “nuk ka krim pa ligj” vihet nën analizë

Një prej çështjeve juridikisht më të rëndësishme është nullum crimen sine lege – parimi themelor se askush nuk mund të dënohet për një vepër që nuk përbënte krim sipas ligjit të zbatueshëm në kohën kur pretendohet se është kryer.

BHRC shpreh shqetësim lidhur me përdorimin për interpretim të burimeve juridike të zhvilluara pas periudhës që mbulon juridiksioni kohor i Gjykatës. Sipas raportit, përdorimi i burimeve të mëvonshme për të përcaktuar përmbajtjen e së drejtës zakonore ndërkombëtare në vitet 1998–2000 mund të krijojë rrezik të mospërputhjes kohore me parimin e legalitetit.

Një Gjykatë e krijuar nën presion të fortë ndërkombëtar

Raporti rikujton edhe kontekstin politik në të cilin u krijuan Dhomat e Specializuara. Sipas tij, më 3 gusht 2015 Kuvendi i Kosovës ndryshoi Kushtetutën dhe miratoi bazën juridike të Gjykatës nën presion të konsiderueshëm nga Bashkimi Evropian, Shtetet e Bashkuara dhe fuqitë e tjera perëndimore.

BHRC vëren gjithashtu një aspekt që ka rëndësi për debatin mbi mandatin e institucionit. Raporti i Këshillit të Evropës kishte një fokus të rëndësishëm te pretendimet për krim të organizuar dhe trafikim organesh, ndërsa këto çështje nuk janë ndjekur penalisht para Dhomave të Specializuara. Autorët konsiderojnë se mandati i Gjykatës, në praktikë, ka ndryshuar drejt fokusimit mbi ish-udhëheqës të UÇK-së për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit.

Por raporti nuk thotë se është provuar se gjykimet janë të padrejta

Ky është një dallim thelbësor.

Vetë autorët e cilësojnë dokumentin si “Preliminary Review” dhe deklarojnë shprehimisht se analiza nuk është shteruese dhe nuk çon domosdoshmërisht në konkluzione përfundimtare për respektimin apo shkeljen e normave të të drejtave të njeriut.

Edhe Dhomat e Specializuara reaguan publikisht pas prezantimit të raportit. Ato kundërshtuan interpretimet sipas të cilave BHRC kishte konstatuar tashmë shkelje të të drejtave të të akuzuarve, duke theksuar se raporti nuk konstaton se ndonjë vendim konkret i gjyqtarëve të Speciales ka shkelur të drejtat e njeriut.

Kjo e bën dallimin mes “shqetësimeve serioze dhe rreziqeve të identifikuara” dhe “shkeljeve juridikisht të provuara” veçanërisht të rëndësishëm.

Drejtësia nuk matet vetëm me aktgjykimin

Mesazhi më i rëndësishëm që mund të nxirret nga raporti nuk është se dikush duhet të shpallet fajtor apo i pafajshëm. Kjo i takon gjykatës dhe provave.

Çështja është nëse rruga deri te aktgjykimi i plotëson standardet që vetë sistemi juridik i Kosovës dhe instrumentet ndërkombëtare kërkojnë: prezumimin e pafajësisë, lirinë personale, një gjykatë të pavarur dhe të paanshme, transparencën, barazinë ndërmjet Mbrojtjes dhe Prokurorisë dhe respektimin rigoroz të parimit të legalitetit.

Pikërisht për këtë arsye BHRC rekomandon monitorim të vazhdueshëm dhe të pavarur të proceseve. Organizata thekson se legjitimiteti afatgjatë i Dhomave të Specializuara nuk varet vetëm nga ekzistenca e standardeve të forta në legjislacion, por edhe nga zbatimi i tyre real në praktikë.

Pas publikimit të raportit, Avokati i Popullit ua përcolli gjetjet edhe institucioneve dhe shteteve ndërkombëtare, përfshirë Sekretarin amerikan të Shtetit, Departamentin amerikan të Drejtësisë, institucionet kryesore të BE-së dhe Këshillit të Evropës.

Prizren Post

Burimi kryesor: “Preliminary Review of the Kosovo Specialist Chambers”, Bar Human Rights Committee of England and Wales (BHRC), prill 2026, raport i porositur nga Institucioni i Avokatit të Popullit të Republikës së Kosovës. /prizrenpost/

Etiketa: Aktuale