E premte, 17 Prill 2026
Në zemër të Siçilisë së egër, larg brigjeve të mbushura me turistë dhe zhurmës së qyteteve të mëdha, shtrihet një pamje që ngjan me një skenar fantastiko-shkencor apo një vegim surrealist.
Një shpat i tërë kodre është mbuluar plotësisht nga 926.000 metra katrorë beton gri. Kjo vepër gjigante, e njohur botërisht si “Grande Cretto”, është një nga instalacionet më të mëdha të artit në planet dhe shërben si një batanije prej çimentoje që mbron kujtesën e një tragjedie të pashlyeshme.
Ky “Pompei modern” nuk u krijua nga hiri vullkanik, por nga dëshpërimi i një tërmeti katastrofik në janarin e vitit 1968, i cili rrafshoi plotësisht qytetin e vjetër të Gibellinës brenda pak sekondave, duke lënë pas vetëm gërmadha dhe mijëra jetë të humbura apo të zhvendosura diku tjetër.
Në vend që të pastronte rrënojat për të ndërtuar diçka të re sipër tyre, artisti vizionar Alberto Burri vendosi t’i ngrinte ato përjetësisht në kohë.
Ai konceptoi një projekt ku tonelata betoni do të derdheshin mbi blloqet e shtëpive të rrënuara, ndërsa kanalet e thella që përshkojnë këtë masiv gri ndjekin me saktësi kirurgjikale gjurmët e rrugëve të dikurshme ku dikur fëmijët luanin dhe fqinjët bisedonin nën rrezet përvëluese të Diellit.
Sot, vizitorët që ecin nëpër këto çarje të betonizuara ndjejnë një peshë monumentale heshtjeje, pasi muret e larta që i rrethojnë përfaqësojnë skeletet e ngrira të një komuniteti që nuk ekziston më fizikisht, por që refuzon të harrohet.
Por historia e Gibellinës nuk mbaron në atë kodër gri. Ajo rilindi gjysmë ore larg dhe në një formë që do të mahniste botën e artit dhe arkitekturës.
Nën udhëheqjen e kryebashkiakut rebel Ludovico Corrao, i cili refuzoi ta linte popullin e tij në harresë apo t’i dorëzohej varfërisë, Nuova Gibellina u projektua si një qytet eksperimental ku arkitektura dhe arti bashkëkohor do të shërbenin si mjet për shërimin e shpirtit të banorëve.
Plani urbanistik i qytetit të ri u konceptua si diçka krejtësisht “aliene” për traditën siçiliane: rrugë tejet të gjera që synonin të parandalonin dëmet nga tërmetet e ardhshme dhe ndërtesa avangardë që sfidonin çdo logjikë të kohës.
Qyteti u mbush me mbi pesë mijë e pesëqind vepra arti nga emrat më të mëdhenj të shekullit XX-të, si Joseph Beuys, Philip Glass dhe Arnaldo Pomodoro, duke e shndërruar këtë qytezë me vetëm tre mijë banorë në një galeri gjigante nën qiell të hapur.
Megjithatë, kjo rilindje erdhi me një kosto psikologjike, pasi banorët që kishin jetuar në shtëpi të vjetra guri u gjendën papritur në një mjedis brutal dhe abstrakt, ku çdo cep rruge ishte një skulpturë dhe çdo kishë ngjante me një sferë apo piramidë futuriste.
Sot, ndërsa Gibellina përgatitet të jetë Kryeqyteti i parë i Artit Bashkëkohor në Itali për vitin 2026, mbetet një laborator i hapur i marrëdhënies midis njeriut, katastrofës dhe bukurisë.
Ky qytet dëshmon se edhe kur toka dridhet dhe gjithçka shembet, arti mbetet e vetmja gjuhë që mund t’i japë kuptim shkatërrimit dhe ta kthejë një gërmadhë në një monument të pavdekshëm të shpirtit njerëzor. /tesheshi.com/
Burimi: tesheshi
