E diel, 17 Maj 2026
Kush ishte nazisti famëkeq nga një shtet që mbeti jashtë lufte teksa Europa digjej
Autoritetet zvicerane kanë njoftuar se pas dekadash sekreti, do të hapin dosjet e mbyllura prej kohësh që lidhen me kriminelin nazist të luftës Josef Mengele, i njohur si “Engjëlli i Vdekjes” nga kampi i Auschwitz-it. Edhe pse vendimi është konfirmuar, ende nuk është specifikuar se kur dokumentet do të jenë në dispozicion të publikut.
Mengele, një mjek i SS, ishte përgjegjës për përzgjedhjen e të burgosurve në Auschwitz që u dërguan në dhomat e gazit gjatë Luftës së Dytë Botërore. Është vlerësuar se rreth 1.1 milion njerëz kaluan nëpër kamp, nga të cilët rreth një milion ishin hebrenj.
Pas luftës, ai iku nga Evropa dhe jetoi në Amerikën e Jugut për dekada, duke përdorur një identitet të rremë. Megjithatë, për vite me radhë, historianët kanë pohuar se ai mund të ketë qenë edhe në Zvicër, pavarësisht një urdhër-arresti ndërkombëtar, sipas BBC-së.
Dyshime për qëndrimin e tij në Zvicër
Interesi për praninë e mundshme të Mengele-s në Zvicër u rrit më tej pas zbulimit se ai kishte qenë duke bërë ski në Alpet Zvicerane me djalin e tij në vitin 1956. Hulumtimet e mëvonshme tregojnë se gruaja e tij mori me qira një apartament në Cyrih në vitet 1960 dhe madje aplikoi për qëndrim të përhershëm.
Historiania zvicerane Regula Bochsler pohon se ka indikacione se Mengele planifikonte të kthehej në Evropë dhe se shërbimet austriake të inteligjencës e paralajmëruan Zvicrën në vitin 1961 se ai ishte në territorin e saj me një emër të rremë.
Sipas dokumenteve në dispozicion, policia madje e vuri nën mbikëqyrje apartamentin e gruas së tij në Cyrih, ku u regjistruan edhe lëvizjet e një burri të panjohur.
Dosjet e mbyllura deri në vitin 2071
Megjithatë, autoritetet zvicerane më parë kanë refuzuar kërkesat e historianëve për të hyrë në arkiv, duke shpjeguar se dokumentet janë të mbrojtura deri në vitin 2071 për sigurinë kombëtare dhe mbrojtjen e familjeve.
Ky vendim ka tërhequr kritika nga historianët që besojnë se sekreti i tepërt vetëm sa nxit teoritë e konspiracionit dhe mosbesimin e publikut.
Çështja e sigurisë dhe e vërteta historike
Shërbimi Federal i Inteligjencës Zvicerane tani ka ndryshuar qëndrimin e tij dhe ka njoftuar se do të ofrojë qasje në dosje, por “nën kushte të caktuara që ende nuk janë përcaktuar”.
Ekspertët, megjithatë, dyshojnë se dokumentet do të japin përgjigje përfundimtare. Disa besojnë se dosjet mund të zbulojnë më shumë rreth aktiviteteve të shërbimeve të inteligjencës së huaja sesa rreth vetë Mengele-sit.
Historianët kujtojnë se çështja e Zvicrës në Luftën e Dytë Botërore ishte tashmë e ndjeshme, veçanërisht në lidhje me refuzimin e refugjatëve hebrenj në kufij dhe marrëdhënien me financat naziste.
Pyetja mbetet e hapur
Josef Mengele nuk u arrestua ose u dënua kurrë. Ai vdiq në Brazil në vitin 1979 me një identitet të rremë dhe identiteti i tij u konfirmua vetëm në vitin 1992 nga analiza e ADN-së.
Megjithatë, pyetja nëse ai mund të kishte qëndruar në Zvicër pas luftës mbetet pa një përgjigje përfundimtare. Historianët thonë se e vërteta e plotë mund të mos dihet kurrë, por hapja e dosjeve të paktën mund të ofrojë një pamje më të qartë të një prej episodeve më të diskutueshme të Evropës së pasluftës. /tesheshi
Burimi: mesazhi
Etiketa: Aktuale
